III UZP 43/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Mzyk, S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, M. Bojarskiej, w sprawie z wniosku Romana B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie postanowieniem z dnia 17 września 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:1. "Czy przerobienie symbolu "980" oznaczającego powstanie niezdolności do pracy wskutek nadużycia alkoholu wyczerpuje znamiona sfałszowania lub podrobienia zaświadczenia lekarskiego w rozumieniu § 4 zarządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 grudnia 1974 r. w sprawie kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy (M.P. Nr 42, poz. 263)?2. W przypadku pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie, czy sformułowanie: "nie wypłaca zasiłku" zawarte w pkt 2 powołanego przepisu oznacza, iż nie wypłaca się zasiłku za cały okres niezdolności do pracy, za okres, na który zaświadczenia lekarskie zostały w powyższy sposób sfałszowane, czy też nie wypłaca się zasiłku ponad zasady zawarte w art. 17 i 19 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143)?"podjął następującą uchwałę:1. Przerobienie w zaświadczeniu lekarskim, mającym stanowić podstawę wypłacenia pracownikowi zasiłku chorobowego, symbolu "980" na inny symbol wyczerpuje znamiona "sfałszowania zaświadczenia lekarskiego" w rozumieniu § 4 zarządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 grudnia 1974 r. w sprawie kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy (M.P. Nr 42, poz. 263).2. Sformułowanie: "nie wypłaca zasiłku" zawarte w pkt 2 powołanego przepisu oznacza, że nie wypłaca się w ogóle zasiłku chorobowego za cały okres czasowej niezdolności do pracy pracownika wymieniony w tym, sfałszowanym zaświadczeniu. Za dalsze okresy niezdolności do pracy pracownika stwierdzone w innym, nie sfałszowanym zaświadczeniu lekarskim, wypłaca się zasiłek chorobowy zmniejszony w sposób określony w art. 19 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143), jeżeli w rzeczywistości niezdolność do pracy pracownika, stwierdzona we wcześniejszym, sfałszowanym zaświadczeniu lekarskim, spowodowana została nadużyciem alkoholu.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca doznał zranienia lewej dłoni w sytuacji usprawiedliwiającej oznaczenie jego choroby symbolem 882/980. Taki symbol choroby został uwidoczniony w 5 zaświadczeniach lekarskich z dnia 8 października 1986 r., 13 października 1986 r., 16 października 1986 r., 27 października 1986 r. i 31 października 1986 r. Nr 4 z tych zaświadczeń, dotyczących okresu od 8 października 1986 r. do 31 października 1986 r. symbol ten został przerobiony na symbol 882/880. W takiej przerobionej postaci zaświadczenia te stały się podstawą wypłacenia wnioskodawcy zasiłku chorobowego. Wnioskodawca w rzeczywistości chorował dłużej, jednakże zaświadczenia lekarskie, dotyczące dalszego okresu choroby wnioskodawca, na podstawie których wypłacano mu zasiłek chorobowy za ten dalszy okres, nie wykazują już znamion przerabiania.Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. decyzją z dnia 11 czerwca 1987 r. znak (...) odmówił wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego z następującym uzasadnieniem: "Dnia 1987.05.20 została przeprowadzona kontrola absencji chorobowej przez inspektora tut. Oddziału w zakładzie pracy wnioskodawcy, w której zostały zakwestionowane zwolnienia lekarskie wnioskodawcy za okres od 1986.10.08 do 1987.02.10. Zwolnienia lekarskie, które wnioskodawca otrzymywał, były oznaczone symbolem 882/980. Nieudolnie zostały one przez osobę zainteresowaną poprawione z 980 na 880, co zostało potwierdzone przez ZUS w S. dnia 1987.05.22. Wobec stwierdzenia faktu podrobienia zaświadczenia lekarskiego wstrzymuje się wnioskodawcy zasiłek chorobowy za cały okres od 1986.10.08 do 1987.02.10..."W związku z odwołaniem wnioskodawcy od tej decyzji Oddziału ZUS Sąd Wojewódzki w Olsztynie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne przytoczone w części wstępnej niniejszej uchwały. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przerobienie dokumentu polega na dokonaniu w nim przez osobę nie uprawnioną do tego zmiany, w następstwie której dokument uzyskuje inną treść niż miał pierwotnie. Ze stwierdzenia tego wynika wprost, że przerobienie w zaświadczeniu lekarskim, przez osobę nie uprawnioną do dokonania takiej zmiany, symbolu "980" oznaczającego powstanie niezdolności do pracy wskutek nadużycia alkoholu, na inny symbol, mający inne znaczenie, jest sfałszowaniem zaświadczenia lekarskiego w rozumieniu § 4 zarządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 grudnia 1974 r. w sprawie kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy (M.P. Nr 42, poz. 263).Po myśli § 4 ust. 2 pkt 2 tego zarządzenia "w razie stwierdzenia przez kierownika zakładu służby zdrowia faktu podrobienia lub sfałszowania zaświadczenia lekarskiego zakład pracy nie wypłaca zasiłku."Jest to prosta konsekwencja art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143), który stanowi że "przy ustalaniu prawa do zasiłku dowody stwierdzające czasową niezdolność do pracy z powodu choroby... stanowią odpowiednie zaświadczenia zakładów służby zdrowia." Przerobione zaświadczenie lekarskie nie jest "odpowiednim" zaświadczeniem zakładu służby zdrowia, nie ma więc dowodu, który mógłby stanowić podstawę do wypłacenia zasiłku. Przerobione zaświadczenie lekarskie jednak wywołuje taki skutek tylko w granicach okresu, którego dotyczy. Jeżeli więc np. dotyczy niezdolności pracownika do pracy przez okres 5 dni, nie ma podstaw do wypłacenia pracownikowi zasiłku za okres tych 5 dni, a nie za okres dłuższy którego przerobione zaświadczenie lekarskie w ogóle nie dotyczy. Uprawnienia pracownika do zasiłku za dalszy okres oceniane będą na podstawie innego zaświadczenia lekarskiego. Jeżeli pracownik przedstawi kolejno kilka przerobionych zaświadczeń lekarskich, żadne z tych zaświadczeń nie ma charakteru dokumentu uprawniającego do uzyskania zasiłku chorobowego. Pracownik więc, nie uzyska zasiłku za okres wymieniony we wszystkich tych zaświadczeniach. Jeżeli natomiast po upływie tego czasu pracownik składa kolejne, już nie przerobione, lecz autentyczne zaświadczenie lekarskie, stanowi ono "odpowiednie zaświadczenie" rodzące przewidziane w ustawie skutki prawne. W sytuacji takiej pracownika mogą również spotkać pewne restrykcje, ale wynikać one muszą z innych przepisów, a nie z samego faktu, że do tego czasu nie było w ogóle podstaw do wypłacania mu zasiłku.Artykuł 17 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, stanowiąc, że "pracownikowi, którego niezdolność do pracy spowodowana została nadużyciem alkoholu, zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres pierwszych trzech dni tej niezdolności", dotyczy sytuacji, gdy zaświadczenie lekarskie nie zostało przerobione, a więc sytuacji, gdy istnieje odpowiedni dokument, na podstawie którego można ustalić uprawnienie pracownika do zasiłku. Jeżeli to nie przerobione zaświadczenie lekarskie stwierdza istnienie niezdolności do pracy spowodowanej nadużyciem alkoholu, pracownik za okres pierwszych trzech dni nie otrzyma w ogóle zasiłku, a za czas dalszy otrzyma zasiłek obniżony w sposób wskazany w art. 19 tejże ustawy. Jest to sytuacja zupełnie inna w porównaniu z sytuacją wywołaną posłużeniem się przez pracownika przerobionym (sfałszowanym) zaświadczeniem lekarskim. Pracownik, którego niezdolność do pracy ma związek z nadużyciem alkoholu, przez okres 3 dni nie otrzymuje zasiłku chorobowego, a w warunkach art. 19 otrzymuje zasiłek w niższej wysokości dlatego, że tak stanowi przepis szczególny, wyrażający niewątpliwie dezaprobatę ustawodawcy do nadużywania alkoholu.Skutków tych sytuacji nie można utożsamiać.Jednakże pracownik, którego niezdolność do pracy wywołana została w rzeczywistości nadużyciem alkoholu i który równocześnie posłużył się przerobionym zaświadczeniem lekarskim w celu ukrycia tej okoliczności, nie znajduje się w lepszej sytuacji w porównaniu z pracownikiem, który "tylko" nadużył alkoholu, ale zaświadczenia lekarskiego nie sfałszował. Pracownik, o którym mowa, popada w gorszą sytuację, ponieważ spotykają go skutki wynikające z obu sytuacji: nie nabywa prawa do zasiłku nie tylko przez pierwsze trzy dni niezdolności do pracy, lecz za cały okres, którego dotyczą przerobione zaświadczenia lekarskie, a ponadto przy obliczaniu jego uprawnień do zasiłku za czas dalszy wchodzi w zastosowanie art. 19 powołanej ustawy upoważniający do obniżenia - w sytuacjach w tym przepisie wymienionych - wysokości przysługującego jednak pracownikowi zasiłku chorobowego.Z żadnego natomiast przepisu nie można wyprowadzić wniosku, że pracownikowi takiemu nie wypłaca się w ogóle zasiłku na okres niezdolności do pracy stwierdzony odpowiednim zaświadczeniem lekarskim dlatego tylko, że w przeszłości posłużył się innym, nieodpowiednim (przerobionym) zaświadczeniem lekarskim.Z tych względów Sąd Najwyższy na przedstawione mu pytania udzielił odpowiedzi jak w sentencji niniejszej uchwały.