III UZP 17/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Filcek, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, M. Sławińskiej, w sprawie z wniosku Władysława C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. o podstawę wymiaru renty inwalidzkiej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 28 marca 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepis art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników (Dz. U. Nr 40, poz. 267) ma zastosowanie do radcy prawnego - członka dwóch rolniczych spółdzielni produkcyjnych?"podjął następującą uchwałę:1. Podstawę wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych radcy prawnego będącego członkiem kilku rolniczych spółdzielni produkcyjnych ustala się na zasadach określonych w art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), jeżeli wymiar jego pracy nie przekracza jednego etatu.2. Dochód uzyskany z tytułu pracy przekraczającej wymiar jednego etatu, lecz nie przekraczający w sumie półtora etatu, wlicza się do podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych takiego radcy prawnego na zasadach określonych w art. 17 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 powołanej ustawy.Uzasadnienie faktyczneDecyzją Oddziału ZUS w O. z dnia 5 grudnia 1984 r. zatwierdzoną orzeczeniem Rady Nadzorczej tegoż Oddziału z dnia 13 lutego 1985 r. ustalono uprawnienia wnioskodawcy Władysława C., ur. 2 maja 1925 r., do renty inwalidzkiej. Do podstawy tego świadczenia przyjęto dochód wnioskodawcy z tytułu członkostwa w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w R., natomiast odmówiono mu wliczenia do podstawy wymiaru renty dochodu z tytułu członkostwa w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w W., ponieważ dekret z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 26, poz. 135) ani rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. nie przewidują łączenia dochodów z dwóch rolniczych spółdzielni produkcyjnych, a przepis art. 17 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin zezwala na zaliczenie, do podstawy wymiaru, wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia wykonywanego równocześnie w więcej niż w jednym zakładzie pracy, jeżeli dodatkowe zatrudnienie wykonywane było nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat w ciągu ostatnich 12 lat zatrudnienia. Tymczasem wnioskodawca przyjęty został na członka w drugiej rolniczej spółdzielni produkcyjnej dopiero od dnia 1 stycznia 1983 r. i od tej daty uzyskał dodatkowy dochód.W odwołaniu do Sądu wnioskodawca podniósł, że w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w W. i innych zakładach zatrudniony był nieprzerwanie ponad 5 lat, przy czym od dnia 31 grudnia 1982 r. otrzymywał wynagrodzenie (z tytułu umowy o pracę dotyczącej "wspólnej" obsługi prawnej rolniczych spółdzielni produkcyjnych) za pośrednictwem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w R., a od dnia 1 stycznia 1983 r. otrzymuje bezpośrednio od Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w W., która przyjęła go na członka. Dlatego zarzut braku 5 lat zatrudnienia jest niesłuszny. Powołując się na art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin wnioskodawca podkreślił, że jako radca prawny nie przekroczył zatrudnienia w wymiarze półtora etatu.Sąd ustalił, że wnioskodawca w dniu 15 lutego 1977 r. zawarł z Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną w R. umowę o pracę, mocą której zatrudniony został z dniem 1 marca 1977 r. jako radca prawny. Umowa przewidywała, że do obowiązków wnioskodawcy będzie należała obsługa prawna zarówno macierzystej Spółdzielni, jak i dziewięciu innych spółdzielni, w tym również Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w W. Koszty zatrudnienia wnioskodawcy ponosiły wszystkie spółdzielnie objęte wspólną obsługą prawną, stąd każda z nich rocznie wpłacała proporcjonalną kwotę do Spółdzielni R., a ta w imieniu pozostałych wypłacała wynagrodzenie wnioskodawcy. Z dniem 1 stycznia 1983 r. z porozumienia wyłączona została Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w W., a do porozumienia przystąpiły dwie dalsze spółdzielnie. Od dnia 1 stycznia 1983 r. wnioskodawca wykonuje obsługę prawną (w wymiarze pół etatu) także w wyłączonej z porozumienia Spółdzielni w W., na zasadach członkostwa.Na tle powyższego stanu faktycznego Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych pytanie prawne zamieszczone w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Korzystając z upoważnienia zawartego w art. 26 ust. 1 pkt 2 (w obecnym brzmieniu) dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135) Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 19 marca 1976 r. w sprawie wykonania przepisów dekretu o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 13, poz. 74). Z § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wynika, że przeciętny miesięczny dochód stanowiący podstawę wymiaru świadczeń ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez ubezpieczonego w roku obrachunkowym poprzedzającym rok, w którym powstało prawo do świadczeń, lub kolejnych dwóch latach obrachunkowych dowolnie wybranych z okresu ostatnich 12 lat pracy w spółdzielni - w zakresie emerytur lub rent.Wątpliwości Sądu dotyczyły właśnie tych przepisów, gdyż nie regulują one sposobu obliczania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych w wypadku świadczenia pracy w ramach członkostwa w kilku rolniczych spółdzielniach produkcyjnych. Stosownie jednak do art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 4 marca 1976 r., jeżeli dekret nie stanowi inaczej, prawo do świadczeń dla ubezpieczonych oraz członków ich rodzin ustala się na zasadach, w wysokości i w trybie określonych przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Skoro więc przepisy wymienionego dekretu i rozporządzenia wykonawczego nie regulują sposobu ustalania podstawy wymiaru świadczeń w sytuacji, gdy osoba zainteresowana jednocześnie uzyskuje dochód z dwóch lub z kilku rolniczych spółdzielni produkcyjnych będąc ich członkiem, nie ma przeszkód w posłużeniu się odniesieniem ustawowym zawartym w art. 3 ust. 2 pkt 3 dekretu, umożliwiającym zastosowanie art. 17 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267).W świetle uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1985 r. III UZP 27/85 (której nadano moc zasady prawnej) obowiązujący czas pracy radcy prawnego w rozumieniu art. 17 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. stanowi zatrudnienie w tym zawodzie na pełnym etacie w jednym lub w kilku zakładach pracy. Zatrudnienie radcy prawnego w więcej niż w jednym zakładzie pracy, ponad jeden etat jest dodatkowym zatrudnieniem.Zawarta w powyższej uchwale wykładnia art. 17 powołanej ustawy przyjmuje łączne obliczenie wynagrodzenia w razie zatrudnienia w więcej niż jednym zakładzie pracy w sposób przewidziany w art. 17 ust. 2 pkt 1, jeżeli wymiar jego zatrudnienia nie przekraczał jednego etatu. Wynagrodzenie zaś uzyskane z tytułu zatrudnienia przekraczającego ten wymiar, w przypadku radcy prawnego nie przekraczającego w sumie półtora etatu, jest wynagrodzeniem dodatkowym, które wchodzi do podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych, na warunkach określonych w art. 17 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy. Pogląd ten uwzględnia treść art. 17 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145), zezwalającego na jednoczesne zatrudnienie radcy prawnego w więcej niż jednej jednostce organizacyjnej, w wymiarze nie przekraczającym półtora etatu.Ponieważ Sąd nie ustalił, aby statuty poszczególnych spółdzielni ograniczały członkostwo tylko do jednej rolniczej spółdzielni produkcyjnej, a prawo spółdzielcze nie zawiera w tym kierunku również przeciwwskazań, należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.