III UZP 40/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Bogumiła O. przeciwko (...) Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza w P. o zasiłek chorobowy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 14 września 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy były żołnierz zawodowy zwolniony ze służby wojskowej wskutek wymierzenia kary dyscyplinarnej - usunięcia z tej służby - ma prawo do zasiłku chorobowego na podstawie art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. Nr 30, poz. 143 z 1983 r.), jeżeli z powodu choroby powstałej już w czasie służby wojskowej nadal był niezdolny do pracy przez okres 28 dni od wygaśnięcia prawa do uposażenia?"podjął następującą uchwałę:Żołnierz zwolniony z zawodowej służby wojskowej wskutek wymierzenia kary dyscyplinarnej usunięcia z tej służby nie nabywa prawa do zasiłku chorobowego przewidzianego w ustawie z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143). Uzasadnienie faktyczne(...) Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza w P. pismem z dnia 5 marca 1987 r. odmówiła wnioskodawcy Bogumiłowi O. wypłaty uposażenia za sierpień 1986 r., ponieważ z dniem 3 lipca tegoż roku zwolniony został z zawodowej służby wojskowej wskutek wymierzenia kary dyscyplinarnej usunięcia z tej służby. Jednocześnie poinformowano go, że zawodowemu żołnierzowi w okresie choroby przysługuje prawo do pobieranego ostatnio uposażenia, a nie do zasiłku chorobowego, którego wypłaty domagał się również wnioskodawca.Wypłaty zasiłku chorobowego odmówił wnioskodawcy także ZUS Oddział w P. decyzją z dnia 20 marca 1987 r., powołując się na art. 12 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 42, poz. 202), wyłączający z zakresu działania Zakładu sprawy świadczeń pieniężnych zastrzeżonych w odrębnych przepisach do właściwości (m.in.) Ministra Spraw Wewnętrznych.Z powodu choroby powstałej w czasie zawodowej służby wojskowej wnioskodawca był - według ustaleń Sądu - nadal niezdolny do służby przez okres 28 dni po wygaśnięciu prawa do uposażenia z dniem 31 lipca 1986 r. Wobec tego powstało zagadnienie, czy przysługuje mu za ten ostatni okres zasiłek chorobowy na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143). Na tle przedstawionego stanu faktycznego nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie poważne wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podmiotowy zakres świadczeń określonych w art. 1 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. wskazuje, że świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego na warunkach i w wysokości przewidzianych tą ustawą, przysługują "pracownikom" i ich rodzinom w razie choroby i macierzyństwa.Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy zasiłek chorobowy przysługuje pracownikowi, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania zatrudnienia. Według zaś art. 7 ust. 1 ustawy, pracownik nabywa prawo do zasiłku chorobowego: 1) bez względu na okres pozostawania w zatrudnieniu - jeżeli jest zatrudniony na czas nie określony lub na okres wstępny, 2) po przepracowaniu co najmniej jednego miesiąca - jeżeli jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej na okres próbny, na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy.Również w pozostałych przepisach ustawy powtarza się określenie "pracownik", art. 22 zaś - w przedmiocie w tym przepisie uregulowanym - odwołuje się do art. 53 § 5 k.p. W tej sytuacji nasuwa się wniosek, że przewidziane ustawą świadczenia przysługują "pracownikom", za których art. 2 k.p. uważa osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.Uprawnienia do świadczeń pieniężnych z tytułu choroby mogą mieć także osoby nie będące pracownikami, jeżeli przepisy szczególne określające ich ubezpieczenie zawierają odpowiednie odesłanie do ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (np. art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników - jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147 ze zm. lub art. 6 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia - jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 51, poz. 146).Wnioskodawca został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem 3 lipca 1986 r. i przeniesiony do rezerwy w związku z wymierzeniem mu kary dyscyplinarnej usunięcia z zawodowej służby wojskowej na wniosek sądu honorowego.Stosownie do art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. Nr 47, poz. 282 ze zm.) żołnierzom zwolnionym z zawodowej służby wojskowej niezależnie od odprawy przysługuje co miesiąc przez okres roku po zwolnieniu ze służby wojskowej uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym (dodatek rodzinny, wypłaca się w wysokości i według zasad przewidzianych dla żołnierzy pełniących zawodową służbę wojskową).Należności te jednak nie przysługują żołnierzom zwolnionym z zawodowej służby wojskowej wskutek wymierzenia kary dyscyplinarnej usunięcia z tej służby (art. 18 ust. 2 ustawy).Ten tryb zwolnienia ze służby nie stanowi tylko przeszkody w otrzymaniu odprawy obniżonej do 50 %, która wnioskodawcy została przyznana (art. 17 ust. 4 ustawy). Natomiast ustawa nie zawiera odesłania do ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.Artykuł 33 ustawy o uposażeniu żołnierzy postanawia, że w okresie choroby ... żołnierz zachowuje prawo do pobieranego ostatnio uposażenia i innych należności pieniężnych.Artykuł 34 ust. 1 tejże ustawy przewiduje zawieszenie od najbliższego terminu płatności wypłaty połowy uposażenia według stanowiska służbowego oraz wypłaty dodatków, z wyjątkiem dodatku rodzinnego i premii, w razie zawieszenia żołnierza w czynnościach służbowych w związku z wszczętym postępowaniem dyscyplinarnym lub postępowaniem przed Sądem honorowym (albo postępowaniem karnym).W razie uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych - żołnierzowi wypłaca się zawieszoną część uposażenia, chociażby nawet zwolniony został z czynnej służby wojskowej, pod warunkiem jednak, że postępowanie dyscyplinarne lub postępowanie przed sądem honorowym zostało zakończone, a żołnierzowi nie została wymierzona kara dyscyplinarna usunięcia z zawodowej służby wojskowej ...( art. 34 ust. 1 pkt 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy).Powołane przepisy (art. 33 i 34 ust. 1 i 3 pkt 1 ustawy) wskazują, że wymierzenie kary dyscyplinarnej usunięcia z zawodowej służby wojskowej powoduje z mocy ustawy utratę prawa do połowy uposażenia, bez względu na to, czy żołnierz w dacie usunięcia ze służby nadal miał zwolnienie lekarskie z powodu choroby.Sytuacje związane z ograniczeniem możliwości zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w okresie "obłożnej" choroby żołnierza przewiduje art. 55 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 134), który jednak nie obejmuje przypadku ukarania karą dyscyplinarną usunięcia z zawodowej służby wojskowej (art. 50 ust. 1 pkt 3). Podobnie art. 56 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy.Takie unormowania prowadzą do wniosku, że zamiarem ustawodawcy było nadanie karze dyscyplinarnej usunięcia z zawodowej służby wojskowej znaczniejszego stopnia dolegliwości. Również wymieniona ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. nie odsyła do ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.Brak przesłanek ustawowych zezwalających na wypłatę wnioskodawcy zasiłku chorobowego za okres sporny uzasadnił udzielenie odpowiedzi, jak w sentencji.