II UZP 9/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Jarosława K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o wysokość podstawy wymiaru renty i dodatku za staż pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie postanowieniem z dnia 10 marca 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"a) Czy pracownikowi, któremu przyznano rentę inwalidzką w 1972 r. na podstawie ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym z dnia 23 stycznia 1968 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 6), a który następnie wykonywał pracę nakładczą osiągając wynagrodzenie nie mniejsze od wynagrodzenia uznanego aktualnie za najniższe dla pracowników gospodarki uspołecznionej, przeliczenia renty należy dokonać na podstawie ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym z dnia 23 stycznia 1968 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 6), czy też na podstawie ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43);b) Czy podstawę wymiaru świadczeń pieniężnych w omawianej sprawie ma stanowić wynagrodzenie w kwocie nie wyższej niż czterokrotna kwota najniższego wynagrodzenia przysługująca aktualnie pracownikom gospodarki uspołecznionej w ostatnim roku zatrudnienia - 1980 r., czy też za wszystkie lata, które przyjęto do obliczenia podstawy wymiaru świadczenia?"powziął następującą uchwałę:1. Przy rozpatrywaniu wniosku o ponowne ustalenie wysokości świadczeń rentowych na podstawie art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) stosuje się odpowiednio przepisy, na podstawie których ustalono po raz pierwszy prawo do świadczeń. 2. Podstawę wymiaru świadczeń rentowych wykonawcy stanowi przeciętna czterokrotna kwota najniższego wynagrodzenia pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej przysługującego aktualnie w okresie, z którego zarobki przyjęto do podstawy wymiaru świadczeń. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca pobierający rentę inwalidzką według I grupy inwalidów od dnia 21.VII.1971 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin i jednocześnie pracujący w systemie pracy nakładczej w Spółdzielni Inwalidów Niewidomych, zgłosił w dniu 22.X.1980 r. wniosek o ponowne ustalenie wysokości tej renty na podstawie zarobków uzyskanych w kolejnych 36 miesiącach - w okresie 5 lat po przyznaniu renty inwalidzkiej - od 1.X.1977 r. do 30.IX.1980 r. Organ rentowy decyzją z dnia 19.XI.1980 r. ustalił wysokość renty inwalidzkiej pobieranej przez wnioskodawcę od dnia 1.X.1980 r., przyjmując za jej podstawę kwotę 6.400 zł, tj. przeciętne czterokrotne minimalne wynagrodzenie przysługujące pracownikom gospodarki uspołecznionej w okresie, z którego zarobki przyjęto do podstawy wymiaru ponownie ustalonej wysokości renty.Wnioskodawca złożył odwołanie od tej decyzji do Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych domagając się zmiany tej decyzji i przyjęcia za podstawę wymiaru renty kwoty 7.200 zł oraz ustalenie wzrostu renty z tytułu zatrudnienia w Polsce Ludowej przez 20 lat.Rada Nadzorcza zatwierdziła decyzję organu rentowego, podając w motywach, że decyzja ta jest zgodna z przepisami obowiązującego prawa.Wnioskodawca wniósł odwołanie od wymienionego orzeczenia do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który stwierdziwszy przy rozpoznaniu odwołania istnienie poważnych wątpliwości prawnych sprecyzowanych w sentencji, przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sformułowanie zagadnienia prawnego przytoczonego w pkt 1 uchwały przez Okręgowy Sąd Pracy jest nieścisłe, powołane bowiem tam przepisy ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym nie normują samodzielnie problematyki ponownego ustalenia renty inwalidzkiej na podstawie zarobków osiągniętych po jej przyznaniu.Problematyka ta jest unormowana w przepisach art. 71-73 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Natomiast art. 13 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. normuje jedynie zagadnienie, według jakich zasad ma być ustalony wymiar świadczeń ze względu na zmianę od 1.V.1977 r. zasad obliczania zarobków do podstawy wymiaru świadczeń oraz wysokości procentowej ich wymiaru.Istota więc zagadnienia przytoczonego w punkcie pierwszym sentencji uchwały sprowadza się do tego czy w przypadku ponownego ustalania wysokości renty inwalidzkiej przyznanej przed 1.V.1977 r. wysokość renty oblicza się według stawek obowiązujących do tej daty, czy też według stawek obowiązujących aktualnie.W myśl art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń oraz stawki procentowe ich wymiaru stosuje się do tych świadczeń, o których przyznanie wniosek został zgłoszony od dnia 1.V.1977 r. poczynając.Z przepisu tego wynika, że ma on zastosowanie do spraw o świadczenia, o których przyznanie (a więc pierwszy wniosek) został złożony po dacie wejścia w życie ustawy.Natomiast zgodnie z ust. 2 art. 13 wymienionej ustawy do świadczeń wypłacanych oraz zawieszonych w dniu wejścia w życie ustawy, a także do świadczeń przyznawanych po dniu wejścia w życie ustawy na podstawie wniosków zgłoszonych przed tym dniem stosuje się zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń oraz stawki procentowe ich wymiaru określone w przepisach dotychczasowych.Ponowne ustalenie podstawy wymiaru renty inwalidzkiej w myśl zasad określonych w art. 70 ust. 1 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy rencista mając przyznaną rentę inwalidzką pozostawał w zatrudnieniu przez okres co najmniej 5-letni osiągając wyższy zarobek przez 36 kolejnych miesięcy niż zarobek przyjęty za podstawę wymiaru renty.Wniosek więc o ponowne ustalenie wysokości renty inwalidzkiej nie może być uznany za wniosek o przyznanie renty, o jakim mowa w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r.Wniosek taki objęty jest więc dyspozycją art. 13 ust. 2 wymienionej ustawy.Za taką wykładnią wymienionych przepisów prawa przemawia treść § 6 i 58 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 48, poz. 347). W myśl tych przepisów m.in. do wniosków o ponowne ustalenie wysokości świadczeń stosuje się odpowiednio przepisy przewidziane dla pierwszego ustalania prawa do świadczeń.Wynika to także z faktu, iż do 30.IV.1977 r. wliczeniu do podstawy wymiaru świadczeń podlegały zarobki brutto, w konsekwencji stawki procentowe wymiaru świadczeń były niższe.Od 1.V.1977 r. do podstawy wymiaru świadczeń wlicza się zarobki netto, w związku z tym podwyższone zostały stawki procentowe wymiaru świadczeń.Jeżeli więc przyjęty został określony system ustalania podstawy wymiaru świadczeń, to nie jest możliwe - w świetle wymienionych przepisów - stosowanie innego systemu ustalania tej podstawy w przypadku ponownego ustalania wysokości świadczeń.W myśl § 29 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19) podstawę wymiaru świadczeń emerytalnych stanowi przeciętne wynagrodzenie wykonawcy, jednak w kwocie nie wyższej niż czterokrotna kwota najniższego wynagrodzenia przysługującego aktualnie pracownikom gospodarki uspołecznionej.Z treści tego przepisu wynika, że ogranicza on wysokość świadczeń emerytalnych (i in.) przysługujących wykonawcom wobec wprowadzenia ograniczenia górnej kwoty wynagrodzenia, jakie może być uwzględnione przy ustalaniu podstawy wymiaru tych świadczeń. W związku z tym, że wykonawca ma prawo wyboru okresu, z którego wynagrodzenie ma być wliczone do podstawy wymiaru świadczeń (z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia lub z 24 kolejnych miesięcy ostatnich 12 lat zatrudnienia), wymieniony przepis podkreśla, że ograniczenie wysokości wynagrodzenia odnosi się do czterokrotnej kwoty najniższego wynagrodzenia przysługującego aktualnie pracownikom jednostek gospodarki uspołecznionej.Oznacza to, że chodzi o wynagrodzenie, jakie przysługiwało tym pracownikom w okresie, z którego wynagrodzenie wlicza się do podstawy wymiaru świadczeń.Podkreślenie bowiem, że chodzi o aktualnie najniższe wynagrodzenie przysługujące pracownikom jednostek gospodarki uspołecznionej, wskazuje, iż chodzi o wynagrodzenie, jakie pracownicy ci uzyskali w określonym czasie, skoro zasadą jest, iż wlicza się do podstawy wymiaru świadczeń wynagrodzenie wypłacone pracownikowi.Poza tym odmienna wykładnia wymienionego przepisu prowadziłaby do obejścia jego postanowień o ustanowieniu górnej granicy wynagrodzenia, jakie może być wliczone do podstawy wymiaru świadczeń emerytalnych przysługujących nakładcom.Z tych powodów Sąd Najwyższy uchwalił jak w sentencji.