III UZP 8/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sadowski.Sędziowie SN: B. Błachowska, S. Perestaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, H. Chilmon, w sprawie z wniosku Bolesława B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. o wysokość emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 15 lutego 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pokrycie z dochodów członka zespołu adwokackiego kosztów działalności zespołu powyżej kwot "ryczałtu" stanowi o umniejszeniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i - co za tym idzie - podstawy wymiaru świadczeń emerytalnych dla adwokata?"podjął następującą uchwałę:Podstawę wymiaru emerytury adwokata - członka zespołu adwokackiego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone adwokatowi, przyjęte do ustalenia składek na ubezpieczenie społeczne. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 29 marca 1988 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy, adwokatowi-członkowi zespołu adwokackiego emeryturę, obliczając ją od podstawy wymiaru w kwocie 69.927 zł zgodnie z zaświadczeniem zespołu z dnia 10 lutego 1988 r. W zaświadczeniu tym wykazano, że z wynagrodzenia brutto, w niektórych miesiącach potrącono kwoty na utrzymanie zespołu. Organ rentowy kolejną decyzją z dnia 15 września 1988 r. nadal przyjął za podstawę wymiaru emerytury kwotę 69.927 zł. Wnioskodawca w odwołaniu domagał się przyjęcia do podstawy wymiaru emerytury wynagrodzenia w kwocie 72.239 zł, tj. wynagrodzenia przeciętnego po potrąceniu podatku od wynagrodzeń, a bez potrącenia kosztów utrzymania zespołu powyżej kwot ryczałtu. Pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, powołując się na art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), który stanowi, że podstawę wymiaru emerytury stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając odwołanie wnioskodawcy postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia nasuwające poważne wątpliwości zagadnienie prawne o treści przytoczonej w sentencji uchwały. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:W myśl art. 23 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) adwokat-członek zespołu ma prawo do udziału w pracach i w dochodzie zespołu, z wyjątkiem okresu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą lub macierzyństwem. Stosownie zaś do art. 24 ust. 1 prawa o adwokaturze adwokaci-członkowie zespołów i członkowie ich rodzin mają na równi z pracownikami prawo do świadczeń z tytułu ubezpieczenia na wypadek choroby, macierzyństwa i ubezpieczenia rodzinnego oraz z tytułu powszechnego zaopatrzenia emerytalnego pracowników i ich rodzin, przy czym przy ustalaniu prawa do świadczeń i ich wysokości pracę w zespołach traktuje się jako zatrudnienie, a otrzymane wynagrodzenie jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. W myśl regulaminu w sprawie zasad tworzenia, organizowania, funkcjonowania i rozwiązywania zespołów adwokackich oraz uczestniczenia w dochodzie zespołu - uchwalonego przez Krajowy Zjazd Adwokatury - dochód zespołu podlegający po upływie każdego miesiąca podziałowi pomiędzy członków zespołu, ustala się po potrąceniu kosztów administracyjnych zespołu z sumy opłat za czynności zespołu. W regulaminie rachunkowości zespołów adwokackich uchwalonym przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu 26 października 1985 r. ("Palestra" 1986, nr 2) wyjaśniono, że jeżeli sumy wpłacone na ryczałt na koszty zespołu nie wystarczają na pokrycie kosztów zespołu i podatku od wynagrodzeń adwokatów, to pozostałe saldo debatowe "Wn" ryczałtu obciąża z miesięcznym opóźnieniem wpłaty na wynagrodzenie adwokatów zespołu adwokackiego proporcjonalnie do wysokości wpłat na wynagrodzenie poszczególnych członków zespołu (§ 3 ust. 6 załącznika nr 1 do wymienionej uchwały NRA). Z omawianych przepisów wynika, że opłaty na wynagrodzenie adwokatów pobierane przez zespoły adwokackie nie stają się wprost wynagrodzeniem adwokatów, bowiem z opłat tych - w określonej sytuacji - są pokrywane koszty działalności zespołu, jeżeli wpłacony ryczałt na koszty zespołu jest za mały w stosunku do kosztów tej działalności.Tak więc wynagrodzeniami adwokatów są kwoty, które zostały przeznaczone - po upływie każdego miesiąca - do podziału pomiędzy adwokatów i wypłacone jest wynagrodzenie. Pogląd taki wynika też z rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 17 maja 1983 r. w sprawie ubezpieczenia społecznego adwokatów-członków zespołu adwokackich (Dz. U. Nr 28, poz. 138) wydanego na podstawie art. 24 ust. 4 prawa o adwokaturze. W myśl tego rozporządzenia za wynagrodzenie przyjmowane do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne adwokatów-członków zespołów adwokackich - uważa się:1) udział w podziale dochodów zespołu adwokackiego w częściach równych, 2) udział w podziale nadwyżek dochodów zespołu adwokackiego proporcjonalnych do osobistego wkładu pracy,3) dodatek za kierowanie zespołem. Z treści art. 24 ust. 1 prawa o adwokaturze i § 1 ust. 2 wymienionego rozporządzenia wykonawczego wynika, że za podstawę składek na ubezpieczenie społeczne adwokatów-członków zespołu adwokackiego bierze się wynagrodzenie wypłacone adwokatowi, a więc stanowiące część opłat na wynagrodzenie, które podlega podziałowi pomiędzy adwokatów, oraz dodatek za kierowanie zespołem. Bez znaczenia przy ustalaniu składek na ubezpieczenie społeczne adwokatów-członków zespołów adwokackich jest okoliczność, że wynagrodzenia adwokatów zostały obciążone kosztami utrzymania zespołu, gdy kwoty tego obciążenia nie mogą być wliczone do wynagrodzenia wypłaconego adwokatowi, a więc nie mogą zwiększać składki na ubezpieczenie społeczne. W myśl art. 60 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin świadczenia adwokatom przysługują na zasadach i w wysokości określonej w tej ustawie, przy czym podstawę wymiaru świadczeń ustala się od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia adwokata z tytułu pracy w zespole, przyjętego do ustalenia składek na ubezpieczenie społeczne. W świetle dotychczasowych rozważań oraz treści art. 16 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników oznacza to wynagrodzenie wypłacone adwokatowi przez zespół adwokacki. Skoro kwota potrącona na koszty utrzymania zespołu nie jest wypłacana adwokatowi, nie może ona być uwzględniona przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne adwokatów, a tym samym nie może być uwzględniona przy ustaleniu podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych. Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści jak w sentencji.