VII KZP 17/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Żurawski. Sędziowie: J. Szamrej (sprawozawca), W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Aleksandra B., skazanego z art. 241 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 24 marca 1977 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy w postępowaniu wykonawczym dopuszczalne jest postanowienie o zarządzeniu umieszczenia prawomocnie skazanego na obserwacji w szpitalu psychiatrycznym w związku z potrzebą zbadania stanu zdrowia psychicznego w toku wykonania kary (jak też w czasie popełnienia czynu - ze względu na wszczęcie wznowienia postępowania) w myśl art. 184 k.p.k. w związku z art. 1 § 2 k.k.w.?2. W wypadku udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi twierdzącej, czy:a) okres obserwacji w szpitalu psychiatrycznym może być zaliczony na poczet kary pozbawienia wolności, ograniczenia wolności lub grzywny;b) do rozpoznania zażalenia na postanowienie o skierowaniu skazanego na badania psychiatryczne w zamkniętym szpitalu właściwy jest sąd wykonawczy określony w art. 25 § 1 k.k.w., czy też sąd odwoławczy właściwy według przepisów kodeksu postępowania karnego (art. 184 § 4 w związku z art. 17 § 3 i art.18 pkt 1 k.p.k.)?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Choroba psychiczna skazanego może stanowić przeszkodę w wykonaniu kary pozbawienia wolności. Sąd zawiesza postępowanie wykonawcze na czas trwania przeszkody, jaką stanowi długotrwała choroba psychiczna skazanego (art. 17 § 2 k.k.w.). Wykonanie kary pozbawienia wolności między innymi w wypadku choroby psychicznej sąd odracza do czasu ustania tej przeszkody (art. 65 § 1 k.k.w.), natomiast stwierdzenie choroby psychicznej w trakcie wykonywania kary pozbawienia wolności powoduje konieczność udzielenia skazanemu przerwy w odbywaniu kary (art. 68 § 1 k.k.w.).Tak więc sąd musi mieć pewność, że skazany nie jest dotknięty chorobą psychiczną, uniemożliwiającą wykonanie kary pozbawienia wolności. Powstające zatem w tym względzie wątpliwości należy usunąć. Oczywiste jest, że wyjaśnienie tego rodzaju wątpliwości może nastąpić jedynie na podstawie opinii biegłych lekarzy psychiatrów, którzy mogą żądać połączenia badań z obserwacji w zakładzie leczniczym.W przepisach kodeksu karnego wykonawczego nie zostały określone czynności polegające na zarządzeniu badań psychiatrycznych skazanego. Treść art. 1 § 2 k.k.w. nakazuje w tym wypadku posiłkowe stosowanie przepisów kodeksu potępowania karnego. W związku z tym należy przyjąć, że podstawę prawną zarządzenia badań psychiatrycznych w postępowaniu wykonawczym stanowią w szczególności art. 89, 183 i 184 k.p.k.2. Kodeks karny wprowadził obowiązek zaliczania na poczet kary okresu tymczasowego aresztowania (art. 83 k.k.). W judykaturze Sądu Najwyższego od dawna ustalono i nadal przyjmuje się, że zaliczeniu na poczet wymierzonej kary pozbawienia wolności podlega każdy okres, w którym oskarżony dla celów konkretnego postępowania karnego został pozbawiony przez uprawniony do tego organ swobody rozporządzania swoją osobą, jaka przysługuje każdemu w ramach obowiązującego porządku prawnego. W szczególności przyjęto, że na poczet wymierzonej kary należy zaliczyć okres pobytu w schronisku dla nieletnich (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1971 r. - II KR 200/71, OSNKW 1972, z. 2, poz. 31) i pobyt w zakładzie poprawczym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1974 r. - II KRN 4/74, OSNKW 1974 r., z. 6, poz. 114). Odnosi się to analogicznie do pobytu w zakładzie psychiatrycznym. W tym względzie wielokrotnie Sąd Najwyższy stwierdzał, że pobyt w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym w celu przeprowadzenia obserwacji psychiatrycznej podlega - w myśl zasady określonej w art. 83 k.k. - zaliczeniu na poczet wymierzonej kary (m. in. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 23 czerwca 1960 r. - VI KO 26/60, OSN 1960, z. IV, poz. 55; wyrok z dnia 13 kwietnia 1973 r. - III KR 39/73, OSNKW 1974, z. 1, poz. 7; wyrok z dnia 2 kwietnia 1975 r. - Rw 142/75, OSNKW 1975, z. 7, poz. 98).Potrzeba analogicznego postępowania zachodzi również w odniesieniu do sytuacji, gdy sąd zarządzi obserwację psychiatryczną w zakładzie leczniczym w stadium postępowania wykonawczego między innymi w razie odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności.3. Postanowienie o umieszczeniu skazanego na obserwacji psychiatrycznej w zakładzie leczniczym jest zaskarżalne w drodze zażalenia (art. 184 § 4 k.p.k.). W kwestii właściwości sądu uprawnionego do rozpoznania tego zażalenia należy przyjąć, że wprawdzie przepisy kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio w postępowaniu wykonawczym, jednakże w kwestiach uregulowanych w kodeksie karnym wykonawczym obowiązują zasady tego kodeksu. Skoro zatem postanowienie rozstrzygające o potrzebie przeprowadzenia obserwacji psychiatrycznej w zakładzie leczniczym jest orzeczeniem wydanym w postępowaniu wykonawczym, to stosuje się w tym zakresie przepisy kodeksu karnego wykonawczego.Zażalenie więc na to postanowienie rozpoznaje sąd określony w art. 25 k.k.w. (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 1973 r. - VI KZP 38/73, OSNKW 1974, z. 2, poz. 35).