III UZP 7/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN: B. Błachowska.Sędziowie SN: S. Szymańska (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zbigniewa F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie postanowieniem z dnia 21 lutego 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepis art. 17 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin ma zastosowanie do członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej dodatkowo zatrudnionego na podstawie umowy o pracę na pół etatu w innym zakładzie pracy?"podjął następującą uchwałę:Artykuł 17 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) nie ma zastosowania do członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej dodatkowo zatrudnionego na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy w innym zakładzie pracy. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 18 kwietnia 1986 r. ZUS Oddział w C. przyznał Zbigniewowi F. rentę inwalidzką na podstawie dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135 ze zm.) przyjmując za podstawę wymiaru renty dochód uzyskany w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, której był członkiem. Decyzją z dnia 27 stycznia 1987 r. organ rentowy załatwił odmownie wniosek Zbigniewa F. o uwzględnienie na podstawie wymiaru renty także wynagrodzenia, jakie osiągnął z tytułu pracy wykonywanej jednocześnie w ramach stosunku pracy w uspołecznionych zakładach pracy. Organ rentowy stwierdził, że w przypadku jednoczesnego zatrudnienia w przedsiębiorstwie gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy o pracę oraz w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, której osoba zainteresowana była członkiem, do obliczenia podstawy wymiaru przyjmuje się wynagrodzenie miesięczne osiągane z tytułu umowy o pracę albo dochód uzyskany z tytułu pracy - jako członka - w rolniczej spółdzielni produkcyjnej - a to zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). W takim przypadku zatem nie ma zastosowania art. 17 ust. 2 pkt 2 tejże ustawy. Od decyzji tej wnioskodawca odwołał się do Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych domagając się jej zmiany i wliczenia do podstawy wymiaru renty inwalidzkiej wynagrodzenia osiągniętego z tytułu dodatkowego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na pół etatu. Sąd Wojewódzki uznał, że w sprawie występuje zagadnienie prawne, które wymaga rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Mianowicie, czy przepis art. 17 ust. 2 i ust. 3 ustawy o z.e.p. ma zastosowanie do członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej dodatkowo zatrudnionego na podstawie umowy o pracę na pół etatu w innym zakładzie pracy. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wnioskodawca jako członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej był objęty ubezpieczeniem na podstawie dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin. Sposób obliczania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych dla osób objętych ubezpieczeniem na podstawie tego dekretu został unormowany w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. w sprawie wykonania przepisów dekretu o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 13, poz. 74). Podstawowy w tym przedmiocie przepis § 5 ust. 1 pkt 2 stanowi, iż w zakresie emerytur i rent podstawę wymiaru świadczeń stanowi przeciętny miesięczny dochód ustalony na podstawie dochodu uzyskanego przez ubezpieczonego w roku obrachunkowym poprzedzającym rok, w którym powstało prawo do świadczenia, lub kolejnych 2 latach obrachunkowych dowolnie wybranych z okresu ostatnich 12 lat pracy w spółdzielni. Przepisy tego rozporządzenia regulują także sposób obliczania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych w sytuacjach, gdy ubezpieczony łączył pracę w spółdzielni z pracą na działce przyzagrodowej lub prowadzonym przez siebie gospodarstwie rolnym, wytwarzając na rzecz tej spółdzielni produkty rolne (§ 6), a także gdy członek nie wykonywał pracy w spółdzielni, lecz wytwarzał tylko na jej rzecz produkty rolne w prowadzonym przez siebie gospodarstwie (§ 15-18).Analiza przepisów powołanego rozporządzenia wykazuje więc, że zasady ustalania podstawy świadczeń emerytalno-rentowych zostały w tym rozporządzeniu określone kompleksowo, co w konsekwencji wyłącza stosowanie w tym zakresie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Artykuł 3 ust. 3 omawianego dekretu dopuszcza bowiem możliwość ustalania wysokości świadczeń według zasad określonych w tychże przepisach tylko w sytuacji, gdy dekret nie stanowi inaczej. Jak już wyżej wykazano, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. reguluje zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń w sposób szczegółowy. Oznacza to, że art. 17 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy o z.e.p. nie ma zastosowania do członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej dodatkowo zatrudnionego na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu w innym zakładzie pracy. Stanowisko to jest zgodne z poglądem wyrażonym już wcześniej przez Sąd Najwyższy, a mianowicie w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 sierpnia 1988 r. II URN 169/88, w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż przy ponownym obliczaniu podstawy wymiaru renty inwalidzkiej dla członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, który po przyznaniu świadczenia nie podjął jego wypłaty, ale kontynuował pracę w spółdzielni produkcyjnej, pracując jednocześnie dodatkowo w innym zakładzie pracy na podstawie umowy o pracę, wynagrodzenie osiągnięte z umowy o pracę nie może być uwzględnione w nowej podstawie wymiaru, ponieważ przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. takiej możliwości nie przewidują. W myśl przepisów tego rozporządzenia podstawę wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych stanowi tylko dochód osiągany przez ubezpieczonych w spółdzielniach określonych w art. 1 pkt 1 i 2 dekretu z dnia 4 marca 1976 r.Takie uregulowanie jest zgodne z obowiązującą w naszym prawie ubezpieczeń społecznych zasadą, że przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych można łączyć wynagrodzenie (dochód) osiągane z tych samych tytułów. Jeżeli ustawodawca wprowadza od tej zasady wyjątki, to wyraźnie określa to w przepisach, jak np. ma to miejsce w przypadku twórców (por. art. 11 ustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin - jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 145).Powołana w uzasadnieniu pytania prawnego uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1985 r. III UZP 17/85 odnosi się - jak trafnie zauważa Sąd Wojewódzki - do innej sytuacji. W sprawie, w której uchwała ta została podjęta, radca prawny był członkiem kilku rolniczych spółdzielni produkcyjnych, w związku z czym jego dochód uzyskany z tytułu pracy w tychże spółdzielniach nie przekraczający w sumie półtora etatu, podlegał wliczeniu do podstawy wymiaru świadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.