II NSNC 354/23

II NSNc 354/23 POSTANOWIENIE Dnia 24 lipca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Janusz Niczyporuk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Wiak Jarosław Gałkiewicz (ławnik Sądu Najwyższego) w sprawie z powództwa M. F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie o wysokość podstawy wymiaru składek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych 24 lipca 2024 r. skargi nadzwyczajnej wniesionej przez Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 10 maja 2022 r., sygn. III AUa 39/21, 1. umarza postępowanie ze skargi nadzwyczajnej; 2. znosi wzajemnie koszty postępowania skargowego przed Sądem Najwyższym. UZASADNIENIE Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców (dalej: „Rzecznik”) na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorców (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1668 z późn. zm.; dalej: „ustawa o Rzeczniku”) w zw. z art. 89 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. II NSNc 354/23 2 poz. 622 z późn. zm., dalej jako: „ustawa o SN’') wniósł skargę nadzwyczajną od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie (dalej: „Sąd” lub „Sąd Apelacyjny”) z 10 maja 2022 r., III AUa 39/21 zaskarżając go w całości. Rzecznik na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 i 2 ustawy o SN zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. rażące naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię, tj. art. 18a ust. 1, art. 18 ust. 8, art. 20 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1009, dalej: „ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych” lub „ustawa systemowa”), a także błędną wykładnię norm kompetencyjnych, tj. art. 41 ust. 13, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 86 ust. 1 i 2 pkt 2 w zw. z art. 2a ust. 1 i 2 ustawy systemowej polegającą na: 1. bezpodstawnym odejściu od wykładni literalnej; 2. nieprzedstawieniu odpowiedniej metody interpretacji; 3. zastosowaniu wykładni contra legem zawierającej element nowości normatywnej; 4. naruszeniu reguł preferencji, tj.: zasady interpretacji na korzyść podmiotu zobowiązanego w prawie daninowym poprzez wykładnię rozszerzającą przepisów uprawniających i wykładnię zawężającą przepisów zobowiązujących in dubio pro tributario, w tym zakazu stosowania analogii do zwiększenia obowiązków daninowych; 5. naruszeniu reguły preferencji, tj. zasady exceptiones non sunt extendende, tj. zakazu interpretacji wyjątków rozszerzające; 6. bezpodstawnym przyjęciu, iż zasada równego traktowania ubezpieczonych oznacza identyczne kompetencje Zakładu do kwestionowania podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, w odniesieniu do zupełnie różnych grup ubezpieczonych (pracowników i przedsiębiorców), pomimo odmiennych regulacji prawnych dotyczących tych grup ubezpieczonych, odmiennych cech istotnych (relewantnych), co skutkowało przyjęciem, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako: „ZUS”, „Zakład”, „organ rentowy”, „organ”), który nie kwestionował tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym osoby prowadzącej pozarolniczą działalność II NSNc 354/23 3 gospodarczą, uprawniony jest do kontrolowania, kwestionowania, a także obniżenia zadeklarowanej w granicach ustawowych podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, wypadkowe i dobrowolne chorobowe w sytuacji, gdy w ocenie Zakładu działania przedsiębiorcy mają charakter manipulacyjny i zmierzają do uzyskania wyższych świadczeń w związku z krótkookresowym opłacaniem składek w maksymalnej wysokości, przed okresem zamierzonego skorzystania ze świadczeń, podczas gdy art. 18a ust. 1, art. 18 ust. 8 i art. 20 ust. 1-3 klarownie stanowią, iż ryczałtowo określona przez prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą podstawa wymiaru ww. składek w granicach w nich wskazanych ma charakter kwoty deklarowanej, zatem nie można mówić o jej manipulacyjnym charakterze w pejoratywnym rozumieniu, nie ma znaczenia osiągany przez przedsiębiorcę przychód ani strata, ani spodziewane korzyści z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, norma prawna wyrażona w tych przepisach ma charakter normy imperatywnej, w konsekwencji jej zastosowanie nie może być zmieniane ani wolą stron, ani organów, w tym Zakładu, a wskazane normy kompetencyjne dotyczące organu w żaden sposób nie umożliwiają organowi kwestionowania zadeklarowanej w granicach ustawowych podstawy wymiaru ww. składek; 7. naruszenie zasady oraz wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji RP, tj.: zasadę demokratycznego państwa prawa wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, zasadę praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP, konstytucyjnego prawa podmiotowego do zabezpieczenia społecznego, a także zasady wzajemności świadczeń z ubezpieczeń społecznych wyrażonych w art. 67 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w związku z art. 84 i art. 217 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady pewności prawa i ochrony praw nabytych, zasady wyłączności ustawowej prawa daninowego, zasady określoności regulacji daninowych, zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa poprzez rażące naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię tj. art. 18a ust. 1, art. 18 ust. 8, art. 20 ust. 1 i 3 ustawy systemowej, a także norm kompetencyjnych, tj. art. 41 ust. 13, art. 68 ust. I pkt 1 lit. c, art. 83 ust. I pkt 3, art. 86 ust. 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 2a II NSNc 354/23 4 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej polegającą na bezpodstawnym odejściu od wykładni literalnej, na nieprzedstawieniu metody interpretacji, zastosowanie wykładni contra legem zawierającej element nowości normatywnej, przy jednoczesnym naruszeniu reguł preferencji. Biorąc pod uwagę powyższe Rzecznik na podstawie art. 91 § 1 ustawy o SN wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Pismem z 16 maja 2024 r. Rzecznik na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy o Rzeczniku w zw. z art. 203 w zw. żart. 39821, w zw. z art. 931 § 2 k.p.c. i w zw. z art. 95 pkt 1 ustawy o SN, z uwagi na wniosek M.F., cofnął skargę nadzwyczajną złożoną w 12 maja 2023 r. od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r. o sygn. akt III AUa 39/21. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Ustawa o SN w art. 89 i następnych, wprowadziła oraz uregulowała nadzwyczajny środek zaskarżenia, mający zapewnić zgodność z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o SN w zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy do skargi nadzwyczajnej, w tym postępowania w sprawie tej skargi, stosuje się w zakresie spraw cywilnych przepisy k.p.c. dotyczące skargi kasacyjnej, z wyłączeniem art. 3984 § 2 oraz art. 3989 tej ustawy. Przepisy ustawy o SN nie regulują warunków formalnych skargi nadzwyczajnej, dlatego też należy zastosować w tym zakresie regulacje zawarte w Kodeksie postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 39821 k.p.c., do postępowania przed Sądem Najwyższym wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy o apelacji. Z kolei, art. 391 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. stanowi, że w razie cofnięcia apelacji Sąd drugiej instancji umarza postępowanie apelacyjne i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu. II NSNc 354/23 5 Cofnięcie skargi nadzwyczajnej przez Rzecznika w rozpoznawanej sprawie - w następstwie wniosku M. F. skutkuje koniecznością umorzenia postępowania ze skargi nadzwyczajnej, o czym Sąd Najwyższy orzekł na podstawie powołanych przepisów prawa. [SOP]