II ARN 12/89

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Spółdzielni Projektowania i Usług Inwestycyjnych w R. na decyzję Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w R. z dnia 27 listopada 1986 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntu na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w K. z dnia 29 września 1987 r. [...] - oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneDecyzją Naczelnika Miasta L. z 12 września 1986 r. przekazano Spółdzielni Mieszkaniowej w L. w użytkowanie wieczyste grunt o powierzchni 13 827 m2, położony w L. przy ul. S., ustalono cenę gruntu w wysokości 972 zł za m2 oraz opłatę roczną w kwocie 134 398 zł, płatną do 31 marca każdego roku, z tym, że pierwsza opłata roczna za 1986 r. wynosząca 30-krotność opłaty rocznej płatna jest przed zawarciem umowy.Jako podstawę prawną wymierzenia opłaty rocznej powołano § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 września 1985 r. w sprawie zasad i trybu ustalania opłat z tytułu użytkowania wieczystego, zarządu i użytkowania gruntów (Dz. U. Nr 47, poz. 241).Utrzymując w mocy tę decyzję Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w R. stwierdził, że ustalenie pierwszej opłaty rocznej za rok 1986, jako dotyczącej roku kalendarzowego, w którym grunt oddano w użytkowanie wieczyste, jest prawidłowe.Rozpoznając sprawę na skutek skargi Spółdzielni Mieszkaniowej Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w K. wyrokiem z 29 września 1987 r. uchylił decyzje obu organów administracji w części ustalającej opłatę roczną za rok 1986.W motywach stwierdził, że zgodnie z art. 238 kc, który ma zastosowanie do gruntów państwowych oddanych w użytkowanie wieczyste, wieczysty użytkownik uiszcza opłatę roczną przez czas trwania swego prawa.Przepisy ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99), jak i przepisy wykonawcze do tej ustawy, nie dają podstawy do określenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania gruntów za okres poprzedzający czas trwania tego użytkowania. W konsekwencji takiego unormowania uznał, że w sytuacji, gdy Spółdzielnia Mieszkaniowa faktycznie przejęła grunt we wrześniu 1986 r., mimo niezawarcia umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, zaskarżona decyzja oraz decyzja I instancji w części ustalającej pierwszą opłatę roczną za rok 1986, zostały wydane z naruszeniem prawa.Wymieniony wyrok zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną i zarzucając rażące naruszenie przepisów § 10 ust. 1 w związku z § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 września 1985 r. w sprawie zasad i trybu ustalania opłat z tytułu użytkowania wieczystego, zarządu i użytkowania gruntów (Dz. U. Nr 47, poz. 241) oraz naruszenia interesu PRL, wniósł o uchylenie wyroku i oddalenie skargi.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut rażącego naruszenia wskazanych w rewizji nadzwyczajnej przepisów prawa nie jest uzasadniony.Rozstrzygające znaczenie w sprawie miało wyjaśnienie charakteru pierwszej opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste, stanowiące jej 30-krotność. Mianowicie chodzi o to, czy opłata ta wiąże się z rocznym okresem faktycznego trwania użytkowania wieczystego, czy z czynnościami związanymi z oddaniem gruntu w takie użytkowanie.Wyjaśnienie tej kwestii wymaga dokonania wykładni przepisów art. 47 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r., Nr 14, poz. 74), według którego terenowy organ administracji państwowej ustala opłaty za użytkowanie wieczyste, zarząd i użytkowanie w formie opłat rocznych, z tym, że pierwsza opłata powinna wynosić ich wielokrotność i § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 września 1985 r. w sprawie zasad i trybu ustalania opłat z tytułu użytkowania wieczystego, zarządu i użytkowania gruntów (Dz. U. z 1989 r., Nr 14, poz. 78), zgodnie z którym pierwszą opłatę roczną za użytkowanie wieczyste wnosi się najpóźniej w dniu zawarcia umowy. Opłata roczna płatna jest z góry do 31 marca każdego roku.Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że wykładnia wymienionych przepisów prowadzi do wniosku, iż oplata roczna za użytkowanie wieczyste może być ustalona za czas trwania tego użytkowania.Skarżący prezentuje pogląd odmienny, sprowadzający się do tezy, że pierwsza opłata nie jest w istocie opłatą roczną za użytkowanie wieczyste i dlatego nie jest związana z trwaniem tego użytkowania, lecz z czynnościami prawnymi związanymi z nabyciem prawa użytkowania wieczystego.Poglądu skarżącego nie można podzielić. Jego wywody, że ustawa o gospodarce gruntami nie posługuje się pojęciem "pierwsza opłata roczna" nie znajduje potwierdzenia w przepisach tej ustawy. Z jej przepisu art. 47 ust. 1, na który w tej mierze powołuje się skarżący, wynika jednoznacznie, że chodzi w nim o pierwszą opłatę roczną. Wskazuje na to kontekst tego przepisu "terenowy organ administracji państwowej ustala opłaty za użytkowanie wieczyste w formie opłat rocznych, z tym, że pierwsza oplata powinna wynosić ich wielokrotność". Takie sformułowanie przepisu z umieszczeniem zwrotu "z tym, że pierwsza opłata" bezpośrednio po zwrocie "w formie opłat rocznych" nie pozostawia wątpliwości, że ustawodawca miał na uwadze pierwszą opłatę roczną.Z przytoczonego brzmienia przepisu wynika też, że terenowy organ ustala opłaty za użytkowanie wieczyste, a nie jak wywodzi skarżący za czynności prawne związane z nabyciem prawa użytkowania wieczystego.Nie ma też racji skarżący że zawarty w § 10 ust. 1 cyt. rozporządzenia zwrot "pierwszą opłatę roczną wnosi się najpóźniej w dniu zawarcia umowy" oznacza, iż termin do jej wniesienia jest liczony od dnia uprawomocnienia się decyzji o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste, już chociażby z tej przyczyny że decyzja ta nie rodzi prawa użytkowania wieczystego.Przytoczone w rewizji nadzwyczajnej przepisy art. 41 ust. 1 powołanej ustawy i § 10 w związku z § 3 cytowanego rozporządzenia nie przewidują, jak przyjmuje skarżący opłaty za nabycie prawa użytkowania wieczystego Nie tylko w tych przepisach ale w żadnym przepisie ustawy me ma mowy o opłacie za nabycie prawa użytkowania wieczystego. Przeciwnie, zarówno powołane w rewizji nadzwyczajnej przepisy, jak i przepisy rozdziału 5 ustawy o gospodarce gruntami, regulujące ustalenie cen nieruchomości państwowych i opłat z tytułu użytkowania wieczystego posługują się wyłącznie pojęciem "opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste". Jeśli tak to oczywistym jest, że za okres w którym prawo to istnieje. Zatem trzeba wyjaśnić kiedy prawo to powstaje. Stosownie do przepisu art. 234 kc, w związku z art. 20 ustawy o gospodarce gruntami prawo użytkowania wieczystego powstaje z chwilą wpisania umowy o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste do księgi wieczystej. Z tego też względu przepis § 10 ust. 1 cyt. rozporządzenia wprowadzając generalną zasadę, że opłata roczna płatna jest z góry zakreśla termin płatności pierwszej opłaty rocznej w dniu zawarcia umowy.W świetle takiego unormowania Sąd Najwyższy w zupełności podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego że ustalenie opłat rocznych, w tym też pierwszej opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste, może dotyczyć tylko okresu, w którym prawo to faktycznie istnieje.Takie rozwiązanie wprowadzone przepisami wymienionej ustawy i rozporządzenia jest zgodne z powołanym przez NSA przepisem art. 238 kc, według którego wieczysty użytkownik uiszcza opłatę roczną przez czas trwania prawa.Nie można się zgodzić ze skarżącym, że podzielenie stanowiska NSA pozbawiłoby przepis § 10 ust. 1 ostatnie zdanie cyt. rozporządzenia treści normatywnej, gdyż czyniłoby niemożliwym ustalenie terminu płatności opłat rocznych za rok kalendarzowy, a nadto narażałoby Skarb Państwa na straty w postaci, jednorazowej opłaty jeżeli okres 12 miesięcy upływałby po 31 marca.Otóż w razie zawarcia umowy użytkowania wieczystego po 31 marca, pierwsza opłata roczna, stanowiąca wielokrotność, obejmuje okres 12 miesięcy od oddania gruntu w użytkowanie wieczyste i jest płatna w dniu zawarcia umowy. Opłata roczna za kolejny rok, liczony po upływie roku od oddania gruntu w użytkowanie wieczyste, winna być uiszczona z góry do 31 marca. Przykładowo przy zawarciu umowy 2 maja 1989 r. pierwsza opłata roczna wynosząca w aktualnym stanie prawnym 60-krotność, obejmuje okres od 2 maja 1990 r. i winna być uiszczona w dniu zawarcia umowy. Natomiast opłata roczna za kolejny rok od 2 maja 1990 r. - 2 maja 1991 r. winna być uiszczona już od 31 marca 1990 r.Przy takim sposobie płatności opłat rocznych Skarb Państwa nie będzie ponosił strat finansowych. Przeciwnie ponosiłby je, gdyby przyjąć odmienne rozwiązanie. Wówczas bowiem wieczyści użytkownicy nie zawieraliby umów po 31 marca.W konsekwencji stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie ustalenie opłaty rocznej za rok 1986 było pozbawione podstaw prawnych.Zatem zaskarżony wyrok nie narusza prawa, a tym samym nie może naruszać interesu PRL. Przeto rewizję nadzwyczajną oddalono (art. 421 § 1 i 2 kpc w związku z art. 210 kpa).