III AZP 5/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: G. Bieniek (sprawozdawca), M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy ze skargi (...) Spółki Akcyjnej w G. na decyzję Izby Skarbowej w G. z dnia 30 maja 1985 r. w przedmiocie ustalenia zobowiązania na rzecz Państwowego Funduszu Aktywizacji Zawodowej za rok 1984 po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku postanowieniem z dnia 4 marca 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ma zastosowanie w postępowaniu przed sądem administracyjnym przepis art. 331 k.p.c. w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86) w związku z art. 393 § 1 k.p.c. i z art. 211 k.p.a.?"podjął następującą uchwałę:Artykuł 331 k.p.c. w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86) stosuje się - w związku z art. 211 k.p.a. - wprost w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.Uzasadnienie faktyczneZnowelizowany k.p.a. odsyła, jeżeli chodzi o postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do przepisów k.p.c. w sprawach nie uregulowanych w dziale VI odnoszącym się do zaskarżenia decyzji administracyjnych oraz stanowi, że rozpoznanie skargi zgłoszonej do tegoż sądu następuje według przepisów k.p.c. o postępowaniu rewizyjnym (art. 211 k.p.a.). Wśród przepisów działu VI brak jest przepisu regulującego kwestię doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem przez Naczelny Sąd Administracyjny. W szczególności kwestii tej nie rozstrzyga art. 213 k.p.a., zgodnie z którym sąd administracyjny, po wydaniu orzeczenia i sporządzeniu jego uzasadnienia, zwraca niezwłocznie akta organowi administracji państwowej. Przepis ten reguluje wprawdzie sposób postępowania po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, to jednak nie wynika z niego ani bezpośrednio, ani pośrednio, czy, kiedy i komu sąd administracyjny ma obowiązek doręczyć odpis wyroku z uzasadnieniem. Zresztą z przepisu tego można jedynie pośrednio wyprowadzić wniosek o obowiązku sądu administracyjnego sporządzenia uzasadnienia wyroku. W istocie bowiem obowiązek taki, w tym także termin do sporządzenia uzasadnienia, wynika z art. 392 § 1 k.p.c. w związku z art. 211 k.p.a. Rozwinięcie art. 213 k.p.a. znajduje się w § 8 ust. 2 i 3 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 1981 r. o biurowości Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. Urz. MS Nr 3, poz. 16; zm.: Dz. Urz. MS z 1983 r. Nr 2, poz. 8). Wynika z nich, że po ukończeniu postępowania Sąd zwraca akta organów administracji państwowej obu instancji organowi, który akta nadesłał, dołączając ponadto dwa odpisy orzeczenia sądu z uzasadnieniem. W konsekwencji tych unormowań stwierdzić należy, że sprawa doręczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny odpisów orzeczeń, z uzasadnieniem, nie jest sprawą uregulowaną w przepisach działu VI k.p.a., co uzasadnia - zgodnie z art. 211 k.p.a. - stosowanie w tym przedmiocie odpowiednio przepisów k.p.c.Klauzula odpowiedniości stosowania przepisów k.p.c. w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oznacza, że określony przepis może być stosowany wprost albo stosowany z modyfikacjami bądź wreszcie może nie znaleźć w ogóle zastosowania. Wybór jednego z tych wariantów stosowania "odpowiednio" zależy od tego, w jakim stopniu charakter postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz istota spraw rozpoznawanych przez ten sąd przemawiają za tym, aby określony przepis k.p.c. stosować wprost, z modyfikacjami lub w ogóle go nie stosować. W doktrynie przeważa w tym względzie pogląd, że ogólny kierunek wykładni i stosowania przepisów k.p.c. w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym powinien być tego rodzaju, by niepotrzebnie nie stwarzać szczególnych odchyleń od wykładni i stosowania przepisów k.p.c. w sądowym postępowaniu cywilnym. Wskazuje się bowiem, że w ten sposób umożliwi się skorzystanie z orzecznictwa Sądu Najwyższego odnoszącego się do przepisów k.p.c., z bogatego dorobku polskiej nauki prawa procesowego cywilnego, a uniknie się możliwych komplikacji w praktyce w razie niedostatecznie przemyślanego wprowadzenia modyfikacji przy wykładni i stosowaniu tych przepisów w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Pogląd ten ze wszech miar zasługuje na aprobatę i powinien stanowić ogólniejszą dyrektywę interpretacyjną na tle rozwiązania przyjętego w art. 211 k.p.a. Wychodząc m.in. z tych założeń przyjęto, że art. 331 i 357 k.p.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji k.p.c. dokonanej ustawą z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 86) znajdują wprost zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W konsekwencji tego uznano, że z mocy tych przepisów stosowanych w związku z art. 211 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny ma obowiązek doręczenia z urzędu stronom odpisów wyroków i postanowień kończących postępowanie.Od dnia 1 lipca 1985 r. art. 331 i 357 § 1 k.p.c. obowiązują w nowym brzmieniu, nadanym przez art. 1 pkt 13 i 14 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 86). Istota tych zmian sprowadza się do tego, że wyrok z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która żądała sporządzenia uzasadnienia, postanowienie zaś wydane na posiedzeniu jawnym doręcza się tylko tej stronie, która zażądała sporządzenia uzasadnienia i doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku sprowadza się do tego, czy zasadnicza zmiana treści art. 331 k.p.c. (a także 357 § 1 k.p.c.) stanowi dostateczne uzasadnienie dla przyjęcia innego wariantu odpowiedniego stosowania tych przepisów w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym niż - przyjmowanego dotychczas - wariantu stosowania tych przepisów wprost. Na tak sformułowane pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej z następujących względów:1. Za przyjęciem odmiennego od stosowanego do czasu nowelizacji k.p.c. wariantu bezpośredniego stosowania art. 331 w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym musiałby przemawiać charakter postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym lub istota spraw rozpoznawanych przez ten sąd. W kwestii charakteru postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym poglądy w doktrynie są wprawdzie podzielone, niemniej jednak wszystkie wskazują na bliższy lub dalszy związek postępowania sądowo-administracyjnego z postępowaniem cywilnym. Z tego też względu panuje zgoda co do tego, że z tego punktu widzenia uzasadnione jest stosowanie w tym postępowaniu rozwiązań szczególnie takich, jak w postępowaniu cywilnym. Również istota spraw rozpoznawanych przez Naczelny Sąd Administracyjny sama przez się nie może przesądzać o tym, aby zmodyfikować lub odrzucić stosowanie art. 331 k.p.c. w jego aktualnym brzmieniu, w postępowaniu przed NSA.2. Gdyby założyć, że charakter postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz istota spraw rozpoznawanych przez ten sąd przemawiają za modyfikacją lub niestosowaniem art. 331 k.p.c., to w istocie oba te warianty odpowiedniego stosowania art. 331 k.p.c. musiałyby prowadzić do nałożenia na Naczelny Sąd Administracyjny obowiązku doręczenia z urzędu stronom odpisów wyroków z uzasadnieniem, a także postanowień kończących postępowanie przed NSA (art. 357 k.p.c.). Przyjęcie takiej tezy wykracza poza ramy konstrukcji odpowiedniego stosowania przepisu. Zważyć bowiem należy, że z jednej strony przyjęcie wariantu niestosowania art. 331 k.p.c. (a także art. 357 § 1 k.p.c.) oznaczałoby w istocie, iż obowiązek doręczania z urzędu stronom odpisów wyroków i postanowień z uzasadnieniami nie znajdowałoby żadnego wsparcia normatywnego, z drugiej zaś strony modyfikacja normy prawnej - w ramach odpowiedniego stosowania przepisu - nie może prowadzić do przekształcenia jej zasadniczej treści tak dalece, że stwarza się normę prawną zupełnie przeciwstawną.3. Wynikający z art. 331 k.p.c. - przed nowelizacją tego przepisu - obowiązek doręczenia z urzędu stronom odpisów wyroków z uzasadnieniem w sprawach, w których jedną ze stron była jednostka gospodarki uspołecznionej lub w których brał udział prokurator, uzasadniony był dwoma względami: po pierwsze - funkcją związaną z zapewnieniem w postępowaniu cywilnym szczególnej ochrony własności społecznej; po wtóre - brakiem dostatecznej obsługi prawnej jednostki gospodarki uspołecznionej.Zmianę art. 331 k.p.c., a także art. 357 § 1 k.p.c. uzasadniono tym, że z jednej strony przepis art. 4 k.p.c. oraz inne szczegółowe postanowienia zawarte w k.p.c. stanowią dostateczną gwarancję dla zapewnienia w postępowaniu cywilnym należytej ochrony własności społecznej, z drugiej zaś strony - argument o braku dostatecznej, pod względem liczbowym, obsługi prawnej jednostek gospodarki uspołecznionej stracił na aktualności. Jeżeli zatem taka była motywacja wprowadzenia, a następnie zniesienia obowiązku doręczenia stronom z urzędu przez sąd odpisów orzeczeń z uzasadnieniem, nie odgrywała zaś tu pierwszoplanowej roli wychowawczego oddziaływania sądu, to brak przekonujących argumentów uzasadniających utrzymanie obowiązku doręczania z urzędu stronom orzeczeń wydanych przez Naczelny Sąd Administracyjny. Gdyby było inaczej, to należałoby utrzymać także obowiązek doręczania stronom z urzędu odpisów orzeczeń z uzasadnieniem przez sądy rewizyjne, skoro z mocy art. 393 § 1 k.p.c. stosuje się także art. 331 k.p.c. odpowiednio w postępowaniu rewizyjnym. Tymczasem praktyka sądów rewizyjnych - w tym Sądu Najwyższego orzekającego jako instancja rewizyjna - jest jednolita. Artykuł 331 k.p.c. stosowany jest wprost w tym postępowaniu.Z powyższych zasad podjęto uchwałę jak w sentencji.