IV KR 221/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Kafarski (sprawozdawca).Sędziowie: L. Chmielewski, S. Katowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Anc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława F., oskarżonego z art. 225 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji założonej przez prokuratora i oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 8 kwietnia 1967 r., na podstawie art. 375 k.p.k.zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 8 kwietnia 1967 r. oskarżony Stanisław F. został uznany za winnego, że w dniu 15 grudnia 1966 r. w Ż., w zamiarze pozbawienia życia Antoniego M. i dokonania rabunku na jego szkodę, uderzył go kilkakrotnie siekierą w głowę w okolicy kości ciemieniowej, powodując uszkodzenie czaszki i mózgu Antoniego M., a w następstwie jego natychmiastową śmierć, po czym zabrał w celu przywłaszczenia gotówkę w kwocie 5.000 zł, 2 banknoty jednodolarowe USA, marynarkę, płaszcz i zegarek. Czyn ten Sąd Wojewódzki zakwalifikował z art. 225 § 1 k.k. przyjmując, że oskarżony w chwili jego popełnienia miał ograniczoną w znacznym stopniu - w rozumieniu art. 18 § 1 k.k. - zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swym postępowaniem. Mimo dokonania tego ustalenia Sąd Wojewódzki nie zastosował względem oskarżonego nadzwyczajnego złagodzenia kary, lecz na podstawie art. 225 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 42 § 2 k.k. i art. 47 § 1 lit. c) k.k. skazał oskarżonego na 15 lat więzienia. 5.000 zł grzywny i na utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat.Wyrok ten zaskarżył prokurator i oskarżony.Rewizja Prokuratora Wojewódzkiego w Krakowie zarzuca obrazę art. 320 w związku z art. 292 § 1 k.p.k., polegającą na nieuwzględnieniu wniosku o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów, poprzedzonej nadto obserwacją oskarżonego w zakładzie psychiatrycznym, gdyż przeprowadzenie tego dowodu mogło mieć wpływ na treść orzeczenia o karze.W konkluzji rewizja Prokuratora wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie w celu ponownego jej rozpoznania.Rewizja oskarżonego zarzuca wymierzenie oskarżonemu kary niewspółmiernie surowej wskutek nieuwzględnienia w dostatecznej mierze stanu psychicznego oskarżonego i wieku oskarżonego, albowiem kara 15 lat więzienia przy jego wieku równa się właściwie karze dożywotniego więzienia.W konkluzji rewizja oskarżonego wnosi o zastosowanie w stosunku do oskarżonego nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nadto złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary grzywny.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Przesłuchani w sprawie biegli lekarze psychiatrzy wydali opinię co do stanu zdrowia psychicznego po dwukrotnym przeprowadzeniu jego badania. Po pierwszym badaniu biegli nie wydali opinii, lecz zażądali przeprowadzenia badania psychologicznego, elektroencefalograficznego i badania płynu mózgowo-rdzeniowego. Badania te zostały przeprowadzone. Dysponując wynikami tych badań oraz wynikami dwukrotnych badań przeprowadzonych przez siebie, wydali oni opinię, w której wyrażają pogląd, że oskarżony w chwili popełnienia przestępstwa znajdował się w stanie, o którym mówi art. 18 § 1 k.k. W związku z tą opinią biegłych prokurator zgłosił na rozprawie wniosek o skierowanie oskarżonego na obserwację psychiatryczną celem dokładnego zbadania jego stanu zdrowia psychicznego. W związku z tym wnioskiem prokuratora biegli psychiatrzy Adam S. i Aleksander T. wyrazili pogląd, że obserwacja oskarżonego w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym jest zbędna, gdyż przy wydawaniu opinii dysponowali nie tylko własnym spostrzeżeniem, ale również wynikami badań pomocniczych i że w świetle wyników tych badań jest zbędne badanie pneumoencefalograficzne.Rewizja prokuratora, podnosząc zarzut, że Sąd bezzasadnie oddalił wniosek o oddanie oskarżonego pod obserwację w zakładzie leczniczym, twierdzi, że taka obserwacja, a zwłaszcza badanie pneumoencefalograficzne pozwoliłyby na prawidłowe ustalenie stanu zdrowia psychicznego, a więc że w chwili popełnienia czynu oskarżony miał w pełni zachowaną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swym postępowaniem, co w związku z okolicznościami towarzyszącymi popełnieniu przestępstwa, przeszłością oskarżonego i cechami jego charakteru dawałoby łącznie podstawę do wymierzenia kary śmierci.Art. 117 § 2 k.p.k. uzależnia dopuszczalność zarządzenia obserwacji oskarżonego w zakładzie leczniczym od złożenia przez biegłych wniosku w tym względzie.Wniosek o zarządzenie takiej obserwacji oskarżonego w zakładzie leczniczym może być wynikiem wyłącznie wątpliwości biegłych co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego, których nie usunęło badanie ambulatoryjne połączone z badaniami dodatkowymi. Podstawą do zarządzenia obserwacji oskarżonego w zakładzie leczniczym nie może być więc - wbrew twierdzeniu rewizji - ani charakter sprawy, ani charakter przestępstwa, ani też to, że zostało ono popełnione "w sposób bestialski" i z niskich pobudek, takich bowiem przesłanek do wydania zarządzenia obserwacji oskarżonego w zakładzie leczniczym art. 117 § 2 k.p.k. nie przewiduje.W tych warunkach nieuwzględnienie przez Sąd Wojewódzki wniosku prokuratora o zarządzenie obserwacji oskarżonego w zakładzie leczniczym należało uznać za prawidłowe.Na marginesie powyższych twierdzeń trzeba dodać, że opinia biegłych psychiatrów została wyczerpująco i przekonywająco uzasadniona. Rewizja prokuratora nie przytacza żadnych rzeczowych argumentów, które by wskazywały na jej nietrafność, rewizja ta bowiem przeciwstawia tej opinii jedynie subiektywny pogląd jej autora.II. Również nietrafne są zarzuty rewizji obrońcy oskarżonego.Zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary wtedy, gdy, zachodzą u oskarżonego w czasie dokonania przestępstwa okoliczności, o których mówi art. 18 § 1 k.k., jest prawem sądu. Nie oznacza to jednak, że zastosowanie lub odmowa zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary należą do sfery swobodnego uznania, nie podlegającego kontroli rewizyjnej.Z faktu, że zarówno odmowa, jak i zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary podlega kontroli instancji rewizyjnej, wynika obowiązek wskazania przez sąd I instancji przyczyn, ze względu na które zastosował on lub odmówił zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary.Temu obowiązkowi Sąd Wojewódzki w sprawie niniejszej uczynił zadość. Odmowę zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary w sprawie niniejszej należało uznać za uzasadnioną. Za wnioskiem tym przemawia bowiem pasożytniczy tryb życia oskarżonego przed popełnieniem przestępstwa, jego poprzednia czterokrotna karalność, okrutny sposób dokonania przestępstwa i cel działania oskarżonego (zabór mienia zabitego).W tych warunkach uwzględnienie stanu, o którym mówi art. 18 § 1 k.k., jako okoliczności łagodzącej przy wymiarze kary w ramach zagrożenia karnego przewidzianego za przestępstwo określone w art. 225 § 1 k.k. należało uznać za prawidłowe, przy czym kary wymierzone oskarżonemu ze względu na wskazane wyżej okoliczności nie noszą cech nadmiernej surowości.