III URN 8/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski.Sędziowie: A. Szczurzewski (sprawozdawca), K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Wiktora P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. o zmianę okresu zarobkowego przyjętego do wymiaru emerytury, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 3 października 1970 r., uchylił zaskarżony wyrok i zatwierdził orzeczenie Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Rybniku z dnia 13 czerwca 1969 r.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R., uwzględniając wniosek skarżącego zgłoszony w dniu 5 października 1968 r., przyznał mu decyzją z dnia 13 grudnia 1968 r. emeryturę od dnia 13 października 1968 r., przyjmując za podstawę jej wymiaru przeciętny miesięczny zarobek z 12 miesięcy zatrudnienia z okresu od I października 1967 r. do 30 września 1968 r.Ponieważ skarżący pozostawał nadal w zatrudnieniu, wypłata emerytury została zawieszona.Pismem z dnia 24 marca 1969 r. zatrudniający skarżącego zakład pracy zawiadomił organ rentowy, że rozwiązał ze skarżącym stosunek pracy z dniem 28 lutego 1969 r. W związku z tym organ rentowy decyzją z dnia 2 kwietnia 1969 r. wznowił wypłatę emerytury z dniem 1 marca 1969 r. w wysokości ustalonej decyzją z dnia 13 grudnia 1968 r.W odwołaniu z dnia 27 maja 1969 r. do Rady Nadzorczej Oddziału ZUS skarżący domagał się przyjęcia za podstawę wymiaru jego emerytury przeciętnego miesięcznego zarobku z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, licząc od 1 marca 1968 r. do 28 lutego 1969 r. oraz zaliczenia dalszego okresu zatrudnienia wykonywanego po przyznaniu emerytury.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w R. orzeczeniem z dnia 13 czerwca 1969 r. odrzuciła odwołanie skarżącego od decyzji z dnia 13 grudnia 1968 r., zatwierdziła decyzję z dnia 2 kwietnia 1969 r., a wniosek skarżącego o zaliczenie na wzrost emerytury okresu zatrudnienia po jej przyznaniu przekazała organowi rentowemu do rozpoznania (wniosek ten został pozytywnie załatwiony decyzją organu rentowego z dnia 25 lipca 1969 r.).Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, po rozpoznaniu skargi wnioskodawcy na orzeczenie Rady Nadzorczej z dnia 13 czerwca 1969 r., wyrokiem z dnia 21 października 1969 r. zatwierdził zaskarżone orzeczenie uznając, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącego o ponowne ustalenie podstawy wymiaru jego emerytury.Na skutek rewizji skarżącego Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4 maja 1970 r. uchylił powyższy wyrok Okręgowego Sądu i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, wyrażając pogląd prawny, że wniosek skarżącego o przyjęcie za podstawę wymiaru przyznanej mu emerytury przeciętnego miesięcznego zarobku z okresu ostatnich 12 miesięcy jego zatrudnienia, tj. z okresu od 1 marca 1968 r. do 28 lutego 1969 r., znajduje uzasadnienie w przepisach art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o pze i § 13 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. (Dz. U. z 1968 r. Nr 35, poz. 246).Po ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, będąc związany z mocy art. 356 pr. o sus poglądem prawnym Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, prawomocnym wyrokiem z dnia 3 października 1970 r. zmienił zaskarżone orzeczenie Rady Nadzorczej w ten sposób, że za podstawę wymiaru emerytury skarżącego przyjął przeciętny miesięczny jego zarobek z okresu od 1 marca 1968 r. do 28 lutego 1969 r.W rewizji nadzwyczajnej opartej na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego Minister Sprawiedliwości wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i zatwierdzenie orzeczenia Rady Nadzorczej z dnia 13 czerwca 1969 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Zawartym w rewizji nadzwyczajnej zarzutom i wywodom nie można odmówić słuszności.W szczególności usprawiedliwiony jest zarzut, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 17 ust. 1 ustawy o pze i § 13 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. (Dz. U. z 1968 r. Nr 35, poz. 246).Treść przepisu art. 17 ust. 1 w zestawieniu z przepisami art. 69-73 ustawy o pze jednoznacznie wskazuje na to, że przepis ten (art. 17 ust. 1), z wyjątkiem przewidzianym w art. 73, odnosi się do wniosków zgłoszonych o pierwsze ustalenie prawa do emerytury lub renty i wysokości tych świadczeń. Ponieważ wymienione wyżej rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac zostało wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 17 ust. 5 ustawy o pze, przeto przepis § 13 tego rozporządzenia nie może mieć innego zastosowania niż art. 17 ust. 1 ustawy. Według tych przepisów (art. 17 ust. 1 ustawy i § 13 rozp.), jeżeli osoba pozostająca nadal w zatrudnieniu zgłasza wniosek o przyznanie emerytury lub renty, to za podstawę wymiaru tych świadczeń przyjmuje się zarobek z okresu ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia przed zgłoszeniem wniosku bądź z okresu późniejszego wskazanego przez zainteresowaną osobę albo z kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia dowolnie wybranych przez zainteresowanego z okresu ostatnich 12 lat zatrudnienia. Z treści tych przepisów wynika więc, że za podstawę wymiaru emerytury lub renty osoby, która zgłosiła wniosek o jedno z tych świadczeń, pozostając jeszcze w zatrudnieniu, przyjmuje się zarobki z okresu wskazanego przez nią we wniosku, a jeżeli brak jest we wniosku takiego wskazania, to z okresu ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia przed zgłoszeniem wniosku.Przepisy te nie regulują natomiast kwestii ponownego ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty na podstawie zarobków uzyskanych po przyznaniu tych świadczeń. Nie regulują także tej kwestii przepisy art. 17 ust. 2 ustawy o pze i § 1 ust. 2 wymienionego wyżej rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac. Przepisy te przewidują wprawdzie zmianę okresu, z którego zarobki zostały przyjęte do obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty, na inny okres zatrudnienia, ale tylko na okres określony w art. 17 ust. 1 ustawy o pze i § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia, nie wybiegający poza datę przyznania emerytury lub renty oraz bez względu na to, czy dana osoba po przyznaniu danego świadczenia pozostawała nadal w zatrudnieniu, czy też nie. Kwestię ponownego ustalenia podstawy wymiaru świadczeń określonych ustawą o pze na podstawie zarobków osiąganych po przyznaniu tych świadczeń regulują przepisy art. 70 i 73 ustawy. Przepisy art. 70 ust. 1-3 i art. 73 określają, w jakich warunkach dopuszczalne jest ponowne ustalenie podstawy wymiaru renty inwalidzkiej na podstawie zarobków osiąganych po przyznaniu tego świadczenia. Natomiast przepis ust. 4 art. 70 ustawy o pze wyłącza możliwość ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie zarobków uzyskanych po jej przyznaniu.W świetle przedstawionego stanu prawnego przytoczona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o pze i § 13 wymienionego rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac jest nie tylko sprzeczna z treścią tych przepisów, ale także z art. 70 ust. 4 ustawy, którego treść jest jednoznaczna i nie może nasuwać żadnych wątpliwości. Stwierdzić zatem należy, że nie jest dopuszczalne ponowne ustalenie podstawy wymiaru emerytury na podstawie zarobków osiąganych po jej przyznaniu.Niesporne jest, że skarżącemu przyznano emeryturę prawomocną decyzją organu rentowego z dnia 13 grudnia 1968 r. przy przyjęciu za podstawę jej wymiaru zarobków z okresu ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia przed zgłoszeniem wniosku o to świadczenie.Na podstawie zaś decyzji z dnia 2 kwietnia 1969 r. podjęto jedynie wypłatę przyznanej już emerytury. Wypada przy tym zaznaczyć, że skarżący nie wskazał we wniosku zgłoszonym w dniu 5 października 1968 r., by za podstawę wymiaru emerytury przyjęto jego zarobki z okresu ostatnich 12 miesięcy przed ustaniem jego zatrudnienia.W tym stanie prawnym i faktycznym brak było podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego o ponowne ustalenie podstawy wymiaru emerytury na podstawie zarobków uzyskanych po jej przyznaniu.Zaskarżony wyrok zapadł zatem z naruszeniem powołanych wyżej przepisów.Z tych względów należało na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. orzec jak w sentencji.