I CR 21/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Cz. Bieske (sprawozd.).Sędziowie SN: G. Bieniek, M. Zakrzewska.Protokolant: D. Krajewska.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 1989 r. sprawy z powództwa Szczepana L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń w T. Wojewódzkiemu Urzędowi Spraw Wewnętrznych w T. i Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w K. o odszkodowanie i rentę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w T. z dnia 17 listopada 1988 r.uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach przeciwko Skarbowi Państwa Wojewódzkiemu Urzędowi Spraw Wewnętrzny w T. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w T. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego, w pozostałej części rewizję oddala i nie obciąża powoda kosztami postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód Szczepan L. wniósł o zasądzenie na jego rzecz solidarnie od pozwanych, Zakładu Ubezpieczeń w T., Skarbu Państwa Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w T. i Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w K., kwoty 1.975.815,- zł oraz renty wyrównawczej po 47.600,- zł miesięcznie od dnia 5 VI 1985 r. począwszy. Powód twierdził, że 10 XI 1983 r. w czasie ucieczki przed funkcjonariuszami MO w T. wskoczył na wagon będącego w ruchu pociągu towarowego, że został z tego pociągu ściągnięty przez jednego z funkcjonariuszy i wskutek tego dostał się pod koła pociągu i doznał obcięcia obu dolnych kończyn.Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.Wyrokiem z dnia 17 XI 1988 r. Sąd Wojewódzki w T. powództwo oddalił i nie obciążył powoda kosztami. Sąd ten za podstawę faktyczne rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:W dniu 10 XI 1983 r. powód i jego kolega Kazimierz Z. podążali ulicą K. w T. Na widok nadjeżdżającego radiowozu MO zaczęli oni uciekać. Funkcjonariusze MO ujęli Kazimierza Z., który stwierdził, że powoda nie zna.Powód natomiast uciekał i dotarł do ul. B. w pobliże budynków stacji P.K.P. w T. i skręcając w ulicę wzdłuż boiska "T." przez niewielkie wzniesienie wbiegł na tory kolejowe. Gdy powód zobaczył nadjeżdżający samochód milicyjny postanowił kontynuować ucieczkę. Zauważył nadjeżdżający wolno pociąg towarowy, dostosował swą szybkość do niewielkiej jeszcze szybkości pociągu i na wysokości budynku P.S.K. uchwycił się barierek jednego z niskich wagonów opierając nogi na wsporniku. Po przejechaniu w ten sposób - z tym, że trzymając się już tylko rękoma barierek wagonu, a nogami dotykając ziemi - około 800 metrów, postanowił zeskoczyć i w tym celu odepchnął się rękoma. Próba zeskoczenia nie udała się, powód został wciągnięty pod koła wagonu i gdy pociąg znajdował się na mostku nad potokiem W., powód doznał obcięcia obu nóg. W momencie gdy powód wbiegł na tory kolejowe samochód milicyjny znajdował się w odległości 20-40 metrów od powoda. Funkcjonariusze MO wysiedli z radiowozu, lecz byli w takiej odległości od powoda, że nie byli w stanie go zatrzymać.W związku z zaistniałym wypadkiem wszczęto dochodzenie, które prawomocnym postanowieniem Prokuratury Rejonowej w T. z dnia 30 V 1985 r. zostało umorzone.Zdaniem Sądu I instancji powód nie udowodnił, że do powstania wypadku doszło z winy funkcjonariuszy pozwanego Skarbu Państwa. Ustaleń co do przyczyn powstania wypadku Sąd I instancji dokonał na podstawie zeznań powoda złożonych już w grudniu 1983 r. w czasie postępowania przygotowawczego, uznając, że właśnie wtedy złożone zasługują na wiarę. Sąd I instancji odmówił dania wiary późniejszym zeznaniom powoda, że w momencie, gdy już uchwycił się jadącego pociągu, to został ściągnięty (potem twierdził, że tylko "szarpnięty") przez funkcjonariuszy MO, z uwagi na sprzeczność tych zeznań z zeznaniami złożonymi w postępowaniu przygotowawczym i w czasie sporządzania operatu szkodowego w ZU (pkt 7) Powództwo p-ko temu pozwanemu podlega więc oddaleniu na podstawie art. 6 i 417 § 1 k.c.Do wypadku w dniu 10 XI 1983 r. zdaniem Sądu I instancji doszło nie na skutek niewłaściwego zabezpieczenia torów w miejscu, gdzie wypadek nastąpił, ani też wskutek niezabezpieczenia miejsca, w którym powód wskoczył na wagon pociągu towarowego, gdyż te miejsca znajdowały się poza obrębem stacji kolejowej dla ruchu pasażerskiego. Skoro pociągi towarowe nie są przeznaczone do przewozu osób, a zakaz wsiadania do pociągu będącego w ruchu powszechnie znanym, do wypadku doszło z wyłącznej winy powoda, pozwana Dyrekcja Okręgowej Kolei Państwowych nie może ponosić wobec powoda odpowiedzialności za skutki wypadku według art. 435 § 1 k.c.W ramach ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków młodzieży w szkołach i innych zakładach pozwany Zakład Ubezpieczeń Inspektorat w T. w związku z wypadkiem z dnia 10 XI 1983 r. wypłacił powodowi łączne kwotę 72.000 zł. Skoro powód nie wykazał, że poza powyższym ubezpieczeniem, z którego powód odszkodowanie już otrzymał, istnieją jeszcze inne umowy między powodem a ZU czy też między ZU a pozostałymi pozwanymi, które mogłyby stanowić podstawę odpowiedzialności pozwanego ZU wobec powoda w związku z wypadkiem, zaistniałym w dniu 10 XI 1983 r., powództwo przeciwko temu pozwanemu (ZU) również podlega oddaleniu.Sąd I instancji stwierdził ponadto, że roszczenie powoda przeciwko Skarbowi Państwa Wojewódzkiemu Urzędowi Spraw Wewnętrznych oraz Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w K. uległy przedawnieniu na podstawie art. 442 § 1 k.c.Wyrok ten zaskarżył rewizją powód i powołując podstawy zaskarżenia wymienione w art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa względnie o uchylenie i przekazanie sprawy Sadowi I instancji do ponownego rozpoznania.Pozwani wnieśli o oddalenie rewizji i przyznanie kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja w stosunku do pozwanego Zakładu Ubezpieczeń nie została w ogóle wywiedziona. Uznając ustalenia faktyczne Sądu I instancji, co do podstaw odpowiedzialności tego pozwanego wobec powoda, za prawidłowe i zastosowaną podstawę prawne rozstrzygnięcia za trafne, Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. oddalił rewizję powoda kwestionujące oddalenie powództw przeciwko temu pozwanemu.W rewizji kwestionującej oddalenie powództwa przeciwko Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w K. powód podnosi, że brak było zabezpieczenia torów kolejowych nie tylko na samej stacji, lecz i w jej rejonie, że do wypadku doszło również z powodu tych braków, że nie uznając, iż do wypadku doszło z wyłącznej winy powoda Sąd I instancji naruszył art. 435 § 1 k.c.Słuchany w charakterze strony powód zeznał, że chwycił się nadjeżdżającego pociągu towarowego mniej więcej na wysokości budynku P.S.K. naniesionego na szkic znajdujący się w aktach dochodzeniowych (k. 67 i 75 akt dochodzeniowych).Według tego szkicu budynek P.S.K. położony jest już na terenie, na którym znajduje się budynek stacji oraz perony, powód wkroczył więc na obszar, na który według § 1 rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 13 I 1962 r. w sprawie ochrony porządku na kolejach użytku publicznego (Dz. U. Nr 8, poz. 39) wstęp był wzbroniony. Powód wsiadał ponadto do pociągu będącego w biegu poza terenem stacji, wbrew zakazowi zawartemu w § 18 ust. 3 cyt. rozporządzenia, Kolej zatem nie naruszyła cyt. przepisów, przepisy te naruszył sam powód, zarzut zatem rewizji, że do wypadku doszło nie z wyłącznej winy powoda, a tym samym z naruszeniem art. 435 § 1 k.c., jest bezzasadny, rewizja powoda kwestionująca oddalenie powództwa przeciwko D.O.K.P. podlega oddaleniu na podstawie art. 387 k.p.c.Powód podnosi w rewizji zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 417 § 1 k.c. przez uznanie, iż podjęcie pościgu za powodem przez funkcjonariuszy Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w T. nie stanowiło naruszenia tego przepisu. Według rewizji Sąd I instancji naruszył ten przepis, gdyż brak było do tego pościgu jakichkolwiek przesłanek.Podjęcie pościgu za osobą podejrzaną jest stosowaniem środka przymusu dopuszczalnym według art. 205 k.p.k., gdy pościg zostaje podjęty bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa, a według art. 206 § 1 k.p.k. jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że osoba podejrzana popełniła przestępstwo. Ustawa z dnia 14 VII 1983 r. o Urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych i zakresie działania podległych mu organów (Dz. U. Nr 38, poz. 172) w art. 6 ust. 1 stanowi, że w celu rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw i wykroczeń oraz innych działań godzących w bezpieczeństwo państwa lub porządek publiczny, funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej wykonują czynności operacyjno-rozpoznawcze, dochodzeniowo-śledcze i administracyjno-prawne, a wykonując te czynności mają w szczególności prawo między innymi do legitymowania lub w inny sposób ustalania tożsamości osoby, zatrzymywania osób w trybie i wypadkach określonych w przepisach k.p.k. i zatrzymywania osób naruszających lub zagrażających porządkowi i bezpieczeństwu publicznemu (art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 cyt. ustawy).Zarówno z cytowanych przepisów k.p.k., jak i ustawy z dnia 14 VII 1983 r. o Urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych wynika, że organy MO są uprawnione do zatrzymania, a zatem i do pościgu, osoby bezpośrednio po popełnieniu przez nią przestępstwa, lub gdy istnieje uzasadnione przepuszczenie, że osoba ta popełniła przestępstwo oraz gdy nastąpiło naruszenie bądź zagrożenie porządku i bezpieczeństwa publicznego.Podjęcie zatem pościgu przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej wobec osoby, co do której nie istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo oraz w sytuacji, gdy nie nastąpiło naruszenie lub zagrożenie porządku i bezpieczeństwa publicznego, jest działaniem bezprawnym. Gdy pościg ma miejsce w terenie, w którym występuje bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia osoby ściganej, uznać należy, że szkoda, która wynikła z tego zagrożenia w czasie ucieczki u osoby ściganej, pozostaje w związku przyczynowym z pościgiem oraz że postępowanie tych funkcjonariuszy należy ocenić ujemnie, gdyż winni być świadomi zagrożeń, jakie spowoduje ten pościg, Skarb Państwa ponosi więc odpowiedzialność wobec tej osoby na podstawie art. 417 § 1 k.c. W świetle zatem powyższej wykładni, gdyby okazało się, że działanie funkcjonariuszy pozwanego było działaniem bezprawnym, to za skutki pościgu w rejonie torów kolejowych pozwany Skarb Państwa Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych ponosiłby wobec powoda odpowiedzialność na podstawie art. 417 § 1 k.c.Jeśli natomiast okazałoby się, że działania funkcjonariuszy tego pozwanego nie były bezprawne, uznać należałoby, że podejmowane były w celu ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego, czyli w interesie ogólnym zasady współżycia społecznego przemawiałyby za tym, by osobie poszkodowanej przyznać stosowne odszkodowanie w granicach określonych w art. 419 k.c.W powyższym kierunku Sąd I instancji sprawy nie wyjaśnił nie ustalił bowiem, czy podjęciu pościgu przez funkcjonariuszy pozwanego Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych towarzyszyło uzasadnione przypuszczenie, że powód popełnił przestępstwo lub że istniało naruszenie lub zagrożenie porządku i bezpieczeństwa publicznego. Zaskarżony wyrok w stosunku do tego pozwanego podlega zatem uchyleniu na podstawie art. 380 § 1 k.p.c.