II URN 122/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie: SN W. Myga, SW M. Sadowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Reginy S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o podstawę wymiaru emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 31 stycznia 1986 r.:oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 18 listopada 1985 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. przyznał wnioskodawczyni Reginie S. emeryturę oraz ustalił podstawę tego świadczenia w wysokości 15.094 zł, jako przeciętne miesięczne wynagrodzenie wnioskodawczyni z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia (od 2 grudnia 1984 r. do 30 listopada 1985 r.) powiększone o kwotę rekompensaty z tytułu podwyższenia kosztów utrzymania wypłaconej w ostatnim miesiącu zatrudnienia, w kwocie 1.760 zł. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni kwestionowała sposób obliczenia podstawy wymiaru emerytury, domagając się przyjęcia do jej ustalenia kwoty 21.600 zł, stanowiącej wysokość zarobku ryczałtowego przysługującego jej w ostatnim miesiącu zatrudnienia.Wyrokiem z dnia 21 stycznia 1986 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie oddalił odwołanie wnioskodawczyni. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten wskazał, że podstawa wymiaru emerytury wnioskodawczyni podlega ustaleniu według zasad określonych w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 18, poz. 77), ponieważ niezależnie od sposobu określenia wynagrodzenia wnioskodawczyni przez zatrudniający ją ostatnio zakład pracy, składka na ubezpieczenie społeczne od jej wynagrodzenia była opłacana według zasad przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 27 grudnia 1983 r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy (Dz. U. Nr 73, poz. 332 ze zm.).Sąd Wojewódzki uznał, że do podstawy wymiaru emerytury wnioskodawczyni nie stosuje się przepisów § 3 pkt 1 wymienionego rozporządzenia, na które powoływała się wnioskodawczyni w odwołaniu. Wymieniony wyrok został zaskarżony rewizją nadzwyczajną Ministra Sprawiedliwości, wniesioną w interesie wnioskodawczyni z wnioskiem o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu. Stanowiący podstawę rewizji nadzwyczajnej zarzut rażącego naruszenia prawa wynika z poglądu, że do ustalenia podstawy wymiaru emerytury wnioskodawczyni należało przyjąć kwotę 21.600 zł jako wysokość ryczałtowo określonego jej wynagrodzenia z ostatniego miesiąca zatrudnienia, albowiem zasada taka wynika z art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o z.e.p. oraz § 3 pkt 1 rozporządzenia, ponieważ wynagrodzenie wnioskodawczyni było ustalone w formie ryczałtu z tytułu zatrudnienia w spółdzielczym zakładzie usługowym prowadzonym na zasadach zryczałtowanego rozrachunku.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył, co następuje:"Ogólne zasady ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent osób zatrudnionych na zasadach umowy o pracę lub spółdzielczej umowy o pracę zawarte są w art. 16 i następnych ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin." W przypadkach gdy wynagrodzenie tych osób jest ustalone w wysokości zryczałtowanej (stosownie do przepisów o składkach na ubezpieczenie społeczne), za podstawę wymiaru tych świadczeń przyjmuje się:- kwotę ryczałtu obowiązującą w ostatnim miesiącu zatrudnienia (art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o z.e.p., albo- przeciętne miesięczne wynagrodzenie z okresu ostatnich 36 miesięcy zatrudnienia, jeżeli do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne przyjęto wynagrodzenie wyższe od kwot ryczałtowych, nie niższe jednak od kwoty ryczałtu obowiązującego w ostatnim miesiącu zatrudnienia (art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o z.e.p.).W § 3 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów zasada ta została dosłownie powtórzona.Do omawianej grupy pracowników oczywiście nie ma zastosowania sposób ustalania podstawy wymiaru tych świadczeń określony w art. 16 ust. 1 ustawy o z.e.p. oraz w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów. Przepisu art. 16 ust. 2 ustawy o z.e.p. jednak nie można stosować w oderwaniu od szczegółowego uregulowania zasad ustalania wynagrodzenia ryczałtowego, zawartych w rozporządzeniu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 24 czerwca 1982 r. w sprawie obliczania podstawy składek na ubezpieczenie społeczne oraz świadczeń z ubezpieczenia społecznego w spółdzielczych zakładach usługowych (Dz. U. Nr 18, poz. 144). Zgodnie z § 2 tego rozporządzenia miesięczne zarobki z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, przyjmowane do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne ustala się w formie ryczałtów określonych w kwotach odpowiadających wielokrotności najniższego miesięcznego wynagrodzenia pracowników gospodarki uspołecznionej w wysokości półtorakrotnej (dla I-IV kategorii osobistego zaszeregowania pracownika), dwukrotnej (dla V-VII kategorii osobistego zaszeregowania) oraz dwu i półkrotnej (dla VIII i wyższej kategorii). Na zasadzie zezwolenia zawartego w § 3 omawianego rozporządzenia zarząd spółdzielni może, na wniosek pracownika, podwyższyć kwotę ryczałtu ustalonego w myśl zasad zawartych w § 2, nie więcej niż o 100%.Z powyższego uregulowania wynika, że określenie "ryczałtu obowiązującego", użyte w art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o z.e.p., oznacza ryczałt ustalony na podstawie przepisu § 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 24 czerwca 1982 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne ..., gdy tylko taka wysokość ryczałtu obowiązuje zgodnie ze wskazanymi przepisami. Ryczałt ustalony na wniosek pracownika w wysokości przekraczającej granice zawarte w § 2 tego rozporządzenia, nie więcej niż o 100% ryczałtu obowiązującego, stanowi ryczałt podwyższony.Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy o z.e.p. za podstawę wymiaru emerytury lub renty pracowników, których wynagrodzenie - stosowanie do przepisów o składkach na ubezpieczenie społeczne - jest ustalane w wysokości zryczałtowanej, przyjmuje się kwotę ryczałtu obowiązującego w ostatnim miesiącu zatrudnienia, tj. kwotę ryczałtu pomniejszoną o wysokość podwyższenia tego ryczałtu, dokonanego na wniosek pracownika na zasadzie § 3 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 24 czerwca 1982 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne oraz świadczeń z ubezpieczenia społecznego z tytułu zatrudnienia w spółdzielczych zakładach usługowych (Dz. U. Nr 18, poz. 144), lub przeciętne wynagrodzenie z okresu ostatnich 36 miesięcy zatrudnienia, nie niższe jednak od kwot ryczałtu obowiązującego w ostatnim miesiącu zatrudnienia.Przyjęcie odmiennego poglądu, leżącego u podstaw rewizji nadzwyczajnej, przyjmującego za ryczałt obowiązujący w ostatnim miesiącu zatrudnienia wysokość ryczałtu podwyższonego, prowadziłoby do akceptacji ustalania świadczeń emerytalnych i rentowych wąskiej grupie ubezpieczonych według wynagrodzeń podwyższonych w ostatnim okresie zatrudnienia przed uzyskaniem praw do tych świadczeń, co nie jest możliwe w stosunku do pozostałych pracowników i innych grup ubezpieczonych.Mając powyższe na uwadze, po stwierdzeniu, że w stosunku do wnioskodawczyni ryczałt wynoszący dwukrotne najniższe wynagrodzenie miesięczne pracowników gospodarki uspołecznionej stanowił kwotę 10.800 zł, emerytura zaś została obliczona od podstawy wymiaru wynoszącej 15.094 zł, tj. wyższej od ryczałtu obowiązującego w ostatnim miesiącu zatrudnienia powiększonego o kwotę 1.760 zł rekompensaty - Sąd Najwyższy rewizję nadzwyczajną oddalił na mocy art. 421 § 1 k.p.c.