III UZP 39/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. MzykSędziowie SN: J. Bała, S. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Towarzystwa Handlu Zagranicznego (...) w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o podstawę wymiaru składek po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 9 listopada 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy zwrot "pracowników zatrudnionych w jednostkach gospodarki uspołecznionej" zawarty w § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1987 r. w sprawie zgłoszenia pracowników do ubezpieczenia społecznego oraz składek na to ubezpieczenie (Dz. U. Nr 37, poz. 211) obejmuje także osoby przebywające na urlopie wychowawczym?"podjął następującą uchwałę:Do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników zatrudnionych w uspołecznionych zakładach pracy wlicza się wartość świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, zaliczone w myśl przepisów o klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej do wynagrodzeń osobowych, wydawane lub wypłacane także pracownikom przebywającym na urlopie wychowawczym (§ 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 27 grudnia 1983 r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy - Dz. U. Nr 73, poz. 332 ze zm.). Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 5 lipca 1988 r. ZUS Oddział w O. wymierzył z urzędu i pobrał z rachunku bankowego Zakładowi Produkcyjno-Handlowemu w C.N. THZ (...) Sp. z o.o. kwotę 23.289.670 zł tytułem składek na ubezpieczenie społeczne wraz w odsetkami. Oddział ZUS stwierdził, że składki na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 1985 r. do grudnia 1986 r. nie były naliczane prawidłowo, gdyż Zakład nie wliczał do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne ekwiwalentu deputatu za mleko, mieszkanie i ziemniaki wypłaconego osobom przebywającym na urlopach wychowawczych, mimo iż stanowi on składnik wynagrodzenia osobowego w myśl uchwały nr 33 Rady Ministrów z 25 marca 1983 r. w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 15, poz. 85 ze zm.).Odwołując się od tej decyzji ZPH (...) - Zakład w C. N. wnosił o jej zmianę i ustalenie, że należność nie istnieje, utrzymując, iż składki były naliczane prawidłowo, gdyż zgodnie ze stanowiskiem Stowarzyszenia Księgowych w Polsce (wyrażonym w broszurze "Wybrane zagadnienia z Rachunkowości Państwowych Gospodarstw Gospodarki Rolnej") świadczenia deputatowe dla emerytów, rencistów i pracowników przebywających na urlopach wychowawczych nie są zaliczane do wynagrodzeń. Ponadto przeprowadzone wcześniej kontrole przez Izbę Skarbową w O. nie wykazały nieprawidłowości. Sąd Wojewódzki uznał, iż w sprawie wystąpiło poważne zagadnienie prawne, wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, a mianowicie, czy zwrot "pracownicy zatrudnieni w jednostkach gospodarki uspołecznionej" zawarty w § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1987 r. w sprawie zgłaszania pracowników do ubezpieczenia społecznego oraz składek na to ubezpieczenie (Dz. U. Nr 37, poz. 211 ze zm.) obejmuje także osoby przebywające na urlopie wychowawczym. Zdaniem Sadu, wątpliwość powstaje przede wszystkim dlatego, że jakkolwiek osoby przebywające na urlopie wychowawczym pozostają w stosunku pracy, to jednak z uwagi na to, iż pracy nie świadczą, stosunek pracy na czas tego urlopu jest "jakby zawieszony". Skoro zaś w § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1987 r. jest mowa o pracownikach zatrudnionych w uspołecznionych zakładach pracy, to należałoby przyjąć, że chodzi tylko o takich pracowników, którzy pobierają wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego - chorobowy, macierzyński albo opiekuńczy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z § 6 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z 9 listopada 1987 r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 października 1988 r. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników zatrudnionych w uspołecznionych zakładach pracy stanowią, z uwzględnieniem § 7 i 8, wypłaty pieniężne oraz wartość świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty zaliczane w myśl przepisów o klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej do wynagrodzeń osobowych, z wyłączeniem wypłat wymienionych w pkt 1-5.Przepis ten jednak nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ do końca 1987 r. obowiązywało rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 27 grudnia 1983 r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy (Dz. U. Nr 73, poz. 332 ze zm.). Ponieważ w niniejszej sprawie chodzi o podstawę wymiaru składek za okres od marca 1985 r. do grudnia 1986 r., przy udzielaniu odpowiedzi należy mieć na uwadze to rozporządzenie. W myśl § 1 tego rozporządzenia podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy stanowią wypłaty pieniężne oraz wartość świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty zaliczane w myśl przepisów o klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej do wynagrodzeń osobowych. Przepisy takie zawiera uchwała nr 33 Rady Ministrów z 25 marca 1983 r. w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 15, poz. 85 ze zm.) nadal obowiązująca. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 tej uchwały wynagrodzenia osobowe obejmują wynagrodzenia i inne świadczenia z tytułu pracy, wypłacane lub wydawane w naturze (odpowiednio przeliczone) pracownikom - należne z tytułu istniejącego stosunku pracy. Okoliczność, że osoby przebywające na urlopach wychowawczych pozostają w stosunku pracy oraz że są pracownikami w rozumieniu przepisów kodeksu pracy nie może budzić wątpliwości. Wbrew sugestiom Sądu Wojewódzkiego stosunek pracy w czasie urlopu wychowawczego nie ulega zawieszeniu. Stosunek ten istnieje nadal, a pracownik jest tylko zwolniony od świadczenia pracy. Dlatego uzasadnione jest stanowisko, że w świetle rozporządzenia MPPiSS z dnia 27 grudnia 1983 r. wartość świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, zaliczone w myśl przepisów o klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej do wynagrodzeń osobowych, wydawane lub wypłacane także pracownikom przebywającym na urlopie wychowawczym wlicza się do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Pogląd ten jest zgodny ze stanowiskiem zajętym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 kwietnia 1987 r. II URN 45/87.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały, dostosowując odpowiedź do stanu faktycznego sprawy.