II ZK 12/24

II ZK 12/24 POSTANOWIENIE Dnia 28 czerwca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Wiesław Kozielewicz w sprawie adwokata J. S. obwinionego o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego z art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 28 czerwca 2024 r. kasacji wniesionej przez obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 20 maja 2023 r., sygn. akt […], utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego […] Izby Adwokackiej […] z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt […] oddala kasację jako oczywiście bezzasadną, a wydatkami postępowania kasacyjnego w kwocie 20 zł. (dwadzieścia złotych) obciąża J. S. UZASADNIENIE Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury orzeczeniem z dnia 20 maja 2023 r., sygn. akt […], po rozpoznaniu odwołania obwinionego adwokata J. S., utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego […] Izby Adwokackiej, z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt […], którym to orzeczeniem uznano obwinionego adwokata J. S. za winnego tego, iż reprezentując D. R., jako pełnomocnik wyznaczony z urzędu dla powoda w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w C., przed Sądem Rejonowym w B. sygn. akt […], naruszył zasady należytej staranności i sumienności w wykonywaniu czynności zawodowych poprzez brak II ZK 12/24 2 kontaktu z osoba reprezentowaną, brak poinformowania jej o treści wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 18 września 2020 r. oddalającego powództwo oraz poprzez brak złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku i w następstwie brak złożenia apelacji od wyroku, bez uzyskania zgody osoby reprezentowanej, co doprowadziło do uprawomocnieni się wyroku, to jest przewinienia dyscyplinarnego z art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze - dalej powoływana jako p.a. w zw. z § 49, § 8 i § 56 zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu i za to na podstawie art. 81 ust 1 pkt 1 p.a. wymierzył mu karę upomnienia. Od powołanego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury, kasację złożył obwiniony adwokat J. S. Zarzucił w niej naruszenie: art. 440 k.p.k. w zw. z art. 80 p.a. w zw. z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. i art. 438 pkt 2 k.p.k. (zarzut z pkt I kasacji), art. 440 k.p.k. w zw. z art. 80 p.a. w zw. z art. 1 § 3 k.k. i § 8 zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (zarzut z pkt II - 1 kasacji), art. 440 k.p.k. w zw. z art. 80 p.a. w zw. z art. 1 § 3 k.k. i § 49 zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, (zarzut z pkt II – 2 kasacji), art. 440 k.p.k. w zw. z art. 80 p.a. w zw. z art. 1 § 3 k.k. i § 56 zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (zarzut z pkt II – 3 kasacji), art. 440 k.p.k. w zw. z art. 80 p.a. w zw. z art. 28 § 1 k.k. w zw. z § 8, § 49 i § 56 zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (zarzut z pkt II – 4 kasacji). Podnosząc te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego [...] Izby Adwokackiej. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Kasacja obwinionego adwokata J. S. jest oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k. w zw. z art. 95n pkt 1 p.a. Zgodnie z art. 91a ust.1 p.a., od prawomocnego orzeczenia wydanego przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury w drugiej instancji przysługuje stronom, Ministrowi Sprawiedliwości, Rzecznikowi Praw Obywatelskich oraz Prezesowi Naczelnej Rady Adwokackiej kasacja do Sądu Najwyższego. Kasację wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem (art. 91c p.a.). Kasacja może być wniesiona z powodu rażącego naruszenia prawa, w tym zaistnienia uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k., jak również z powodu rażącej niewspółmierności kary dyscyplinarnej (por. art. 91b p.a.). II ZK 12/24 3 Istota procesowa kasacji, będącej przecież nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, powoduje, że jej wniesienie nie inicjuje kolejnej kontroli instancyjnej, a samo postępowanie, którego jest ona przedmiotem, nie stanowi trzeciej instancji. Wolą ustawodawcy kasacja w postępowaniu dyscyplinarnym adwokatów, służy do eliminowania z obrotu prawnego tylko takich prawomocnych orzeczeń Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury, które z racji na rangę uchybień (zawsze będących rażącymi naruszeniami prawa i to - poza uchybieniami z art. 439 k.p.k. - tylko takimi, które mogą mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku), którymi są dotknięte, jak też rażącej niewspółmierności kary dyscyplinarnej, nie powinny funkcjonować w demokratycznym państwie prawnym. To powoduje, iż kontroli kasacyjnej w postępowaniu dyscyplinarnym, żadną miarą, nie można utożsamiać ze zwykłą kontrolą odwoławczą. Nie każde zatem uchybienie, którego się sąd odwoławczy dopuścił, może stanowić podstawę skutecznego zarzutu kasacji w sprawie dyscyplinarnej. Podstawą zarzutów kasacyjnych nie może być, co oczywiste, samo negowanie oceny przeprowadzonych dowodów, bądź kwestionowanie opartych na nich ustaleń faktycznych, tylko dlatego, że są niekorzystne dla obwinionego (strony) i przeciwstawianie im innych okoliczności, bardziej dla niego korzystnych, których sąd - po ich rozważeniu - nie uznał za wiarygodne lub mające znaczenie dla rozstrzygnięcia Przypomnieć też należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2012 r., sygn. akt 9/10, podkreślił, iż z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie wynika standard ,,pełnej” kontroli orzeczeń organów dyscyplinarnych. Przez kontrolę ,,pełną” należy zaś rozumieć kontrolę umożliwiającą weryfikację całości stanu faktycznego i prawnego. Prawo do sądu, wynikające z art. 45 ust 1 Konstytucji RP, ustawodawca zrealizował w przypadku pięciu zawodów prawniczych (adwokaci, radcowie prawni, notariusze, komornicy sądowi i rzecznicy patentowi) poprzez wprowadzenie instytucji kasacji w postępowaniach dyscyplinarnych członków tych korporacji zawodowych (por. W. Kozielewicz, Kasacja w sprawach dyscyplinarnych, w: I. Nowikowski (red.), Problemy stosowania prawa sądowego. Księga ofiarowana Profesorowi Edwardowi Skrętowiczowi, Lublin 2007, s. 336 – 346). Należy też podkreślić, iż z wyjątkiem regulacji zawartych w art. 91a, art. 91b, 91c, i art. 91d p.a., do rozpoznania kasacji wniesionej od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury, zgodnie II ZK 12/24 4 z odesłaniem zawartym w art. 95n pkt 1 tej ustawy, stosuje się odpowiednio, pozostałe przepisy k.p.k., w szczególności zatem te, które dotyczą trybu rozpoznania kasacji, a więc w pewnym zakresie m.in. forum jej rozpoznania oraz składu Sądu Najwyższego, w jakim kasacja ma być rozpoznana. Wprawdzie z art. 91d ust. 3 p.a wynika, że Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację na rozprawie w składzie trzech sędziów, jednakże ten przepis należy systemowo interpretować jako regulację odnośnie składu Sądu Najwyższego w sytuacji, kiedy kasacja rozpoznawana byłaby na rozprawie. Wówczas, zgodnie z jego treścią, Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w składzie trzech sędziów. Z art. 29 § 1 k.p.k. także wynika, że sąd kasacyjny na rozprawie orzeka w składzie trzech sędziów, jednak przepis ten zastrzega istnienie wyjątków. Wyjątek na rzecz składu pięciu sędziów Sądu Najwyższego znajduje się np. w art. 29 § 2 k.p.k., czy też w art. 534 § 2 k.p.k. (przy czym ten ostatni przepis dotyczy orzekania zarówno na rozprawie, jak i na posiedzeniu), natomiast na rzecz jednego sędziego – w art. 15 § 4 k.p.w. Istnienie tych ustawowych wyjątków od trzyosobowego składu sądu kasacyjnego orzekającego na rozprawie uzasadniało uregulowanie składu Sądu Najwyższego rozpoznającego kasację na rozprawie od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury w sposób szczególny, do czego doszło w art. 91d ust. 3 p.a. Oznacza to zatem, iż przepis art. 91d ust. 3 p.a. nie określa składu Sądu Najwyższego w sytuacji, kiedy rozpoznanie kasacji od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury miałoby mieć miejsce na posiedzeniu, ani tym bardziej nie wyklucza rozpoznania sprawy kasacyjnej na takim forum. Z art. 534 § 1 k.p.k., wynika, że jeżeli ustawa nie wymaga wydania wyroku, Sąd Najwyższy, działający jako sąd kasacyjny, orzeka jednoosobowo, chyba że Prezes Sądu Najwyższego zarządzi rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów. W sytuacji zatem, kiedy kasacja jest rozpoznawana na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k., a więc kiedy może dojść jedynie do jej: 1) oddalenia jako oczywiście bezzasadnej, lub 2) skierowania do rozpoznania na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., bądź 3) skierowania do rozpoznania na rozprawie, zasadą jest orzekanie w składzie jednego sędziego. Unormowanie zawarte w art. 91d ust. 3 p.a należy odczytywać jako regulację składu Sądu Najwyższego orzekającego co do kasacji na rozprawie, nie zaś jako regulację nakładającą obowiązek rozpoznania zawsze kasacji na II ZK 12/24 5 rozprawie. Tej ostatniej wykładni sprzeciwiają się względy systemowo-funkcjonalne. Przepisy kasacyjne, co oczywiste, mają zastosowanie w pierwszej kolejności w sprawach karnych, zaś na skutek odesłań zawartych w różnych aktach prawnych, także w innych sprawach, w których rozstrzyga się o odpowiedzialności represyjnej. Do tej kategorii należą na przykład sprawy odpowiedzialności dyscyplinarnej: adwokatów, radców prawnych czy notariuszy. Nie ulega przy tym wątpliwości, że kategoria spraw karnych i standard postępowania karnego wyznacza zarazem pewien minimalny stopień gwarancji procesowych dla stron, który w zależności od regulacji w ustawach szczególnych, winien być stosowany, chyba że został w sposób wyraźny wykluczony. Należy wskazać, że oddalenie na posiedzeniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej, a więc w trybie art. 535 § 3 k.p.k., czyli w składzie jednego sędziego, może mieć miejsce także wtedy, gdy kasacja dotyczy wyroku, którym wymierzono karę dożywotniego pozbawienia wolności, a więc karę najsurowszą przewidzianą w ustawodawstwie polskim za najpoważniejsze przestępstwa. Nieracjonalne w tej sytuacji byłoby twierdzenie, że nie jest możliwe orzekanie przez Sąd Najwyższy w trybie art. 535 § 3 k.p.k., czyli na posiedzeniu w składzie jednoosobowym, co do kasacji wniesionej od orzeczeń sądów dyscyplinarnych, gdzie wymierza się przecież kary dyscyplinarne których dolegliwość jest nieporównywalnie mniejsza, niż kar pozbawienia wolności wymierzanych za przestępstwa, zaś w przypadku takich skazań Sąd Najwyższy rozpoznaje przecież kasacje na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. Przechodząc do odniesienia się do zarzutów kasacji obwinionego adwokata J. S. przede wszystkim należy stwierdzić, iż w każdym z nich wskazano na naruszenie przepisu art. 440 k.p.k. Tymczasem przepis ten jest odpowiednio stosowany przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury jedynie w przypadku rozważania dopuszczalności cofnięcia środka zaskarżenia przez stronę (por. art. 432 k.p.k. w zw. z art. 95n pkt 1 p.a.). W przepisach p.a. kategoria oczywistej niesprawiedliwości orzeczenia zamieszczona jest w art. 95 h ust 2. Zgodnie bowiem z art. 95 h ust. 2 p.a. orzeczenie podlega zmianie na korzyść obwinionego, jeżeli jest oczywiście niesprawiedliwe. Następuje to niezależnie od granic odwołania i od kierunku odwołania (W. Kozielewicz, Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy, II ZK 12/24 6 Warszawa 2023, s. 350 – 351). Autor kasacji nie zarzucił zaś Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Adwokatury naruszenia przepisu art. 95 h ust. 2 p.a., natomiast zarzucił naruszenie przepisu art. 440 k.p.k., którego to przepisu, w realiach sprawy, ten Sąd nie mógł stosować. Przypomnieć należy, iż zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 95h ust.1 p.a. Wyższy Sąd Dyscyplinarny rozpoznaje sprawę w granicach odwołania, bierze jednak z urzędu pod rozwagę naruszenie prawa materialnego oraz rażące naruszenie przepisów o postępowaniu. Obwiniony adwokat J. S. w odwołaniu od orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego [...] Izby Adwokackiej, z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt […], podniósł cztery zarzuty. Jak wynika z pisemnego uzasadnienia orzeczenia z dnia 20 maja 2023 r., sygn. akt […], Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury tenże Sąd zarzuty te rozpoznał (por. s. 2 – 5 pisemnego uzasadnienia). Sąd Najwyższy w realiach niniejszej sprawy, nie stwierdza, aby kontrola instancyjna przeprowadzona przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury była kontrolą nierzetelną. Nierzetelna ocena zarzutów zawartych w odwołaniu ma miejsce wówczas, gdy ogranicza się ona do ogólnikowego stwierdzenia, że zarzuty są niezasadne, odnosi się do argumentów odwołania w sposób powierzchowny, prowadzi zatem do sytuacji, w której odpowiedź sądu odwoławczego po rozpoznaniu zarzutu z odwołania w rzeczywistości nie informuje skarżącego o powodach braku akceptacji zarzutu, czym wywołuje sytuację tożsamą z pominięciem rozpoznania konkretnego zarzutu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 marca 2007 r., sygn. akt V KK 167/06, Legalis, z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt III KK 421/06, R – OSNK 2007, poz. 1052). Na marginesie, należy przypomnieć, iż trafnie w orzecznictwie sądów dyscyplinarnych adwokatury przyjmuje się, że obowiązki adwokata, wynikające unormowań zawartych w § 49 i § 8 zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu w praktyce realizują się w podobny sposób – polegają na stałym, regularnym kontakcie z klientem, śledzeniu biegu postępowań w których adwokat uczestniczy, właściwym reagowaniu na zdarzenia, które mają miejsce w trakcie tych postępowań i to niezależnie od tego, czy sprawa została adwokatowi powierzona na skutek wyboru klienta, czy z urzędu. Także w orzecznictwie sądów dyscyplinarnych adwokatury słusznie przyjmuje się, że z treści § 56 Zbioru Zasad II ZK 12/24 7 Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu jasno wynika, iż adwokat nie może sam, bez zgody klienta, zrezygnować z wyczerpania zwykłego trybu odwołania instancyjnego nawet przewidując dalsze niepowodzenie w uzyskaniu korzystnego rozstrzygnięcia. Brak zgody klienta, niemożność jej uzyskania lub odmowę klienta jej udzielenia, adwokat powinien niezwłocznie udokumentować pisemnie w aktach sprawy. Wskazuje się, że skoro obowiązkiem adwokata w każdym postępowaniu jest uzyskanie zgody klienta na zaniechanie wniesienia środka zaskarżenia, to obowiązek ten oznacza zawsze konieczność niezwłocznego skontaktowania się z klientem po doręczeniu orzeczenia, które może zostać zaskarżone. Odpowiedzialność dyscyplinarna jest, co do zasady, związana z postępowaniem sprzecznym z zasadami deontologii zawodowej, powagą i godnością wykonywanego zawodu, z czynami godzącymi w prestiż zawodu albo uchybiającymi obowiązkom służbowym. Nie jest też, w odróżnieniu od przestępstw i wykroczeń, możliwa precyzyjna typizacja przewinień dyscyplinarnych, gdyż niemożliwe jest stworzenie zamkniętego katalogu zachowań zagrażających należytemu wykonywaniu obowiązków służbowych lub godzących w godność zawodu (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2001 r., sygn. akt K 22/00, OTK 2001, nr 3, poz. 48). Podstawą materialnoprawną odpowiedzialności dyscyplinarnej adwokata jest zawsze przepis rangi ustawowej (art. 80 p.a.) Podstawa tej odpowiedzialności może być ewentualnie uzupełniona o inne przepisy, w tym zawarte w uchwałach samorządu adwokackiego. Nie jest to jednak wymóg konieczny, gdyż np. w przypadku odpowiedzialności za naruszenie obowiązków zawodowych można odwołać się do takiego obowiązku, który wynika jedynie z historycznie ukształtowanego zwyczaju, potwierdzonego konsekwentną linią orzecznictwa sądów, a więc nie został skatalogowany w żadnym akcie korporacyjnym (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2015 r., sygn. akt SDI 14/15, Legalis). Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak na wstępie. [M. T.] II ZK 12/24 8 [ms]