II URN 169/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: J. Bała, S. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Zenona S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o przeliczenie podstawy wymiaru renty inwalidzkiej na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 1988 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Z. z dnia 2 września 1987 r. nr akt (...) i nakazał temuż Zakładowi ponowne ustalenie wysokości renty inwalidzkiej wnioskodawcy.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 25 sierpnia 1982 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. przyznał Zenonowi S., ur. dnia 25 stycznia 1933 r., rentę inwalidzką według III grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia poczynając od dnia 13 czerwca 1982 r. na podstawie dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135 ze zm.).W dniu 14 lutego 1985 r. wnioskodawca zgłosił wniosek o zawieszenie wypłaty renty wobec podjęcia przez niego zatrudnienia w rolniczej spółdzielni produkcyjnej celem "wypracowania" nowej podstawy wymiaru świadczenia.Decyzją z dnia 22 lutego 1985 r. uwzględniając ten wniosek, organ rentowy wstrzymał wnioskodawcy z dniem 1 marca 1985 r. wypłatę renty inwalidzkiej.Załączając zaświadczenie o zatrudnieniu do dnia 30 czerwca 1987 r. wnioskodawca w piśmie z dnia 25 kwietnia 1987 r. domagał się ponownego ustalenia wysokości renty od wynagrodzenia osiągniętego od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 1986 r. Wnioskodawca dołączył zaświadczenie RSP (...) w G. o pracy i dochodach ubezpieczonego spółdzielcy za ww. okres (akta rentowe).Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. - decyzją z dnia 2 września 1987 r. odmówił wnioskodawcy przeliczenia renty od nowych zarobków, z tym uzasadnieniem, że przepisy wymienionego dekretu z dnia 4 marca 1976 r. takiej możliwości nie przewidują.W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wnioskodawca podtrzymał żądanie przeliczenia renty od nowych zarobków. Wnioskodawca twierdził, że w zakresie przeliczenia świadczeń powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.)Wyrokiem z dnia 14 stycznia 1988 r. Sąd Wojewódzki oddalił odwołanie. Sąd uznał, że decyzja organu rentowego odmawiająca ponownego ustalenia wysokości renty inwalidzkiej jest trafna. Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. w sprawie wykonania przepisów dekretu o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 13, poz. 74) nie przewidują bowiem możliwości przeliczenia podstawy wymiaru renty inwalidzkiej w myśl art. 79 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Od wyroku tego wniósł rewizję nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego. Zarzucając rażące naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 3 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin i art. 79 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin Pierwszy Prezes wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji pozwanego organu rentowego z dnia 2 września 1987 r. i przeliczenie renty inwalidzkiej od zarobków wnioskodawcy uzyskanych po przyznaniu świadczenia, tj. od dnia 1 lipca 1985 r. do dnia 30 czerwca 1987 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji nadzwyczajnej są uzasadnione. Trafnie podnosił rewidujący, że brak uregulowania w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. (znowelizowanym w 1983 r. - Dz. U. Nr 27, poz. 131), co do ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalno-rentowych, nie daje podstaw do wniosku, iż osoby objęte ubezpieczeniem społecznym na podstawie dekretu z 1976 r. nie mają prawa do przeliczenia pobieranych świadczeń.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. - podobnie jak rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 18, poz. 77) - normuje wyczerpująco jedynie sposób obliczania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych. Powołane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. także nie zawiera postanowień dotyczących ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalno-rentowych w razie wykonywania przez emeryta lub rencistę zatrudnienia po przyznaniu tych świadczeń. Uregulowanie bowiem zawarte jest w art. 79 ustawy o z.e.p., przy czym w przepisie tym w sposób wyczerpujący unormowane są wszystkie warunki uprawniające do ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalno-rentowych. Nowa podstawa wymiaru świadczenia zaś ustalana jest na zasadach ogólnych - co wynika w sposób jednoznaczny z ust. 2 tego przepisu, odwołującego się do zasad określonych w art. 16 tejże ustawy.Organ rentowy oraz Sąd, odmawiając wnioskodawcy ponownego ustalenia wysokości renty inwalidzkiej od wynagrodzenia uzyskanego po przyznaniu renty, pominęły art. 3 ust. 2 pkt 3 dekretu z dnia 4 marca 1976 r.Zgodnie z tym przepisem, jeżeli dekret nie stanowi inaczej, prawo do świadczeń dla ubezpieczonych oraz członków ich rodzin ustala się na zasadach, w wysokości i w trybie określonym przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Z przepisu tego zatem wynika, że skoro dekret z dnia 4 marca 1976 r. nie reguluje kwestii przeliczenia podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych dla osób objętych tym dekretem, to należy stosować zasady wynikające z ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Oznacza to, że osoby pobierające świadczenia emerytalno-rentowe na podstawie dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135) mają prawo do ponownego ustalenia wysokości tych świadczeń na zasadach określonych w art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).Przy ocenie prawa wymienionych osób do ponownego ustalania wysokości świadczeń natomiast należy - jeżeli chodzi o ustalenie okresu pracy w spółdzielni - stosować zasady określone w dekrecie oraz rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 6 kwietnia 1976 r.Odnosi się to także do sposobu obliczania nowej podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych. Jak bowiem już wyjaśniono, zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń zostały kompleksowo określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 6 kwietnia 1976 r. Podstawowy w tym przedmiocie przepis § 5 ust. 1 pkt 2 stanowi, że w zakresie emerytur i rent przeciętny miesięczny dochód stanowiący podstawę wymiaru świadczeń ustala się na podstawie dochodu ubezpieczonego w roku obrachunkowym poprzedzającym rok, w którym powstało prawo do świadczenia, lub kolejnych 2 latach obrachunkowych dowolnie wybranych z okresu ostatnich 12 lat pracy w spółdzielni.Zasada ta ulega modyfikacji w sytuacjach określonych w § 6 i § 15 - 18 rozporządzenia, jednakże w stanie faktycznym niniejszej sprawy żadna z tych sytuacji nie występuje.Należy jednak zaznaczyć, że w sytuacji określonej w § 6 ust. 1, tzn. gdy ubezpieczony łączył pracę w spółdzielni z pracą na działce przyzagrodowej lub w prowadzonym przez siebie gospodarstwie rolnym, wytwarzając na rzecz spółdzielni produkty rolne, doliczenie do podstawy wymiaru emerytury lub renty ustalonej w myśl § 4 i 5 równowartości pracy wykonywanej przy wytwarzaniu produktów dostarczonych spółdzielni może nastąpić tylko wtedy, gdy wytwarzanie produktów i dostarczanie ich na rzecz spółdzielni miało miejsce przez pięć lat po przyznaniu emerytury lub renty. Wniosek taki wynika z § 6 ust. 2 in fine.Jeżeli zaś chodzi o członków spółdzielni wymienionych w § 15, tj. takich, którzy nie wykonują pracy w spółdzielni, lecz wytwarzają na jej rzecz produkty rolne w prowadzonych przez siebie gospodarstwach (zgodnie z zawartą ze spółdzielnią umową), to ponowne przeliczenie podstawy wymiaru emerytury lub renty może nastąpić dopiero po wytwarzaniu tych produktów przez 5 lat po przyznaniu świadczenia. Stanowisko takie uzasadnia § 18 omawianego rozporządzenia.Wnioskodawca po przyznaniu renty inwalidzkiej przepracował w RSP (...) w G. okres przekraczający 24 miesiące, zatem nabył prawo do ponownego ustalenia wysokości renty inwalidzkiej (art. 79 ust. 2 pkt 2 ustawy o z.e.p. w związku z art. 3 ust. 2 pkt 3 dekretu z dnia 4 marca 1976 r.).Odmienne rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego narusza w sposób rażący powołane przepisy.Z uwagi na to, że prawo wnioskodawcy do ponownego ustalenia podstawy wymiaru renty inwalidzkiej powstało w 1987 r., nową podstawę wymiaru należy odliczyć od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (dochodu) osiągniętego przez niego w RSP (...) w G. w 1986 r., a to stosownie do § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r.Wbrew stanowisku wyrażonemu w rewizji nadzwyczajnej, nie ma podstawy do przeliczenia wnioskodawcy renty inwalidzkiej od wynagrodzenia (dochodu) uzyskanego w okresie od dnia 1 lipca 1985 r. do dnia 30 czerwca 1987 r., tj. z ostatnich 24 miesięcy pracy w RSP (...). Takie stanowisko bowiem jest sprzeczne z § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r.Takiego sposobu ustalenia nowej podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych także nie przewiduje art. 79 ust. 2 ustawy o z.e.p., który w tym zakresie odsyła do zasad określonych w art. 16 tejże ustawy.Przy obliczaniu nowej podstawy wymiaru renty inwalidzkiej wnioskodawcy nie może być uwzględnione również wynagrodzenie osiągnięte przez niego w okresie od dnia 1 maja 1985 r. do dnia 30 kwietnia 1987 r. z tytułu pracy w Miejskim Ośrodku Kultury w G., wykonywanej w niepełnym wymiarze czasu pracy (zaświadczenie z dnia 7 maja 1987 r. - akta rentowe, dołączone do wniosku o ponowne ustalenie renty inwalidzkiej). Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. takiej możliwości nie przewidują. W myśl bowiem przepisów tego rozporządzenia podstawę wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych stanowi dochód osiągany przez ubezpieczonych w spółdzielniach określonych w art. 1 pkt 1 i 2 dekretu z dnia 4 marca 1976 r.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 422 § 1 k.p.c.