VII KZP 49/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski. Sędziowie: S. Pawela (sprawozdawca), J. Tobera.Prokurator Prokuratury Generalnej: E. Gutkowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza P., dotyczącej zażalenia na zarządzenie prezesa sądu wojewódzkiego wydane na podstawie art. 377 § 2 k.p.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Tarnowie - postanowieniem z dnia 23 listopada 1978 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy w wypadku orzeczenia przez sąd penitencjarny umieszczenia w ośrodku przystosowania społecznego i faktycznego umieszczenia w tym ośrodku osoby pozostającej pod nadzorem ochronnym, która w tym czasie popełniła ponowne przestępstwo i została prawomocnie skazana na karę pozbawienia wolności, a następnie przetransportowana do zakładu karnego w celu odbycia tej kary, można stosować zasady wyrażone w art. 103 k.k.w., czy też po odbyciu kary bez rozpoznawania sprawy w trybie art. 103 k.k.w. osoba ta powinna być przetransportowana do ośrodka przystosowania społecznego?2. Czy w wypadku orzeczenia w wyroku albo w postanowieniu sądu penitencjarnego umieszczenia w ośrodku przystosowania społecznego osoby, która następnie odbywa karę pozbawienia wolności, po rozpoznaniu w trybie art. 103 k.k.w. i odstąpieniu od orzeczenia oddania tej osoby pod nadzór ochronny - zamiast orzeczonego umieszczenia w ośrodku przystosowania społecznego - można ponownie rozpoznać sprawę w trybie art. 103 k.k.w., gdy osoba ta podczas pobytu w tym ośrodku popełniła przestępstwo, została prawomocnie skazana i osadzona w zakładzie karnym w celu odbycia kary pozbawienia wolności, czy też bez rozpoznania sprawy w trybie art. 103 k.k.w. osoba ta powinna być pod odbyciu kary przetransportowana do ośrodka?3. Czy w razie uznania, że w omawianych wyżej wypadkach brak podstaw do rozpoznawania sprawy w trybie art. 103 k.k.w., sąd powinien wydać postanowienie o pozostawieniu sprawy bez rozpoznania, czy też tylko pouczyć skazanego, że brak podstaw do rozpoznania sprawy w trybie art. 103 k.k.w., a jeżeli wydano postanowienie o pozostawieniu sprawy bez rozpoznania - czy na to postanowienie przysługuje zażalenie?"uchwalił:1) udzielić na pytanie pierwsze i drugie odpowiedzi jak wyżej;2) odmówić udzielenia odpowiedzi na pytanie trzecie.Uzasadnienie faktyczneIstotą zasady wyrażonej w art. 103 k.k.w. jest zamiana orzeczonego umieszczenia w ośrodku przystosowania społecznego na nadzór ochronny, jeżeli wyniki resocjalizacji osiągnięte w zakładzie karnym dają podstawę do przypuszczenia, że ten środek probacyjny będzie wystarczający do powstrzymania skazanego od powrotu na drogę przestępstwa. W każdym zatem wypadku, gdy skazany odbywa karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym i następnie powinno być wykonane co do niego orzeczenie o umieszczeniu w ośrodku przystosowania społecznego - na miesiąc przed końcem kary sąd penitencjarny jest obowiązany ocenić celowość zastosowania art. 103 k.k.w., i to również wtedy, gdy o umieszczeniu w ośrodku orzekł postanowieniem sąd penitencjarny (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1972 r. - VI KZP 37/72, OSNKW 1973, z. 1, poz. 5). Zasadę tę należy odnieść również do takiej sytuacji, gdy skazany przez pewien czas przebywał już w tym ośrodku i w czasie pobytu w nim popełnił przestępstwo, za które następnie odbywał karę pozbawienia wolności. Pogląd taki wyraził już Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 grudnia 1978 r. - VII KZP 40/78, stwierdzając, że zastosowanie art. 103 k.k.w. zależy wyłącznie od tego, czy wyniki resocjalizacji uzasadniają orzeczenie nadzoru ochronnego zamiast środka przystosowania społecznego.Przepis art. 103 k.k.w. jest normą fakultatywną i dlatego w przedstawionej przez Sąd Wojewódzki sytuacji wspomniana zamiana będzie stosowana wyjątkowo, gdy w toku późniejszego odbywania kary nastąpiły rzeczywiste i niewątpliwe postępy w resocjalizacji skazanego, i to w takim stopniu, że czynią bezprzedmiotowym wykonanie do końca orzeczenia o umieszczeniu w ośrodku przystosowania społecznego. W przeciwnym wypadku zastosowanie art. 103 k.k.w. byłoby nie uzasadnioną premią za negatywną postawę skazanego w czasie pobytu w ośrodku przystosowania społecznego.Dopuszczenie możliwości powrotu do kwestii oceny celowości kontynuowania pobytu w ośrodku, przerwanego skazaniem na karę pozbawienia wolności w innej sprawie, przesądza odpowiedź na drugie pytanie. Skoro w opisanej sytuacji uznaje się za dopuszczalne ponowne decydowanie co do zamiany ośrodka na nadzór ochronny - to prostą konsekwencją takiej wykładni musi być dopuszczenie możliwości ponownego rozpoznania sprawy w trybie art. 103 k.k.w., choć w kwestii tej poprzednio zajął już negatywne stanowisko sąd penitencjarny. Dotyczy to oczywiście sytuacji przedstawionej w pytaniu Sądu Wojewódzkiego.W związku z takim rozstrzygnięciem zagadnień przedstawionych w pkt 1 i 2 postanowienia Sądu Wojewódzkiego nie zachodzi potrzeba rozstrzygania kwestii poruszonej w pkt 3 tego postanowienia.