III UZP 13/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Brzeziński, A. Filcek.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, A. Uszoka, w sprawie z wniosku Kazimiery G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o rentę inwalidzką dla członka Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej po rozpoznaniu na posiedzeniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie postanowieniem z dnia 29 stycznia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. "1. Czy do okresu uprawniającego do renty określonego w art. 14 ust. 5 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135) można doliczyć okres pracy w gospodarstwie rolnym, gdzie praca ta stanowiła główne źródło utrzymania, jeżeli praca ta była wykonywana bezpośrednio przed wstąpieniem do Spółdzielni, ale nie bezpośrednio przed podjęciem pracy w Spółdzielni z uwagi na brak możliwości zatrudnienia wnioskodawczyni?2. Czy przekazanie gruntów RSP w użytkowanie na okres 10 lat i otrzymanie w zamian świadczenia pieniężnego w kwocie 127.200 zł jest wniesieniem gruntów do Spółdzielni w rozumieniu niniejszej ustawy?"podjął następującą uchwałę:1. Okres ubezpieczenia na warunkach wymienionych w art. 14 ust. 5 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135) ustala się przy uwzględnieniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym, wymienionych w art. 14 ust. 2 tego dekretu, sprzed wstąpienia do spółdzielni, bez względu na to, czy podjęcie pracy w spółdzielni miało miejsce bezpośrednio po wstąpieniu do spółdzielni, czy też w okresie późniejszym.2. Wydzierżawienie rolniczej spółdzielni produkcyjnej gospodarstwa rolnego przez osobę wstępującą do spółdzielni stanowi wniesienie do spółdzielni tego gospodarstwa w rozumieniu art. 14 ust. 2 pkt 2 powołanego dekretu bez względu na okres dzierżawy i wysokość wzajemnego świadczenia.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z dnia 30 października 1986 r. odmówił wnioskodawczyni Kazimierze G., ur. 12 listopada 1922 r., prawa do renty inwalidzkiej na podstawie dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135). Jako przyczynę domowy podano okoliczność, że wnioskodawczyni nie podjęła zatrudnienia w spółdzielni produkcyjnej bezpośrednio po wniesieniu do niej gospodarstwa rolnego. Według ustaleń Sądu wnioskodawczyni w 1977 r. została przyjęta na członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, wydzierżawiając tej spółdzielni gospodarstwo rolne. Na tle stanu faktycznego Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie wystąpił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie pytania prawnego wymienionego w sentencji niniejszej uchwały. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 14 ust. 1 pkt 1 powołanego dekretu z dnia 4 marca 1976 r. renta inwalidzka z tytułu inwalidztwa nie pozostającego w związku z wypadkiem przy pracy w spółdzielni lub chorobą zawodową przysługuje ubezpieczonemu, który ma okres pracy w spółdzielni wynoszący wraz z okresami wymienionymi w art. 16 co najmniej 5 lat, przy czym okres ten powinien przypadać na ostatnie 10 lat przed dniem powstania inwalidztwa lub przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę. Powyższy warunek uważa się za spełniony w sytuacji określonej w art. 14 ust. 2 dekretu w dwóch alternatywnie przewidzianych okolicznościach: 1) w razie gdy praca w gospodarstwie rolnym w ciągu ostatnich 10 lat przed wstąpieniem do spółdzielni stanowiła główne źródło utrzymania osoby zainteresowanej albo 2) gdy osoba zainteresowana wniosła do spółdzielni lub przekazała jej na własność gospodarstwo rolne o obszarze nie mniejszym niż 0,5 ha i jeżeli praca w tym gospodarstwie przez okres ostatnich 5 lat przed wstąpieniem do spółdzielni stanowiła dla niej główne źródło utrzymania.Artykuł 14 ust. 2 pkt 1 i 2 dekretu nie zawiera warunku uzależniającego uwzględnienie jednego z wymienionych w nim okresów od okoliczności "bezpośredniego" podjęcia pracy w spółdzielni przez osobę zainteresowaną, po wniesieniu do spółdzielni gospodarstwa rolnego. Warunku takiego nie przewiduje także art. 14 ust. 5 dekretu wymagający do przyznania renty inwalidzkiej wykazania okresu ubezpieczenia wynoszącego 10 lat, w tym co najmniej 5 lat ubezpieczenia w okresie ostatniego dziesięciolecia, o którym mowa w art. 14 ust. 1 pkt 1 dekretu, jeżeli ubezpieczony został objęty ubezpieczeniem po raz pierwszy po ukończeniu 40 lat życia.Wątpliwości Sądu odnoszą się również do sytuacji prawnej związanej z przewidywanym w art. 14 ust. 2 pkt 2 dekretu "wniesieniem" do spółdzielni gospodarstwa rolnego o obszarze nie mniejszym niż 0,5 ha.W myśl art. 139 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej mogą być rolnicy będący właścicielami lub posiadaczami samoistnymi gruntów rolnych, dzierżawcami, użytkownikami lub innymi posiadaczami zależnymi gruntów rolnych. Warunki, na jakich podlega wniesieniu do spółdzielni wkład gruntowy, regulują postanowienia jej statutu (art. 141), a ponieważ stosownie do art. 143 ustawy użytkowanie przez spółdzielnię wkładów gruntowych jest odpłatne, również statut określa zasady wynagradzania za użytkowanie tych wkładów. Zgodnie z art. 145 § 1 prawa spółdzielczego spółdzielnia nabywa prawo użytkowania wkładu gruntowego wniesionego przez członka, jeżeli statut lub umowa z członkiem inaczej nie postanawia. Wniesienie zatem wkładu gruntowego może stosownie do umowy stron przyjąć postać odpłatnego stosunku obligacyjnego, w szczególności dzierżawy.Obowiązująca do dnia 1 stycznia 1983 r. ustawa z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.) w art. 100 § 1 i 2 postanawiała, że jeżeli statut lub umowa z członkiem nie określa inaczej uprawnień spółdzielni, nabywa ona z chwilą przyjęcia wniesionych przez członka gruntów prawo ich użytkowania. Do użytkowania przysługującego spółdzielni stosuje się odpowiednio przepisy prawa cywilnego o użytkowaniu.Według zaś art. 103 § 1 tejże ustawy - statut może przewidywać, że użytkowanie przez spółdzielnię wkładów gruntowych będzie odpłatne. W świetle powołanych przepisów ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. (w związku z art. 97 tej ustawy) wkład gruntowy mógł być również wniesiony na warunkach użytkowania go przez spółdzielnię, co faktycznie miało miejsce.Przez wniesienie zatem do rolniczej spółdzielni produkcyjnej gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 14 ust. 2 pkt 2 wymienionego dekretu z dnia 4 marca 1976 r., należy rozumieć czynność prawną odpowiadającą wymaganiom powołanej ustawy z dnia 16 września 1982 r. oraz statut spółdzielni (a poprzednio - wymaganiom wymienionej ustawy z dnia 17 lutego 1961 r.).Stanowisko Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie zgodne jest z poglądem wyrażonym przez prokuratora Prokuratury Generalnej PRL.W tym stanie rzeczy należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.