VII KZP 12/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski (sprawozdawca). Sędziowie: B. Bartosik, J. Bratoszewski, M. Budzianowski, R. Młynkiewicz (współsprawozdawca), W. Ochman, T. Rybicki.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jerzego B., skazanego z art. 148 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Najwyższy w składzie zwykłym na podstawie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) postanowieniem z dnia 17 marca 1978 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy okres przebywania skazanego w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych lub w innym odpowiednim zakładzie na podstawie art. 100 § 1 k.k. należy zaliczyć na poczet kary pozbawienia wolności, czy też zaliczenie tego okresu zależy od uznania sądu"?uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 83 k.k. wprowadził obowiązek zaliczenia na poczet kary okresu tymczasowego aresztowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle wymienionego przepisu ustalił się pogląd, że zaliczeniu na poczet kary pozbawienia wolności podlega każdy okres, w którym oskarżony dla celów konkretnego postępowania został pozbawiony przez uprawniony do tego organu swobody rozporządzania swoją osobą jaka przysługuje każdemu w ramach obowiązującego porządku prawnego (por. między innymi wyrok SN z dnia 29 października 1971 r. - II KR 200/71, OSNKW 1972, z. 2, poz. 31 i wyrok SN z dnia 21 lutego 1974 r. - II KRN 4/74, OSNKW 1974, z. 6, poz. 114).Konsekwencją takiego stanowiska jest między innymi zaliczenie na poczet kary pozbawienia wolności okresu pobytu oskarżonego w zakładzie psychiatrycznym, łączącego się z obserwacją psychiatryczną przeprowadzoną na potrzeby toczącego się postępowania (por. między innymi wyrok SN z dnia 13 kwietnia 1973 r. - III KR 39/73, OSNKW 1974, z. 1, poz. 7 i wyrok SN z dnia 2 kwietnia 1975 r. - Rw 142/75, OSNKW 1975, z. 7 poz. 98).Sąd Najwyższyw uchwale z dnia 10 czerwca 1977 r. - VII KZP 17/77 (OSNKW 1977, z. 7-8, poz. 73) wyjaśnił, że zaliczeniu na poczet kary pozbawienia wolności podlega także okres pobytu skazanego w szpitalu psychiatrycznym w czasie odroczenia tej kary. Z uzasadnienia uchwały wynika jednak, że i w tym wypadku możliwość taka zachodzi tylko wówczas, że i w tym wypadku możliwość taka zachodzi tylko wówczas, gdy pobyt skazanego we wspomnianym szpitalu i jego obserwacja są uzasadnione potrzebami postępowania i stanowią niezbędny warunek jego dalszego, prawidłowego przebiegu.Przewidziane w art. 100 § 1 k.k. umieszczenie sprawcy w szpitalu psychiatrycznym albo w innym odpowiednim zakładzie nie spełnia wymienionego wyżej warunku. Nie jest ono bowiem podyktowane potrzebą zabezpieczenia prawidłowego przebiegu postępowania, lecz stanowi środek zabezpieczający, którego celem jest ochrona społeczeństwa przed dalszym naruszeniem przez sprawę porządku prawnego, a ponadto umożliwienie podjęcia odpowiedniego leczenia skazanego, zmierzającego do usunięcia przyczyny stanowiącej podstawę jego konfliktów z prawem.Wskazany wyżej charakter i cele instytucji przewidzianej w art. 100 § 1 k.k. przemawiają więc przeciwko możliwości zaliczenia na poczet kary pozbawienia wolności okresu przebywania skazanego w szpitalu psychiatrycznym albo w innym odpowiednim zakładzie.Na słuszność takiego stanowiska wskazuje także treść art. 100 § 2 i 3 k.k. Z przepisu art. 100 § 2 k.k. wynika, że w razie skazania sprawy za przestępstwo popełnione w stanie ograniczonej poczytalności określonej w art. 25 § 2 k.k. na karę pozbawienia wolności z jednoczesnym zarządzeniem umieszczenia go w szpitalu psychiatrycznym albo w innym odpowiednim zakładzie - wykonanie kary pozbawienia wolności ulega przesunięciu na okres po zwolnieniu skazanego z wymienionego szpitala lub zakładu. Z przepisu tego wynika ponadto, że takiego skazanego można warunkowo przedterminowo zwolnić w każdym czasie bez ograniczeń wynikających z art. 91 § 1 k.k. Przepis art. 100 § 3 k.k. zaś staowi, że sąd rozstrzyga przed zwolnieniem z zakładu, czy orzeczoną karę pozbawienia wolności należy wykonać.Skoro więc przewidziane w art. 100 § 1 k.k. "umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym albo w innym odpowiednim zakładzie" powoduje przesunięcie wykonania kary pozbawienia wolności, to nie psosób przyjąć, aby w późniejszym okresie mogło być ono uznane za "odbywanie" tej kary. Niemożliwa bowiem do przyjęcia jest np. sytuacja, że skazanego należałoby zwolnić ze szpitala psychiatrycznego lub innego odpowiedniego zakładu tylko dlatego, że upłynął okres orzeczonej kary pozbawienia wolności. Również możliwość niewykonania w ogóle orzeczonej kary pozbawienia wolności, jak również możliwość uprzywilejowanego warunkowgo przedterminowego zwolnienia z jej odbywania wskazują jednoznacznie, że okresu przebywania skazanego w szpitalu psychiatrycznym albo w innym odpowiednim zakładzie - tytułem środka zabezpieczającego określonego w art. 100 § 1 k.k. - nie można zaliczyć na poczet kary pozbawienia wolności. Wspomniany okres może mieć znaczenie jedynie przy ewentualnym podejmowaniu decyzji co do niewykonania kary pozbawienia wolności lub warunkowego przedterminowego zwolnienia.