I ZO 50/22

Sygn. akt I ZO 50/22 POSTANOWIENIE Dnia 9 lutego 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maria Szczepaniec w sprawie z wniosku sędzi Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie M. S. o zbadanie spełnienia przez SSN Tomasza Demendeckiego wymogów niezawisłości i bezstronności (sprawa oznaczona sygnaturą I ZB 31/22), po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w dniu 9 lutego 2023 r. wniosku sędzi M. S. z 16 listopada 2022 r. o wyłączenie SSN Elżbiety Karskiej od rozpoznania wniosku zarejestrowanego pod sygn. akt I ZB 31/22 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. a contrario w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. postanowił: wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Elżbiety Karskiej od rozpoznania wniosku zarejestrowanego pod sygn. akt I ZB 31/22 pozostawić bez rozpoznania. UZASADNIENIE Pismem z 16 listopada 2022 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) sędzia M. S. wniosła na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. o wyłączenie SSN Elżbiety Karskiej od rozpoznania wniosku o zbadanie spełnienia przez SSN Tomasza Demendeckiego wymogów niezawisłości i bezstronności. Jako przyczynę złożenia wniosku wskazała, że okoliczności dotyczące powołania SSN Tomasza Demendeckiego na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, rzutują na spełnienie przez niego wymogów, o których mowa w art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym. Zdaniem wnioskującej te same zastrzeżenia wprost i bezpośrednio odnoszą się również do SSN Elżbiety Karskiej, ponieważ została ona powołana na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego z udziałem 2 organu określanego jako Krajowa Rada Sądownictwa, w skład której weszło piętnastu sędziów wybranych przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie wnioskującej dokonana przez SSN Elżbietę Karską ocena wpływu sposobu powołania SSN Tomasza Demendeckiego na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego będzie nieobiektywna, gdyż jest ona beneficjentem kwestionowanej w tym wniosku procedury. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Na wstępie wskazać należy, iż z odesłania zawartego w art. 29 § 24 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1904 z późn. zm. – dalej powoływana jako uSN) wynika, że ocena dopuszczalności wyłączenia sędziego wylosowanego do rozpoznania wniosku o test sędziego powinna następować odrębnie w zależności od tego, czy sprawa, w której złożono wniosek o test sędziego, rozpoznawana jest w postępowaniu cywilnym czy karnym. Wspomniany przepis art. 29 § 24 uSN odsyła zatem do odpowiedniego stosowania w sprawach nieuregulowanych w ustawie o Sądzie Najwyższym przepisów o zażaleniu „obowiązujących w postępowaniu, którego wniosek dotyczy”. Wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Elżbiety Karskiej od rozpoznania wniosku zarejestrowanego pod sygn. akt I ZB 31/22 (uznać zatem należało - na gruncie przepisów postępowania karnego - za niedopuszczalny, a w konsekwencji pozostawić go bez rozpoznania. Na marginesie należy wskazać, że wnioskująca wskazała błędną sygnaturę, tj. „I ZO 31/22”, zamiast prawidłowo „I ZB 31/22”. Zaznaczenia wymaga, iż wnioskująca w treści wywiedzionego pisma odwołuje się do art. 41 k.p.k., który to przepis określa względną, a nie bezwzględną (art. 40 k.p.k.) podstawę wyłączenia sędziego (iudex suspectus) i wskazuje na przesłankę „bezstronności sędziego w sprawie”, które to sformułowanie odczytywać należy jako etap postępowania, w którym sprawa spełnia już warunki formalne i podlega rozpoznaniu co do jej istoty, co obejmuje jej prowadzenie i merytoryczne rozstrzyganie przez uprawniony skład sędziowski. Wniosek o wyłączenie sędziego oparty na podstawie istnienia okoliczności mogących wskazywać na brak bezstronności sędziego, można zatem złożyć w odniesieniu do tego sędziego, który 3 rozstrzyga sprawę w jej głównym, zasadniczym nurcie (tj. części, która stanowi przedmiot danego postępowania), a nie w kwestiach ubocznych, wynikających z reguły z konieczności wydawania określonych orzeczeń co do kwestii incydentalnych, mogących to niejednokrotnie pojawić się w toku trwającego zasadniczego przedmiotu postępowania. Ujęte w przepisie art. 41 § 1 k.p.k. sformułowanie „w danej sprawie" należy zatem ograniczać tylko do takiego zakresu postępowania (zob. postanowienie z dnia 23 listopada 2004 r., V KK 195/04, OSNKW 2005, z.1, poz. 5; z dnia 17 lutego 2010 r. WD 3/10, R- OSNKW 2010/1/355; postanowienie z dnia 1 października 2009 r., II KK 52/09, Lex 532381; postanowienie z dnia 12 czerwca 2012 r., III KO 34/12, OSNKW 2012, z. 11, poz. 116). Na tle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego bezspornym jest, iż stronie nie przysługuje wniosek o wyłączenie sędziego wyznaczonego do rozpoznania wniosku o wyłączenie innego sędziego. Tytułem przykładu należy wskazać, że w postanowieniu z 24 listopada 2004 r., V KK 195/04 Sąd Najwyższy wskazał, że w rozumieniu art. 41 k.p.k. "sprawą" jest postępowanie zmierzające do rozpoznania i orzekania o głównym przedmiocie procesu. Takie stanowisko Sąd Najwyższy wyraził również w postanowieniu z 23 czerwca 2008 r., WD 1/08, gdzie wprost wskazano, że „sprawą” nie jest odrębnie uregulowane postępowanie w przedmiocie wyłączenia, a także w postanowieniu z 5 grudnia 2013 r., V KK 156/13. W uwzględnieniu tych trafnych zapatrywań, które podziela Sąd Najwyższy orzekający w niniejszym postępowaniu trzeba stwierdzić, że w postępowaniu, w którym ma zapaść rozstrzygnięcie co do kwestii, która nie jest głównym przedmiotem procesu ustawa karnoprocesowa w ogóle nie przewiduje postępowania w przedmiocie wyłączenia, czego konsekwencją jest fakt, że wniosek który jest w takiej sytuacji procesowej złożony, nie może być przedmiotem rozpoznania. Na tej zasadzie uznaje się w postępowaniu karnym, iż niedopuszczalne jest żądanie wyłączenia sędziego wyznaczonego do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego (sędziów), gdyż nie jest to sędzia wyznaczony do rozpoznania sprawy. Podobny charakter - z uwagi na tożsamość skutku w postaci wyłączenia sędziego od udziału w sprawie głównej - ma instytucja przewidziana w art. 29 uSN. Zarówno 4 rozpoznanie wniosku o wyłączenie, jak i wniosku o przeprowadzenie testu sędziego następuje na tle zasadniczego przedmiotu procesu i ma charakter incydentalny. Trafność powyższego założenia wspiera nadto rozwiązanie przyjęte w art. 29 § 8 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, ustanawiające obowiązek zawiadomienia uprawnionego o składzie rozpoznającym sprawę, a zatem jedynie w przypadku wyznaczenia obsady orzeczniczej w postępowaniu rozstrzygającym o przedmiocie postępowania, a nie do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, mającej charakter „wpadkowy”. Zaznaczenia wymaga przy tym, iż obecnie obowiązujące przepisy przewidują informowanie stron o składzie sądu wyznaczonym do rozpoznania sprawy w ograniczonym, choć ściśle określonym zakresie. Z art. 29 § 6 uSN wynika, że w postępowaniu przed Sądem Najwyższym zawiadomienie strony o składzie przewidziane jest jedynie w enumeratywnie wymienionych sprawach, tj. w sprawie, w której wniesiono środek zaskarżenia, w sprawie dyscyplinarnej, w sprawie o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lub tymczasowe aresztowanie sędziów, asesorów sądowych, prokuratorów i asesorów prokuratury, w sprawie z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych dotyczącej sędziego Sądu Najwyższego oraz w sprawie z zakresu przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku. Obowiązek zawiadomienia o składzie Sądu Najwyższego wynika w tym wypadku z możliwości przeprowadzenia postępowania w przedmiocie badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności, gdyż do zainicjowania takiego postępowania uprawnione są strony. Mając na uwadze powyższe wskazać zatem należy, iż postępowanie w przedmiocie wniosku o zbadanie spełnienia przez SSN Tomasza Demendeckiego wymogów niezawisłości i bezstronności - jako postępowanie niezmierzające do rozstrzygnięcia kwestii o charakterze zasadniczym i niestanowiące głównego przedmiotu procesu - nie stanowi sprawy w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k. Złożony w tym układzie procesowym wniosek sędzi M. S. nie może być zatem przedmiotem procedowania. Niezależnie od kwestii niedopuszczalności wywiedzionego przez sędzię M. S. wniosku, poczynić należy marginalną uwagę, iż uzasadnienie formułowanego 5 żądania w swej istocie sprowadza się jedynie do wyrażenia subiektywnej oceny na temat Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa i jest to ocena, która nie znajduje oparcia w obowiązującym porządku prawnym. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu. [as]