III UZP 37/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska.Sędziowie SN: J. Bała (sprawozdawca), S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, B. Skirzyńskiego, w sprawie z wniosku Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.G. o składki na ubezpieczenie społeczne po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu postanowieniem z dnia 28 października 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy wypłacone członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych nagrody jubileuszowe i inne nagrody podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne?podjął następującą uchwałę:Wliczeniu do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin podlegają wszystkie nagrody wypłacone ubezpieczonym w roku obrachunkowym, jeżeli zostały wypłacone z tytułu pracy w spółdzielni (§ 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. w sprawie wykonania przepisów dekretu o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin - Dz. U. Nr 13, poz. 74 ze zm.). Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.G. decyzją z dnia 30 czerwca 1988 r. ustalił Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w K. składki na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia 1983 r. do grudnia 1987 r. w wysokości 1.344.960 zł oraz odsetki za zwłokę z tytułu nie opłaconych składek w kwocie 572.300 zł wraz z dodatkową opłatą w wysokości 50%. W uzasadnieniu tej decyzji organ rentowy podał, że Spółdzielnia w powyższym okresie nie opłaciła składek na ubezpieczenie społeczne w pełnej wysokości, gdyż w wyniku kontroli stwierdzono, iż nie płaciła składek od wypłacanych członkom Spółdzielni premii i nagród. Przy rozpoznawaniu odwołania Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej od wymienionej decyzji Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nasunęło się przytoczone na wstępie, budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne, które Sąd ten przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneRozstrzygając to zagadnienie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. w sprawie wykonania przepisów dekretu o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 13, poz. 74 ze zm.) podstawę wymiaru składki stanowią kwoty wypłacone ubezpieczonym w roku obrachunkowym z tytułu pracy w spółdzielni. Przy ustalaniu zatem podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne osób wymienionych w tym przepisie decydujące znaczenie ma okoliczność, czy wypłacone kwoty zostały wypłacone ubezpieczonym z tytułu pracy w spółdzielni. W świetle art. 171 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) część dochodu ogólnego powstała po dokonaniu odpisów na fundusze: zasobowy, socjalno-kulturalny, mieszkaniowy i rozwojowy (art. 168 § 1) oraz inne fundusze przewidziane w statucie spółdzielni (art. 170) stanowi dochód podzielony podlegający podziałowi między członków i domowników z tytułu wkładu ich pracy oraz z innych tytułów przewidzianych w statucie. Podziału dochodu podzielonego podlegającego podziałowi między członków i domowników z tytułu wkładu ich pracy dokonuje się po zatwierdzeniu przez walne zgromadzenie bilansu danego roku kalendarzowego (art. 171 § 3 prawa spółdzielczego). Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w K. dokonała podziału dochodu przeznaczonego dla członków i domowników z tytułu wkładu ich pracy, przy czym w regulaminie opłat za pracę członków tej Spółdzielni, zatwierdzonego przez Walne Zgromadzenie Członków Spółdzielni w dniu 14 maja 1983 r., ustaliła składniki opłaty za pracę, które m.in. obejmują: wynagrodzenie podstawowe, dodatek trudnościowy, dodatek za pracę w dni ustawowo wolne od pracy, nagrody jubileuszowe, odprawy emerytalne, inne nagrody oraz premie. W świetle tego regulaminu nagrody jubileuszowe i inne nagrody są wypłacane ubezpieczonym z tytułu pracy w tej Spółdzielni. W konsekwencji wymienione nagrody wchodzą do podstawy naliczenia składek na ubezpieczenie społeczne (§ 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r.).Pogląd zaś Sądu, że wymienione nagrody nie powinny podlegać wliczeniu do podstawy wymiaru składek, gdyż nie są wliczone do podstawy wymiaru rent inwalidzkich i emerytur członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych, nie znajduje uzasadnienia w treści obowiązujących przepisów. Pomijając już bowiem, że zagadnienie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i członków ich rodzin zostało uregulowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. niezależnie od zagadnienia podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych dla tej grupy ubezpieczonych, to - jak wyjaśniono w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 1988 r. II URN 169/88 - takie zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych tej grupy ubezpieczonych zostały kompleksowo określone w tym rozporządzeniu.Podstawowy w tym przedmiocie przepis § 4 ust. 1 przyjmuje, że podstawę wymiaru świadczeń stanowi przeciętny miesięczny dochód uzyskany z tytułu pracy w spółdzielni. W zakresie emerytur i rent przeciętny miesięczny dochód stanowiący podstawę wymiaru świadczeń ustala się na podstawie dochodu ubezpieczeniowego w roku obrachunkowym poprzedzającym rok, w którym powstało prawo do świadczeń, lub kolejnych 2 latach obrachunkowych dowolnie wybranych z okresu ostatnich 12 lat pracy w spółdzielni (§ 5 pkt 2 rozporządzenia). Zasada ta ulega modyfikacji w sytuacjach określonych w § 6 i 15-18 rozporządzenia, jednakże w stanie faktycznym niniejszej sprawy żadna z tych sytuacji nie występuje. W konsekwencji, jeżeli cały miesięczny dochód ubezpieczonego z tytułu pracy w spółdzielni stanowi podstawę wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych, to w zakresie w tym rozporządzeniu uregulowanym nie ma zastosowania powołany przez Sąd § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 18, poz. 77 ze zm.). To ostatnie rozporządzenie dotyczące ustalania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych dla pracowników, wydane na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1-3 i 5 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), miałoby bowiem zastosowanie na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 3 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135) do obliczania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych tej grupy ubezpieczonych tylko wówczas, gdyby inaczej nie stanowił ten dekret oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. w sprawie wykonania przepisów dekretu o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych. W konsekwencji okoliczność, że w świetle § 4 ust. 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent nagrody jubileuszowe i inne nagrody w tym przepisie szczegółowo wymienione nie podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru emerytur i rent dla pracowników, nie ma znaczenia dla zasad obliczania podstawy wymiaru emerytur i rent dla ubezpieczonych objętych przepisami dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych ... .Z powyższych przyczyn należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.