III ARN 11/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: H. Ciepła, H. Kołakowski, M. Sychowicz (sprawozdawca), M. Zakrzewska. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Anny B. na decyzję Dyrektora Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia 19 września 1986 r. w przedmiocie przydziału części lokalu mieszkalnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 14 stycznia 1987 r.:uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję Dyrektora Wydziału Gospodarki Komunalnej i MIeszkaniowej Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia 19 września 1986 r. w części utrzymującej w mocy decyzję kierownika Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Miejskiego w K. z dnia 25 lipca 1986 r. w zakresie przydzielenia Annie B. lokalu nr (...) w domu nr (...) przy ul. (...) w K. w postaci jednego pokoju o powierzchni 21,3 m2, a także ostatnio wymienioną decyzję we wskazanym zakresie.Uzasadnienie faktyczneDecyzją Kierownika Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Miejskiego w K. z dnia 25 lipca 1986 r.:I. Cofnięto Helenie K. uprawnienie do zajmowania części lokalu nr (...) w domu nr (...) przy ul. (...) w K. w postaci jednego pokoju o powierzchni 21,3 m2; II. Przydzielono wymieniony pokój Annie B.;III. Odmówiono Sławomirowi K. prawa do zasiedlenia lokalu wymienionego w pkt I.Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji, wniesionego przez zarządcę i współwłaścicielkę domu Annę K., Dyrektor Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Wojewódzkiego w K. decyzją z dnia 19 września 1986 r. uchylił pkt III zaskarżonej decyzji, a w pozostałej części decyzję tę utrzymał w mocy.Z uzasadnień wymienionych decyzji wynika, że podstawą cofnięcia Helenie K. uprawnienia do zajmowania pokoju był art. 46 prawa lokalowego, ponieważ najemczyni nie zajmowała pokoju od 1950 r. Pokój ten przydzielono Annie B. na podstawie art. 34 ust. 3 prawa lokalowego. W tym samym lokalu bowiem zajmuje ona pokój o powierzchni 19 m2. Ponieważ jest ona osobą samotną, powierzchnia mieszkalna lokalu jej przydzielonego nie może być mniejsza niż 10 m2 (§ 7 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego - Dz. U. Nr 26, poz. 152 ze zm.). Jednakże ze względu na to, że przyznana jej została - z powodu złego stanu zdrowia - dodatkowa powierzchnia mieszkalna, którą przyznaje się w postaci jednej normy (§ 9 ust. 2 powołanego rozporządzenia), uprawniona jest ona do zajmowania lokalu o powierzchni mieszkalnej minimum 20 m2. Jej sytuacja życiowa uzasadnia przydzielenie drugiego pokoju. Według decyzji organu administracji stopnia podstawowego pokój, będący przedmiotem decyzji, nie ma cech samodzielnego lokalu mieszkalnego i dlatego nie może być zajęty przez współwłaściciela domu Sławomira K., który zresztą może zająć inny opróżniony lokal w tym domu. Administracyjny organ odwoławczy zaś uznał, że orzekanie co do tej ostatniej kwestii było zbędne.W skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze na wymienioną decyzję Dyrektora Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Wojewódzkiego w K. Anna K. zarzuciła, że przydział Annie B. pokoju, którego dotyczy ta decyzja, jest niezgody z prawem.Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyrokiem z dnia 14 stycznia 1987 r. oddalił skargę. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, przesłanką jego wydania było uznanie, że pokój, którego dotyczy sprawa, nie jest samodzielnym lokalem mieszkalnym w rozumieniu art. 5 ust. 2 prawa lokalowego.We wniesionej w dniu 24 kwietnia 1987 r. rewizji nadzwyczajnej od wymienionego wyroku Minister Sprawiedliwości zarzucił, że wydany on został z rażącym naruszeniem prawa, a w szczególności art. 207 § 5 k.p.a., art. 30 ust. 1 i 2 w związku z art. 39 ust. 4, art. 39 ust. 1 i art. 32 ust. 1 prawa lokalowego oraz § 7 ust. 4 w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego, i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Aczkolwiek uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera ustosunkowania się do wszystkich zarzutów skargi i oceny, czy zaskarżona nią decyzja jest zgodna z prawem, w szczególności, czy ma ona podstawę w przepisach w niej powołanych lub w innych przepisach obowiązującego prawa, jednakże z faktu oddalenia skargi należy wnosić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się, by zaskarżona decyzja była niezgoda z prawem. Trafność tego stanowiska słusznie podważa rewizja nadzwyczajna. Nie można mianowicie uznać za prawidłową wykładni prawa, która doprowadziła do wydania decyzji zaskarżonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Błędny bowiem jest pogląd, że normą powierzchni mieszkalnej przysługującej osobie samotnej, której przyznana została dodatkowa powierzchnia mieszkalna, jest norma wynosząca 20 m2. Pogląd taki jest wynikiem wadliwej wykładni odpowiednich przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego. Jak wynika z ust. 1 § 7 powołanego rozporządzenia, przepisem tym ustanowiona została podstawowa (zasadnicza) norma powierzchni mieszkalnej, przysługującej jednej osobie. Wynosi ona 7-10 m2. Modyfikację tej normy przewiduje ust. 4 § 7 rozporządzenia, według którego powierzchnia mieszkalna lokalu przydzielonego osobie samotnej nie może być mniejsza niż 10 m2. Inne odstępstwo od podstawowej normy powierzchni mieszkalnej statuuje § 9 rozporządzenia. Przepis ten bowiem przewiduje, że w wypadkach uzasadnionych potrzebą zajmowania lokalu o większej powierzchni od przysługującej na podstawie norm zaludnienia może być przyznana dodatkowa powierzchnia mieszkalna (ust. 1), którą przyznaje się w postaci jednej normy, z tym, że należy dążyć, aby norma ta łącznie z przysługującą normą podstawową stanowiła osobny pokój (ust. 2). W tych wypadkach powierzchnia mieszkalna, jaka przysługuje jednej osobie, wynosi więc 14-20 m2. Dotyczy to także lokalu przydzielonego osobie samotnej. Należy zauważyć, że literalna wykładnia ust. 2 § 9 rozporządzenia wskazuje, iż przepis ten nawiązuje do ust. 1 § 7 rozporządzenia, a nie do ust. 4 § 7 rozporządzenia. Słusznie zatem w rewizji nadzwyczajnej dostrzeżono, że korzystająca z uprawnienia do dodatkowej powierzchni mieszkalnej osoba samotna podlega ogólnym przepisom o normach zaludnienia. Przewidziana w ust. 4 § 7 rozporządzenia powierzchnia mieszkalna lokalu przydzielonego osobie samotnej dotyczy tylko sytuacji, gdy osoba ta nie ma uprawnienia do dodatkowej powierzchni mieszkalnej. Przepis ust. 4 § 7 rozporządzenia, wprowadzając modyfikację zasady wyrażonej w ust. 1 § 7 rozporządzenia, jest przepisem wyjątkowym w stosunku do tego ostatniego przepisu. Jako przepis wyjątkowy więc nie może być stosowany w sytuacjach, które wyraźnie jego zastosowania nie przewidują.Z unormowania zawartego w § 7 i 9, a także § 10-12 rozporządzenia wynika, że jego celem jest zapewnienie takiej minimalnej powierzchni mieszkalnej, jaką uzasadniają potrzeby najemcy lokalu i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dlatego w szczególności powierzchnia mieszkalna lokalu przydzielonego osobie samotnej nie może być mniejsza niż 10 m2. Natomiast powierzchnia mieszkalna lokalu przydzielonego osobie, której przyznana została dodatkowa powierzchnia mieszkalna, nie może być mniejsza od 14 m2. Odnosi się to także do sytuacji, gdy lokal mieszkalny przydzielony jest osobie samotnej, posiadającej uprawnienie do dodatkowej powierzchni mieszkalnej. W tym wypadku powierzchnia mieszkalna lokalu przekracza powierzchnię 10 m2, jaką zapewnia osobie samotnej przepis ust. 4 § 7 rozporządzenia, i jak należy sądzić na podstawie omawianego unormowania jest to powierzchnia mieszkalna odpowiednia - jako minimalna - dla osoby samotnej mającej uprawnienia do dodatkowej powierzchni mieszkalnej. Skoro Anna B. zajmuje na podstawie przydziału pokój o powierzchni - jak wykazały późniejsze pomiary - wprawdzie nie 19 m2, ale 16,56 m2, to znaczy, że zajmuje powierzchnię mieszkalną mieszczącą się w granicach powierzchni przysługującej jej według norm zaludnienia. Ponieważ zajmuje ona powierzchnię mieszkalną mniejszą od górnej granicy przysługującej jej powierzchni, nie byłoby wykluczone przydzielenie jej dalszego pokoju, ale tylko wówczas, gdyby po dokonaniu przydziału nie powstała nadwyżka w postaci osobnego pokoju. Przydział Annie B. pokoju, którego dotyczy sprawa (o powierzchni - jak wykazały późniejsze pomiar - 30,14 m2), spowodowałaby jednak powstanie takiej nadwyżki. Artykuł 34 ust. 3 prawa lokalowego ani żaden inny przepis obowiązującego prawa nie dają podstawy do dokonania takiego przydziału.Wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd, że pokój, którego dotyczy sprawa, nie jest samodzielnym lokalem mieszkalnym w rozumieniu art. 5 ust. 2 prawa lokalowego, nie budzi wątpliwości. Pogląd ten jednak jest bez znaczenia dla możliwości zastosowania przepisu art. 34 ust. 3 prawa lokalowego. Wymieniony przepis nie dotyczy mianowicie prawa przydzielenia najemcy samodzielnego lokalu mieszkalnego, lecz reguluje prawo przydzielenia najemcy części takiego lokalu, gdy zajmuje go więcej niż jeden najemca, tj. sytuacji takiej, jaka występuje w rozpoznawanej sprawie. Decyzją zaskarżoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo uchylono decyzję organu administracji stopnia podstawowego orzekającego o braku uprawnienia Sławomira K., jako współwłaściciela domu, do zajęcia w nim opróżnionego pokoju. Kwestia ta nie podlega bowiem rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej. Prawo właściciela (współwłaściciela) domu wielomieszkaniowego do zamieszkania w opróżnionym lokalu mieszkalnym w tym domu lub w opróżnionej części lokalu mieszkalnego w tym domu wynika bowiem z przepisów prawa (art. 30 ust. 2 i art. 39 ust. 4 prawa lokalowego) i podlega potwierdzeniu zaświadczeniem wydanym stosownie do art. 217 k.p.c. Niemniej jednak konsekwencją wadliwej decyzji o przydziale Annie B. spornego w sprawie pokoju stało się pozbawienie Sławomira K. możliwości zamieszkania w tym pokoju. Jak wskazano, właściciel (współwłaściciel) domu wielomieszkaniowego, w którym opróżniona została część lokalu zajmowanego przez więcej niż jednego najemcę, ma bowiem prawo do zamieszkania w opróżnionej części lokalu. Jak słusznie zauważono w rewizji nadzwyczajnej, to uprawnienie właściciela domu wielomieszkaniowego wynika z art. 39 ust. 4 prawa lokalowego, który to przepis bezpośrednio koresponduje z art. 30 ust. 1 i 2 prawa lokalowego i stanowi o uprawnieniach właściciela w stosunku do opróżnionej części lokalu mieszkalnego w stanowiącym jego własność domu wielomieszkaniowego.Z przytoczonych względów oddalenie skargi zaskarżonym wyrokiem nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa wyrażonego w przepisach wymienionych w rewizji nadzwyczajnej. Uwzględniając tę rewizję należało zatem uchylić zaskarżony wyrok i - nie podzielając wniosku rewizji nad zwyczajnej - uchylić także - w zakresie objętym skargą - decyzję zaskarżoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz decyzję wydaną w sprawie przez organ administracji pierwszej instancji. Jak wskazano, decyzje te zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego i powinny zostać - w wyniku uwzględnienia skargi - uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 207 § 1 i 2 pkt 1 k.p.a.). Sąd Najwyższy orzekł przeto jak w sentencji (art. 211 k.p.a. w związku z art. 422 § 2 k.p.c.).