V KR 31/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Regent-Lechowicz. Sędziowie: J. Cieślak (sprawozdawca), M. Szczepański.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Ratasiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Ignacego K., oskarżonego z art. 168 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 1977 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, że uchylił orzeczenie o karze dodatkowej pozbawienia praw publicznych (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokim Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 1977 r. oskarżony Ignacy K. został skazany na podstawie art. 168 § 2 k.k. w związku z art.10 § 3 k.k. na karę 4 lat pozbawienia wolności, a na podstawie art. 40 § 2 k.k. na karę pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat za przestępstwo określone w art. 168 § 2 i art. 156 § 1 k.k., popełnione w ten sposób, że w dniu 11 stycznia 1977 r. w S., działając w warunkach określonych w art. 25 § 2 k.k., przemocą ze szczególnym okrucieństwem, polegającym na użyciu siły, biciu po twarzy i spowodowaniu szeregu obrażeń ciała, doprowadził 70-letnią Helenę M. do poddania się czynowi nierządnemu, przy czym doznane obrażenia zagrażały jej zdrowiu i naruszyły czynności narządów ciała powyżej 7 dni (...).Od powyższego wyroku zostały wniesione rewizje przez dwóch obrońców oskarżonego (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Sąd Najwyższy podzielił zasadność wniosku pierwszego z obrońców oskarżonego, który domagał się uchylenia orzeczenia co do pozbawienia oskarżonego na podstawie art. 40 § 2 k.k. praw publicznych na okres 3 lat.Orzeczenie co do wymierzenia oskarżonemu kary dodatkowej Sąd Wojewódzki uzasadnił tym, że "(...) oskarżony popełnił przestępstwo z niskich pobudek (chęć zaspokojenia w sposób sadystyczny w nieludzkiej drodze popędu płciowego)."Sąd Wojewódzki nie uwzględnił przy tym wniosków, wypływających z opinii ostatniego zespołu biegłych lekarzy psychiatrów, z których nie wynika, że u oskarżonego występowały jeszcze inne pobudki poza chęcią zaspokojenia popędu płciowego.W tych warunkach należało uznać, mając na względzie wskazania wynikające z uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 7 marca 1968 r. (OSNKW 1969, z. 5, poz. 51), które znalazły potwierdzenie i dalsze rozwinięcie w wytycznych Sądu Najwyższego w sprawach o przestępstwa zgwałcenia (OSNKW 1973, z. 2-3, poz. 78), że ze względu na brak danych, iż poza chęcią zaspokojenia popędu płciowego istniały inne jeszcze pobudki, a ponadto ze względu na występowanie u oskarżonego w czasie popełnienia przestępstwa ograniczenia poczytalności w stopniu znacznym - nie było podstaw do orzekania kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych, i wobec tego należało uchylić orzeczenie sądu pierwszej instancji w tym zakresie.Na marginesie rozpoznania sprawy Sąd Najwyższy zauważa, że jakkolwiek powołanie przez Sąd Wojewódzki nowych lekarzy biegłych psychiatrów i przeprowadzenie przez nich badania psychiatrycznego w Klinice Psychiatrycznej Akademii Medycznej w K. okazało się celowe, to jednak nie było zgodne z przepisem art. 184 § 2 k.p.k. zarządzenie badań psychiatrycznych wraz z obserwacją, jak to Sąd Wojewódzki sam stwierdza w uzasadnieniu wyroku: "W związku z wnioskiem lekarza seksuologa, toksykologa i psychologa Sąd postanowił poddać oskarżonego badaniu psychiatrycznemu wraz z obserwacją."To niezgodne z obowiązującymi przepisami rozstrzygnięcie sądu wiązało się z niewłaściwym przeprowadzeniem na rozprawie sądowej dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów, z których na rozprawie w dniu 26 kwietnia 1977 r. stawił się tylko jeden biegły i nie był w ogóle zapytywany o potrzebę przeprowadzenia badań połączonych z obserwacją. Zgodnie z art. 184 § 2 k.p.k., do postawienia żądania przeprowadzenia badań psychiatrycznych oskarżonego połączonych z obserwacją w zakładzie leczniczym uprawnieni są jedynie biegli lekarze psychiatrzy, nie mogą zaś zgłosić skutecznie takiego żądania biegli innych specjalności (psychologii, ginekologii czy toksykologii), z których opinii sąd na rozprawie przeprowadza dowód. Wniosek biegłych z innych dziedzin sąd powinien poddać ocenie występujących w sprawie biegłych psychiatrów i dopiero w zależności od ich żądania zadecydować o potrzebie przeprowadzenia badania psychiatrycznego połączonego z obserwacją w zakładzie leczniczym. Odmienna interpretacja art.184 § 2 k.p.k. byłaby niezgodna z wykładnią gramatyczną tego przepisu i w sposób nie uzasadniony prowadziłaby do rozszerzenia krągu osób, które mogłyby stawiać żądania przeprowadzenia obserwacji psychiatrycznej (...).