III UZP 46/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: J. Myślicki (sprawozdawca), E. Mzyk.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Krzysztofa W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o zasiłek chorobowy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 25 września 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w nie uspołecznionym zakładzie pracy przyjmuje się wynagrodzenie wypłacone za okres ośmiu dni pracy wykonywanej po zakończeniu urlopu bezpłatnego, czy też wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres trzech miesięcy kalendarzowych, poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku?"podjął następującą uchwałę:Wykorzystanie urlopu bezpłatnego przez pracownika nie uspołecznionego zakładu pracy udzielonego mu na podstawie art. 174 k.p. nie stanowi przeszkody w obliczaniu podstawy wymiaru jego zasiłku chorobowego w sposób przewidziany w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 33, poz. 157 ze zm.). Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 17 lipca 1987 r. ZUS Oddział w K., powołując się na § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 33, poz. 157 ze zm.), odmówił wnioskodawcy Krzysztofowi W. zmiany sposobu obliczenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres od dnia 12 stycznia do dnia 24 stycznia 1987 r., ponieważ podjęcie pracy po urlopie bezpłatnym (od dnia 23 grudnia 1986 r. do dnia 6 stycznia 1987 r.) potraktowano jako "ponowne" zatrudnienie. W tym okresie bowiem wnioskodawca nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu.Za podstawę wymiaru zasiłku przyjęto wynagrodzenie wypłacone w styczniu 1987 r.W odwołaniu do Sądu zainteresowany domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i obliczenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego od zarobków wypłacanych mu w okresie trzech miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku.Na tle tego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach zwrócił się do Sądu Najwyższego w trybie art. 391 § 1 k.p.c. o rozstrzygnięcie pytania prawnego zamieszczonego w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z ustaleń Sądu wynika, że urlop bezpłatny (w okresie od dnia 23 grudnia 1986 r. do dnia 6 stycznia 1987 r.) udzielony został wnioskodawcy na zasadach ogólnych, określonych w art. 174 § 1 k.p.Okres urlopu bezpłatnego przewidzianego powołanym przepisem nie jest równoznaczny ze świadczeniem pracy. W tym czasie bowiem następuje zawieszenie obowiązku świadczenia pracy ze strony pracownika oraz obowiązku wypłaty wynagrodzenia ze strony pracodawcy. Pomimo to jednak stosunek pracy we wspomnianym okresie jest kontynuowany (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1973 r. I PR 408/73 - OSNCP 1974, z. 5, poz. 96). Konsekwencją tego stanu rzeczy jest niewliczanie urlopu bezpłatnego do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 174 § 2 k.p.). Zakończenie urlopu bezpłatnego wywołuje ten skutek, że niepodjęcie z przyczyn nie usprawiedliwionych przez pracownika od dnia następnego pracy, może być uważane za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.Stosownie do art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.) zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres niezdolności do pracy przypadającej w czasie urlopu bezpłatnego. Na tle tego unormowania mogła powstać praktyka ZUS wynikająca z zaskarżonej decyzji (z dnia 11 sierpnia 1987 r.), a polegająca na "wyłączeniu z ubezpieczenia" pracowników w okresie korzystania przez nich z urlopu bezpłatnego, jakkolwiek zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 42, poz. 202) obowiązek ubezpieczenia pracownika powstaje z dniem nawiązania stosunku pracy, a wygasa z dniem jego ustania. Jak to wykazano, stosunek pracy w czasie urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie art. 174 k.p. nie ustaje.Dla rozstrzygnięcia jednak rozważanego zagadnienia prawnego nie ma istotnego znaczenia okoliczność "wyłączenia" wnioskodawcy z ubezpieczenia społecznego w czasie urlopu bezpłatnego z tego względu, że okres sporny, za który przysługuje zasiłek chorobowy, nie pokrywa się z okresem tego urlopu.Stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 33, poz. 157 ze zm.) podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi (z uwzględnieniem § 3-5) przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku. W świetle faktu, że w okresie urlopu bezpłatnego (od dnia 23 grudnia 1986 r. do dnia 6 stycznia 1987 r.) wnioskodawca pozostawał w stosunku pracy, nie ma przeszkód w zastosowaniu do obliczenia podstawy wymiaru jego zasiłku chorobowego, powołanego przepisu, bowiem okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, tj. styczeń 1987 r., nie został przerwany ustaniem stosunku pracy. Z tych samych powodów może być zastosowany sposób obliczenia określony w § 1 pkt 2 rozporządzenia.W § 12 powołanego rozporządzenia określającego zasady obliczania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w niektórych szczególnych przypadkach nie został wymieniony urlop bezpłatny. Brak takiego uregulowania także nie sprowadza sposobu obliczania zasiłku chorobowego do sytuacji takiej, w jakiej osoba zainteresowana po wykorzystaniu urlopu bezpłatnego miałaby nie kontynuować, lecz rozpoczynać dopiero pracę.Przepis § 7 ust. 2 wymienionego rozporządzenia zezwala na ustalenie podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego z tytułu zatrudnienia w zakładach pracy nie będących zakładami uspołecznionymi, lub u osób fizycznych, od wynagrodzenia, z tytułu którego ustalono składki na ubezpieczenie społeczne, a w razie ustalenia składki od wynagrodzenia za niepełny miesiąc z powodu nieobecności w pracy z przyczyn usprawiedliwionych w myśl przepisów o porządku i dyscyplinie pracy - od wynagrodzenia, z tytułu którego ustalono by składkę za pełny miesiąc. Zatem rozporządzenie zakłada możliwość istnienia przerw w pracy, uzależniając ich uwzględnienie od okoliczności usprawiedliwiających.Urlop bezpłatny, jako instytucja przewidziana w kodeksie pracy, pomimo swego szczególnego charakteru, nie może sytuować pracownika w pozycji gorszej aniżeli w przypadkach, które usprawiedliwiają przepisy dotyczące porządku i dyscypliny pracy.Z tych względów udzielono odpowiedzi, jak w sentencji.