III UZP 21/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki. Sędziowie SN: Z. Stypułkowska, M. Sadowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Stanisława G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. o rentę inwalidy wojennego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 21 kwietnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy odbywanie zajęć wojskowych w czasie trwania studiów jest odbywaniem czynnej służby wojskowej w okresie pokoju przez żołnierza niezawodowego Sił Zbrojnych PRL w rozumieniu art. 30 i 34 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68)?"podjął następującą uchwałę:Odbywanie przez studenta szkoły wyższej zajęć wojskowych w czasie trwania studiów nie jest pełnieniem czynnej służby wojskowej w rozumieniu art. 30 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68).Uzasadnienie faktyczneStanisław G. ubiegał się o rentę inwalidy wojskowego twierdząc, że w czasie zajęć wojskowych odbywanych w ramach studiów w Politechnice (...) w 1960 r. uległ chorobie, która w dalszym rozwoju wywołała u niego niezdolność do pracy powodującą inwalidztwo.Rozpoznając odwołanie wnioskodawcy od decyzji Oddziału I ZUS w W. z dnia 12 lutego 1987 r., którą odmówiono przyznania renty inwalidy wojskowego, Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powziął wątpliwość prawną o treści przedstawionej w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 1987 r. Sąd Wojewódzki stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga wyjaśnienia, czy wnioskodawca w okresie, gdy - jak twierdzi - uległ zachorowaniu powodującemu inwalidztwo, był żołnierzem niezawodowym Sił Zbrojnych PRL odbywającym czynną służbą wojskową w okresie pokoju, co stanowi warunek konieczny, określony w art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68), do uznania za inwalidę wojskowego. Do żołnierzy niezawodowych w rozumieniu art. 34 pkt 2 ustawy o z.i.w. zostali zaliczeni m.in. żołnierze odbywający przeszkolenie wojskowe studentów i absolwentów szkół wyższych.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, na tle art. 100 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 7, poz. 31) określającego, że służba wojskowa studentów polega na: 1) odbywaniu zajęć wojskowych w czasie trwania studiów, 2) odbyciu przeszkolenia wojskowego w czasie wolnym od zajęć w szkole wyższej lub po ukończeniu ostatniego roku nauki albo po ukończeniu studiów - nie można jednoznacznie rozstrzygnąć wątpliwości, czy pierwsza z wymienionych form służby wojskowej studentów jest czynną służbą wojskową.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Twierdzenia wnioskodawcy wskazują, że upatruje on początku swego inwalidztwa w zachorowaniu w czasie odbywania zajęć wojskowych w okresie trwania studiów wyższych w Politechnice (...) w 1960 r. i z tej okoliczności wywodzi powstanie prawa do renty inwalidy wojskowego. W tym okresie sprawy służby wojskowej kompleksowo regulowały przepisy ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 14, poz. 75). W myśl art. 42 ust. 1 wymienionej ustawy obowiązek służby wojskowej polegał na odbywaniu: 1) zasadniczej służby wojskowej, 2) wojskowego szkolenia studentów, 3) służby wojskowej w rezerwie, 4) służby wojskowej w razie mobilizacji lub w czasie wojny.Artykuł 62 ust. 1 i 2 ustawy rozróżniał dwie formy odbywania wojskowego szkolenia studentów, tj.: 1) zajęcia wojskowe w ciągu roku szkolnego w ramach studium wojskowego szkoły wyższej, 2) przeszkolenie wojskowe w jednostkach wojskowych w czasie wakacji, przy czym zajęcia wojskowe w ramach studium wojskowego należą do obowiązkowego programu nauki. Jednocześnie art. 42 ust. 2 ustawy stanowił, że obywatele odbywający: 1) zasadniczą służbę wojskową, 2) przeszkolenie wojskowe studentów w jednostkach wojskowych, 3) ćwiczenia wojskowe rezerwy, 4) służbę wojskową w razie mobilizacji lub w czasie wojny - są żołnierzami w czynnej służbie wojskowej. Argumentum o contrario z treści tego ostatniego przepisu wynika, że nie wymieniona w nim forma wojskowego szkolenia studentów, tj. odbywanie zajęć wojskowych w ciągu roku szkolnego w ramach studium wojskowego szkoły wyższej, nie stanowiła czynnej służby wojskowej żołnierza.Użyte w analizowanym przepisie ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym określenie "żołnierz w czynnej służbie wojskowej" jest tożsame z zawartym w art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin określeniem "żołnierz w czasie odbywania czynnej służby wojskowej".Również przepisy obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 7, poz. 31) nie dają podstawy do innych wniosków. W analizowanym zakresie są one zbieżne z poprzednio omówionymi przepisami pomimo istniejących między nimi różnic. Zgodnie z art. 64 ust. 1 tej ustawy obowiązek służby wojskowej polega na: 1) odbywaniu zasadniczej służby wojskowej przez poborowych, 2) odbywaniu zajęć wojskowych oraz przeszkolenia wojskowego przez studentów i absolwentów szkół wyższych, 3) odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz okresowej służby wojskowej przez żołnierzy rezerwy, 4) pełnieniu czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny przez poborowych i żołnierzy rezerwy. Już w tym przepisie oraz w powołanym przez Sąd Wojewódzki art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. zostały wymienione dwie formy służby wojskowej studentów (i absolwentów) szkoły wyższej, tj.: 1) odbywanie zajęć wojskowych, 2) odbycie przeszkolenia wojskowego w czasie wolnym od zajęć w szkole wyższej lub po ukończeniu ostatniego roku nauki albo po ukończeniu studiów.Tylko druga z tych form służby wojskowej studentów została zaliczona do czynnej służby wojskowej żołnierza, albowiem art. 67 wymienionej ustawy stanowi, że żołnierzami w czynnej służbie wojskowej są osoby, które: 1) odbywają: a) zasadniczą służbę wojskową, b) przeszkolenie wojskowe, c) ćwiczenia wojskowe, d) okresową służbę wojskową, 2) pełnią służbę wojskową w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Artykuł 67 ustawy nie wymienia, wśród sytuacji zaliczanych do czynnej służby wojskowej żołnierzy, odbywania zajęć wojskowych, o jakich mowa w art. 100 i 64 ust. 1 ustawy, stanowiących jedną z dwóch różnych, wyraźnie rozdzielnie traktowanych form służby wojskowej studentów i absolwentów szkół wyższych.Wobec powyższych przyczyn Sąd Najwyższy na przedstawione zagadnienie prawne udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.