II URN 108/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska. Sędziowie SN: A. Grymaszewski, S. Perestaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Zenony R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. o podstawę wymiaru emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 20 października 1983 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni - wykonująca zawód radcy prawnego - we wniosku złożonym w organie rentowym domagała się przyznania jej emerytury: za podstawę wymiaru tego świadczenia wniosła o przyjęcie jej wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia ze wszystkich zatrudnień (1 i 1/2 etatu).Decyzją z dnia 28 marca 1983 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyni emeryturę, przyjmując za jej podstawę wynagrodzenie, jakie osiągnęła w podstawowym miejscu pracy, oraz wynagrodzenie osiągnięte w dodatkowym miejscu pracy w wysokości 50% wynagrodzenia z podstawowego miejsca pracy.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS, rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni, podzieliła stanowisko organu rentowego co do zasad ustalania podstawy wymiaru emerytury.Wnioskodawczyni w odwołaniu wniesionym do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych domagała się zmiany powyższego orzeczenia i przyjęcia do podstawy wymiaru emerytury pełnego wynagrodzenia osiągniętego w ostatnich 12 miesiącach zatrudnienia.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 20 października 1983 r. zmienił zaskarżone orzeczenie Rady Nadzorczej i decyzję organu rentowego w części dotyczącej podstawy wymiaru emerytury w ten sposób, że przyjął do podstawy wymiaru emerytury pełne wynagrodzenie uzyskane przez wnioskodawczynię we wszystkich zakładach pracy w okresie od 1 marca 1982 r. do 28 lutego 1983 r. W uzasadnieniu Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że niesporne jest, iż wnioskodawczyni pracowała w więcej niż jednym zakładzie pracy, zatrudnienie to wykonywane było w wymiarze czasu pracy nie przekraczającym łącznie obowiązującego w danym zawodzie.W takiej sytuacji - stosownie do art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) - do obliczenia podstawy wymiaru świadczeń przyjmuje się łączne wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia wykonywanego równocześnie w więcej niż jednym zakładzie pracy. W tym stanie faktycznym ust. 3 art. 17 wymienionej ustawy nie może mieć zastosowania, gdyż dotyczy innego stanu faktycznego.Wyrok ten został zaskarżony rewizją nadzwyczajną, wniesioną przez Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych. Skarżący zarzuca wymienionemu wyrokowi rażące naruszenie art. 55 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.), art. 17 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz art. 17 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 14, poz. 145), a także interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz oddalenie odwołania wnioskodawczyni od orzeczenia Rady Nadzorczej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.Artykuł 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin ustala zasadę, że do obliczenia podstawy wymiaru świadczeń przyjmuje się wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w jednym zakładzie pracy.W ust. 2 tegoż przepisu zostały określone sytuacje, w jakich dopuszczalne jest odstępstwo od powyższej zasady. Mianowicie, do podstawy wymiaru świadczeń przyjmuje się łączne wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia wykonywanego równocześnie w więcej niż jednym zakładzie pracy, jeżeli:1) zatrudnienie wykonywane było w wymiarze czasu pracy nie przekraczającym łącznie obowiązującego w danym zawodziealbo2) dodatkowe zatrudnienie wykonywane było nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat w ciągu ostatnich 12 lat zatrudnienia.Treść powyższego przepisu wskazuje na to, że sytuacje w nim określone występują alternatywnie. Zaakcentowane to zostało w słowie "albo" zamieszczonym w zakończeniu pkt 1.Uzasadniony jest więc wniosek, iż do sytuacji określonej w pkt 1 tego przepisu nie mają zastosowania dodatkowe warunki określone w pkt 2. Przemawia za tym treść ust. 3 omawianego przepisu, który ogranicza uwzględnienie wynagrodzenia z dodatkowego zatrudnienia do 50% kwoty wynagrodzenia przyjętej do podstawy wymiaru z tytułu zatrudnienia w zakładzie pracy w pełnym wymiarze czasu pracy.Rozważenia więc wymaga, jakie stany faktyczne obejmuje unormowanie zawarte w art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy.Wykładnia tego przepisu wskazuje, że przepis ten określa odstępstwo od zasady uwzględnienia jednego wynagrodzenia do podstawy wymiaru świadczeń, a więc rozszerza uprawnienia osoby uprawnionej do świadczeń.Niewątpliwie przepis ten obejmuje sytuację, gdy pracownik był zatrudniony w dwu zakładach pracy, w każdym w połowie etatu.Sytuacja taka, aczkolwiek możliwa, występuje niezmiernie rzadko, jeśli dotyczy pracowników objętych ogólnymi przepisami prawa pracy.Regułą natomiast jest, iż pracownicy, których stosunek pracy normują przepisy szczególne, są zatrudnieni w dwu i więcej zakładach pracy. Typowym przykładem w tej mierze są radcowie prawni, którzy w ramach półtora etatu mogą być zatrudnieni w 3 i więcej zakładach pracy. W prawie pracy nie znana jest norma prawna nakazująca obowiązek pracy w wymiarze większym niż ustawowy czas pracy. Dlatego zwrot zawarty w art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy: "w wymiarze czasu nie przekraczającym łącznie obowiązującego w danym zawodzie" należy oceniać z punktu widzenia uprawnień pracownika do zatrudnienia w określonym czasie pracy, a nie z punktu widzenia obowiązku pracy w tym wymiarze.Za takim rozumieniem rozważanego przepisu art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, przemawia treść art. 17 ustawy o radcach prawnych, który dopuszcza zatrudnienie radcy prawnego w więcej niż jednym zakładzie pracy w wymiarze nie przekraczającym półtora etatu.Ten wymiar czasu pracy więc jest obowiązujący w zawodzie radcy prawnego z punktu widzenia uprawnienia do zatrudnienia.Taka wykładnia art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin uzasadnia okoliczność, że jest to norma rozszerzająca prawa uprawnionych w zakresie ustalenia podstawy wymiaru świadczeń.Dotychczasowe rozważania więc prowadzą do wniosku, że do obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty dla radcy prawnego przyjmuje się łączne wynagrodzenie z zatrudnienia w wymiarze półtora etatu.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.