IV CR 76/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: T. Bukowski (sprawozdawca), J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Bogusława R. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w W. o zapłatę na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 28 października 1986 r.oddalił rewizjęUzasadnienie faktyczneBogusław R. wystąpił w dniu 3 lipca 1986 r. przeciwko Gminnej Spółdzielni (...) w W. z powództwem o zobowiązanie jej do wydania mu 30.000 sztuk cegieł w cenie po 1,55 zł za sztukę, a w razie niemożności ich wydania - o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 504.000 zł z 8% od dnia 26 listopada 1982 r. oraz o zwrot kosztów procesu.W uzasadnieniu pozwu twierdził m.in. że w dniu 19 października 1981 r. kupił od pozwanej cegły i zapłacił za nie 46.500 zł. W dniu 21 października 1981 r. otrzymał od pozwanej upoważnienie do odbioru cegieł w Cegielni w L. D. Cegielnia zrazu odmawiała wydania cegieł, a po zmianie cen zarówno Cegielnia, jak i pozwana uzależniły wydanie tych cegieł od uiszczenia ceny podwyższonej.Pozwana Gminna Spółdzielnia wniosła: 1) o oddalenie powództwa "o kwotę przewyższającą 46.500 zł", 2) o rozwiązanie umowy lub 3) o orzeczenie obowiązku wydania cegieł "po cenach obowiązujących w dniu wydania oraz o zapłatę przez powoda tej ceny". Uzasadniając te wnioski twierdziła m.in., że umowa z dnia 19 października 1981 r. była zawarta pod warunkiem, iż Cegielna w L. dostarczy cegły "bezpośrednio do rąk powoda". Pozwana nie może ponosić odpowiedzialności za to, że powód "nie sfinalizował sprawy". Pozwana "kilkakrotnie próbowała odstąpić od umowy", ale powód na to się nie godził. Poza tym zarzuciła, że zgodnie z zasadą nominalizmu "zmiana siły nabywczej pieniądza nie stanowi podstawy do zmiany wysokości świadczenia". Powodowi należałby się zwrot co najwyżej zapłaconej w 1981 r. ceny w kwocie 46.500 zł z odsetkami. Wypłata ceny obecnej prowadziłaby do "bezpodstawnego wzbogacenia powoda".Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 28 października 1986 r. zobowiązał pozwaną Spółdzielnię do wydania powodowi 30.000 cegieł i orzekł, że od tego długu może się pozwana zwolnić przez zapłatę równowartości cegieł w kwocie 504.000 zł.Sąd Wojewódzki ustalił m.in., że po zapłaceniu w październiku 1981 r. przez powoda na kupione cegły, pozwana dała mu pisemne upoważnienie do ich odbioru w Cegielni w L. D. Cegieł tych jednak mu nie wydano. Zrazu w związku z ich brakiem, a potem dlatego, że powód odmówił przyjęcia cegieł złej jakości. Po podwyżce cen materiałów budowlanych pozwana Spółdzielnia odmówiła wydania cegieł, oferując zwrot zapłaconej przez powoda ceny.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanej Spółdzielni, opartą na podstawach przewidzianych w punktach trzecim i czwartym art. 368 k.p.c., Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z twierdzeniem, że powód bezpodstawnie odmawiał w 1981 r. odbioru kupionych cegieł pozwana spółdzielnia wystąpiła dopiero w skardze rewizyjnej. To twierdzenie nie zostało przez pozwaną udowodnione, a po wtóre jest ono nieistotne w świetle sentencji zaskarżonego wyroku. Sąd Wojewódzki bowiem nie zasądził przemiennie żądanej w pozwie kwoty 504.000 zł "w wypadku niemożliwości wydania cegieł". Z korzyścią natomiast dla pozwanej orzekł tylko, że od obowiązku wydania powodowi sprzedanych mu w 1981 r. cegieł pozwana może się zwolnić przez zapłatę tej kwoty. Sąd Wojewódzki więc nie zobowiązał pozwanej do świadczenia pieniężnego na rzecz powoda. Tym samym chybiony jest, wysunięty przez nią, zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki zasady nominalizmu, wyrażonej w art. 358 § 2 k.c. Dlatego też Sąd Wojewódzki nie badał, czy suma objęta przyznanym pozwanej upoważnieniem alternatywnym nie jest wygórowana (por. orz. SN w sprawie 3 C 187/56, OSPiKA 1957, poz. 36), a zwłaszcza - czy nie narusza zasady nominalizmu przez to, że stanowi cenę obecną, a nie cenę z 1981 r. Zasada nominalizmu obowiązuje tylko wtedy, gdy dług jest pieniężny. Zaskarżonym wyrokiem pozwana nie została zobowiązana do spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz powoda. Powód może od niej egzekwować jedynie świadczenie główne, tzn. wydanie mu cegieł. Pozwana zaś może się od tego obowiązku uwolnić przez zapłatę określonej w zaskarżonym wyroku sumy pieniężnej, która nie stanowi wierzytelności powoda. Wynika z tego, że wyrażona w art. 358 § 2 k.c. zasada nominalizmu nie ma zastosowania przy określaniu wysokości sumy pieniężnej, przez świadczenie której dłużnik może na podstawie upoważnienia alternatywnego (facultas alternativa) uwolnić się od obowiązku świadczenia niepieniężnego. Spełnienie pieniężnego świadczenia zastępczego jest bowiem prawem dłużnika, a nie obowiązkiem w rozumieniu art. 358 k.c. Z mocy zaskarżonego wyroku pozwana Spółdzielnia jest zobowiązana tylko do spełnienia świadczenia niepieniężnego, chyba że skorzysta z przywileju uwolnienia się od tego długu przez spełnienie zastępczego świadczenia, tzn. przez zapłatę określonej sumy pieniężnej. Wysokość tej sumy, jak już powiedziano, nie podlega w ogóle badaniu, a więc nie może być badana również z punktu widzenia zasady nominalizmu.Chybiony jest także zarzut skarżącej, że przez obecne wydanie powodowi cegieł, które kupił i za które zapłacił w 1981 r., dojdzie do jego bezpodstawnego wzbogacenia. Podstawę prawną tego świadczenia stanowi zawarta przez pozwaną umowa sprzedaży. Nie jest więc ono ani pozbawione podstawy prawnej w rozumieniu art. 405 k.c., ani nienależne w rozumieniu art. 410 k.c.Rewizja pozwanej Spółdzielni zatem nie ma uzasadnionych podstaw i dlatego Sąd Najwyższy z mocy art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.