III UZP 5/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Zaziemski. Sędziowie SN: W. Myga, J. Myślicki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, P. Wiśniewskiego, w sprawie z wniosku Mikołaja W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 8 grudnia 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle art. 71 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.) można zaliczyć do okresu zatrudnienia okres pracy w gospodarstwie rolnym współmałżonka, który zrzekł się tego gospodarstwa na rzecz Państwa aktem notarialnym w 1960 r.?podjął następującą uchwałę:W świetle art. 71 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz 268 ze zm.) nie podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia okres pracy w gospodarstwie rolnym współmałżonka, który zrzekł się własności gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym w 1960 r.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 30 czerwca 1986 r. ZUS Oddział w O. przyznał od dnia 1 czerwca 1986 r., tj. po przepracowaniu pełnych 20 lat, wnioskodawcy Mikołajowi W. ur. 5 listopada 1913 r. emeryturę w niepełnym wymiarze na podstawie art. 28 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).W odwołaniu do Sądu wnioskodawca podniósł, że od 1946 r. do dnia 30 grudnia 1960 r. pracował (wraz z żoną) w gospodarstwie rolnym o powierzchni 9,3 ha, którego właścicielką była żona. W dniu 30 grudnia 1960 r. zrzekła się ona własności swego gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, bez odszkodowania na podstawie aktu notarialnego. Zatrudnienie w jednostkach gospodarki uspołecznionej wnioskodawca podjął od 1 czerwca 1966 r. Domagał się zaliczenia, do wysługi emerytalnej, pracy we wspomnianym gospodarstwie rolnym od 1946 r. do dnia 30 grudnia 1960 r.Na tle tego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu przedstawił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne wymienione w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 71 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.) osobom, które przekazały gospodarstwa rolne na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166 ze zm.) i z tego tytułu nie nabyły prawa do świadczeń emerytalnych, do okresu zatrudnienia wymaganego do przyznania emerytury lub renty określonej w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin zalicza się okres pracy w rolnictwie po ukończeniu 16 lat, jeżeli po przekazaniu gospodarstwa były zatrudnione w uspołecznionym zakładzie pracy co najmniej 5 lat.Podstawowym warunkiem umożliwiającym zaliczenie okresu pracy w rolnictwie, po ukończeniu 16 lat, do okresu zatrudnienia wymaganego do przyznania emerytury lub renty określonej w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin jest okoliczność przekazania gospodarstwa rolnego na własność państwa "na podstawie" powołanej ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r.Z treści aktu notarialnego wynika, że Kazimiera W. (żona wnioskodawcy) w dniu 30 czerwca 1960 r. zrzekła się prawa własności gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 60 § 1 prawa rzeczowego. Czynność ta była prawnie skuteczna, dokonana bowiem została z zachowaniem formy aktu notarialnego, jak tego wymagał art. 60 § 2 tego prawa.Sformułowanie art. 71 pkt 1 wymienionej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. wskazuje, że przepis ten odnosi się wyłącznie do osób, które przekazały gospodarstwo rolne na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r., obowiązującej od dnia 4 lipca 1962 r. Nie obejmuje zatem powołany przepis żadnych czynności prawnych związanych ze zrzeczeniem się własności gospodarstwa rolnego sprzed tej daty.Dalsze postanowienia tego artykułu (pkt 2 i 3) wymieniają przepisy późniejsze, na podstawie których przekazywane były gospodarstwa rolne (nieruchomości rolne) na własność Państwa, mianowicie: ustawę z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15 ze zm.) oraz ustawę z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Również do żadnego z tych przepisów nie można odnieść do sytuacji związanej ze zrzeczeniem się przez żonę wnioskodawcy własności gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w dniu 30 czerwca 1960 r., jako dokonanej w okresie znacznie wcześniejszym, na podstawie innego przepisu prawa. Artykuł 71 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. jest przepisem przejściowym, nie podlega wykładni rozszerzającej.Brak szczególnego uregulowania ustawowego nie zezwala na zaliczenie do uprawnień emerytalnych wynikających z ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin okresu pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym żony w latach 1946-1960. W tym stanie rzeczy należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.