II ZO 64/25

II ZO 64/25 POSTANOWIENIE Dnia 11 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek w sprawie obwinionego adwokata K.B. po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 11 sierpnia 2026 r. wniosku obwinionego o wyłączenie od udziału w sprawie o sygn. akt […] sędziów Sądu Najwyższego: Barbary Skoczkowskiej, Krzysztofa Staryka, Wiesława Kozielewicza, Zbigniewa Korzeniowskiego, Pawła Grzegorczyka, Tomasza Demendeckiego, Marka Dobrowolskiego, Marka Motuka, Marka Siwka, Marii Szczepaniec, Pawła Wojciechowskiego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł pozostawić wniosek bez rozpoznania. UZASADNIENIE W dniu 12 maja 2025 r. do Sądu Najwyższego – Izby Odpowiedzialności Zawodowej wpłynęła kasacja wniesiona przez obwinionego adwokata K.B. od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 28 września 2024 r., sygn. akt […]. Sprawie tej nadano sygnaturę […]. W dniu 25 czerwca 2026 r. do rozpoznania wskazanej sprawy został wylosowany SSN Zbigniew Korzeniowski. II ZO 64/25 2 Adwokat K.B. w dniu 5 lipca 2025 r. złożył wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów powołanych do orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, tj. Barbary Skoczkowskiej, Krzysztofa Staryka, Wiesława Kozielewicza, Zbigniewa Korzeniowskiego, Pawła Grzegorczyka, Tomasza Demendeckiego, Marka Dobrowolskiego, Marka Motuka, Marka Siwka, Marii Szczepaniec oraz Pawła Wojciechowskiego. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że wszyscy wskazani sędziowie zostali powołani na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Tymczasem w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA 1-4110-1/2020) wskazano wyraźnie, że „nienależyta obsada sądu zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r.”. Tak ukształtowana Krajowa Rada Sądownictwa nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP. Wnioskodawca podniósł również, że Izba Odpowiedzialności Zawodowej nie jest w jego ocenie sądem, ponieważ jest obarczona wadami ustrojowymi: 1. sędziów do niej wybrał prezydent za zgodą premiera; 2. brak było jakichkolwiek kryteriów wyboru sędziów; wybór sędziów nie był przypadkowy; Prezydent wybrał 6 wadliwie powołanych sędziów i 3 trzech powołanych niewadliwie tzn. tych, którzy złożyli zdanie odrębne do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. BSA 1-4110-1/20; 3. Prezydent nie przedstawił żadnego uzasadnienia, dlaczego wybrał akurat tych 11, a nie innych z grupy członków Izby, wylosowanych uprzednio przez I Prezes Sądu Najwyższego; 4. Prezydent do Izby wskazał sędziów niewłaściwie powołanych do Sądu Najwyższego; II ZO 64/25 3 5. Prezydent dokonując wyboru, nie pytał sędziów o zgodę, sędzia nie może zrezygnować mimo trwającej 5 lat kadencji, aby nikt nie mógł ich zastąpić; 6. brak jest możliwości doboru składów sędziowskich z sędziów Sądu Najwyższego spoza Izby Odpowiedzialności Zawodowej – delegacja jest wykluczona; 7. rozpoznawane tu sprawy dyscyplinarne oraz immunitetowe sędziów i prokuratorów mają wąski, wrażliwy oraz represyjny charakter; 8. istnieje realne ryzyko braku możliwości zagwarantowania stronom postępowania dwuinstancyjnego postępowania. Wnioskodawca wskazał również, ze wątpliwości co do tego, czy Izba Odpowiedzialności Zawodowej jest sądem ustanowionym ustawą i daje gwarancje niezależnego sądu miał również Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku, który w tym przedmiocie skierował pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje Wniosek jest niedopuszczalny i należało pozostawić go bez rozpoznania. Powody uznania tego wniosku za niedopuszczalny są odmienne w odniesieniu do żądania wyłączenia od udziału w sprawie o sygn. akt […] sędziów Sądu Najwyższego niewyznaczonych do jej rozpoznania oraz w odniesieniu do żądania wyłączenia SSN Zbigniewa Korzeniowskiego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą wniosek o wyłączenie sędziego może dotyczyć wyłącznie sędziego wyznaczonego do rozpoznania danej sprawy, a zatem nie może mieć on charakteru blankietowego i służyć abstrakcyjnemu wykluczeniu sędziów z potencjalnego orzekania (por. wyrok SN z dnia 23 sierpnia 2007 r., SNO 41/07, Lex nr 471785; postanowienia SN: z dnia 21 czerwca 2012 r., III KO 34/12, Lex nr 1212385; z dnia 16 października 2014 r., II KO 62/14, Lex nr 3384441; z dnia 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16, Lex nr 2166385). W tej sytuacji wniosek obwinionego o wyłączenie „na przyszłość” sędziów Sądu Najwyższego, którzy II ZO 64/25 4 ewentualnie zostaliby wyznaczeni do rozpoznania sprawy o sygn. akt […], jako niedopuszczalny, należało pozostawić bez rozpoznania. Ubocznie należy zaznaczyć, że sędziowie SN – Wiesław Kozielewicz, Marek Motuk i Krzysztof Staryk – obecnie są sędziami w stanie spoczynku. Wniosek obrońcy w zakresie, w jakim obejmuje SSN Zbigniewa Korzeniowskiego, a więc sędziego wylosowanego do rozpoznania sprawy o sygn. akt […], odwołuje się do argumentacji o charakterze ustrojowym ogniskującej się wokół sposobu wyłaniania sędziów orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, jej kognicji oraz kadencyjności orzekania w Izbie, w czym upatruje on zagrożeń dla niezawisłości i bezstronności orzekających w tej Izbie sędziów. Należy przypomnieć, że ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1259) w Sądzie Najwyższym utworzono Izbę Odpowiedzialności Zawodowej, w skład której wchodzą sędziowie wyznaczeni do orzekania w tej Izbie (na 5-letnią kadencję) przez Prezydenta RP spośród sędziów Sądu Najwyższego wylosowanych na posiedzeniu Kolegium Sądu Najwyższego przez przewodniczącego tego kolegium, w liczbie 3-krotnie większej niż liczba sędziów orzekających w tej Izbie. Rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę może być ocenione jako sytuacja obiektywnego wyboru, dlatego może je wypełniać z jednej strony losowanie 33 sędziów spośród sędziów Sądu Najwyższego orzekających w pozostałych Izbach Sądu Najwyższego, a z drugiej wyznaczenie 11 sędziów przez Prezydenta RP. Wymaga dostrzeżenia, że Prezydent RP nie ma przy tym rozwiązaniu ustawowym możliwości wskazywania sędziów do rozpoznania konkretnej sprawy dyscyplinarnej ani wyznaczania składu rozpoznającego określone sprawy dyscyplinarne. Prezydent RP nie wykonuje też czynności związanych z przydziałem sędziom konkretnych spraw dyscyplinarnych. Sama idea utworzenia wyspecjalizowanej izby zajmującej się rozpatrywaniem spraw dyscyplinarnych zawodów zaufania publicznego znajduje swoje źródła w dążeniu ustawodawcy do podniesienia poziomu merytorycznego orzecznictwa dyscyplinarnego wynikającego z wyspecjalizowania poszczególnych sędziów w tej dziedzinie, zapewnienia większej sprawności rozpatrywania tego typu II ZO 64/25 5 spraw oraz stworzenia przejrzystego i spójnego systemu kontroli sądowej nad przestrzeganiem przez przedstawicieli zawodów zaufania publicznego norm etycznych wynikających z deontologii tych zawodów (por. uzasadnienie do projektu ustawy o Sądzie Najwyższym, druk nr 2003 Sejmu VIII kadencji). Należy zatem uznać, że tak ukształtowana kognicja Izby Odpowiedzialności Zawodowej sprzyja większej specjalizacji orzekających w niej sędziów, podniesieniu poziomu merytorycznego orzecznictwa dyscyplinarnego oraz pozytywnie wpływa na jednolitość tego orzecznictwa. Z kolei kadencyjność orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej i brak możliwości zwolnienia sędziego z obowiązków orzeczniczych w Izbie, zapewnia sędziom stabilność, ograniczając możliwość wywierania nacisku przez organ decydujący o powołaniu. Chroni też sędziów przez arbitralnym odwołaniem, bowiem każdy sędzia ma zagwarantowaną kadencję i nie może zostać usunięty z powodu treści swoich rozstrzygnięć. Sędziowie orzekający w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w pełni zachowują status sędziego Sądu Najwyższego i są w pełni niezawiśli. Jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 czerwca 1998 r. sygn. akt K 3/98 „Pojęcie niezawisłości sędziowskiej zostało użyte w konstytucji z 1997 r. bez bliższego zdefiniowania, ale nie ulega wątpliwości, że ustawodawca posłużył się tu „terminem zastanym”, którego znaczenie uformowało się jeszcze w Polsce międzywojennej i które dzisiaj znajduje potwierdzenie w licznych dokumentach międzynarodowych. Jak wskazuje się w polskiej doktrynie (zob. Z. Czeszejko- Sochacki: Prawo do sądu w świetle Konstytucji RP, PiP 1997, Nr 11-12, s.99-100 oraz powołane tam prace A. Murzynowskiego, A. Zielińskiego), niezawisłość obejmuje szereg elementów: 1) bezstronność w stosunku do uczestników postępowania, 2) niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, 3) samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych, 4) niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych, 5) wewnętrzna niezależność sędziego. Poszanowanie i obrona tych wszystkich elementów niezawisłości są konstytucyjnym obowiązkiem wszystkich organów II ZO 64/25 6 i osób stykających się z działalnością sądów, ale także są konstytucyjnym obowiązkiem samego sędziego”. Sędziowie Izby Odpowiedzialności Zawodowej, w tym SSN Zbigniew Korzeniowski, posiadają wszelkie wymienione wyżej atrybuty, które łącznie składają się na pojęcie niezawisłości sędziowskiej. Przejawem wzmiankowanej wyżej wewnętrznej niezależności SSN Zbigniewa Korzeniowskiego jest orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach rozstrzyganych z jego udziałem, np. zgłoszenie zdania odrębnego do powołanej we wniosku uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. Tym samym obawa, że wskazany sędzia nie będzie w stanie w sposób obiektywny dokonać procesowej oceny kasacji wniesionej przez obwinionego w sprawie o sygn. akt […] ma wyłącznie charakter subiektywny. Z kolei sposób ukształtowania procedury nominacyjnej na stanowiska sędziowskie związany z udziałem w tej procedurze Krajowej Rady Sądownictwa, której członkowie będący sędziami zostali wybrani w ten czy inny sposób, w żaden sposób nie świadczy ani o wadliwości powołań na stanowiska sędziowskie ani o deficytach niezawisłości i bezstronności sędziów orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej. Wymaga przy tym wyjaśnienia, że wbrew temu co twierdzi wnioskodawca, SSN Zbigniew Korzeniowski nie został powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego „na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw”. Wreszcie, odnosząc się do kwestii związanej z pytaniem prejudycjalnym zadanym przez Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku postanowieniem z dnia 28 czerwca 2024 r. na temat statusu ustrojowego Izby Odpowiedzialności Zawodowej, należy stwierdzić, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w postanowieniu z dnia 26 lutego 2026 r. (sprawa C-517/24) odmówił odpowiedzi na te pytania, uznając wniosek prejudycjalny za oczywiście niedopuszczalny. Zresztą ani ten Trybunał, ani Europejski Trybunał Praw Człowieka, w swoim orzecznictwie nie zakwestionowały statusu ustrojowego Izby Odpowiedzialności Zawodowej. II ZO 64/25 7 Konkludując, należy stwierdzić, że wszystkie argumenty mające – zdaniem wnioskodawcy – przemawiać za wyłączeniem SSN Zbigniewa Korzeniowskiego od udziału w sprawie mają charakter prawny i ustrojowy, natomiast skutecznej podstawy wyłączenia w oparciu o treść art. 41 § 1 k.p.k. (iudex suspectus) można doszukiwać się jedynie w okolicznościach natury faktycznej, gdyż tylko one mogą prowadzić do wniosku, że powstaną uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego, a więc uzasadnione wątpliwości, że dana sprawa zostanie rozstrzygnięta w sposób stronniczy, a więc z nieuzasadnioną korzyścią procesową dla którejkolwiek ze stron. Wnioskodawca nie wykazał, aby do takich wątpliwości prowadziły okoliczności, które mają charakter wyłącznie prawny, a wręcz ustrojowy. Można przy tym zasygnalizować, że uznanie jakiejkolwiek okoliczności o charakterze prawnym za okoliczność o charakterze przewidzianym w art. 41 § 1 k.p.k. może w konsekwencji prowadzić do powołania takiej okoliczności, której, uwzględniając stanowisko wnioskodawcy, nie będzie w stanie rozstrzygnąć żaden sąd, gdyż będzie dotyczyła każdego sędziego. Z tego powodu ten kierunek wykładni, który dopuszcza skuteczne stosowanie art. 41 § 1 k.p.k. z powodów ustrojowych nie może być zaakceptowany, gdyż w rezultacie prowadzi do wniosków nie do zaakceptowania z punktu widzenia realizacji zadań wymiaru sprawiedliwości, a tym samym funkcjonowania państwa prawa. W tej sytuacji wniosek obwinionego o wyłączenie SSN Zbigniewa Korzeniowskiego należało uznać za pozbawiony podstawy formalnoprocesowej, co wykluczało możliwość jego rozpoznania. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji. [r.g.]