I PKN 101/98

Wyrok z dnia 13 maja 1998 r. I PKN 101/98 Przejęcie części zakładu pracy w trybie art. 231 § 1 KP w okresie wypo-wiedzenia pracownikowi umowy o pracę powoduje, że nowy pracodawca wstępując z mocy prawa w uprawnienia i obowiązki poprzedniego pracodawcy jest związany wypowiedzeniem umowy o pracę, jeżeli nie dokona czynności zmierzających do jego cofnięcia przed datą rozwiązania stosunku pracy. Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie: SN Adam Józefowicz (sprawozdawca), SA Alina Krusz-Stankiewicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 maja 1998 r. sprawy z powództwa Marka M., Andrzeja W. i Stanisława K. przeciwko Zakładowi Energetyki Cieplnej w K. o nawiązanie stosunku pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 22 paź-dziernika 1997 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Końskich wyrokiem z dnia 21 maja 1997 r. [...] zobowiązał Zakład Energetyki Cieplnej w K. do nawiązania stosunku pracy z Mar-kiem M., Andrzejem W. i Stanisławem K. w terminie 1 tygodnia od uprawomocnienia się orzeczenia, a w pozostałej części dotyczącej wynagrodzenia za pracę oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powodowie Marek M., Andrzej W. i Stanisław K. byli pra-cownikami Zakładu Metalurgicznego „Z.” w K. w upadłości, zatrudnionymi w charak-terze elektromonterów. Zgodnie z § 5 przedwstępnej umowy sprzedaży z dnia 24 lipca 1996 r. kupujący Zarząd Miasta i Gminy w K. zobowiązał się przejąć w trybie 2 art. 231 KP wszystkich pracowników, zatrudnionych na czas nie określony według stanu zatrudnienia na dzień 15 czerwca 1996 r. W wykazie pracowników Zakładu Elektrociepłowni z 15 września 1996 r., przekazanych do Urzędu Miasta na podsta-wie art. 231 KP byli wymienieni powodowie. Z wykazu tego wynika, że byli oni zat-rudnieni w nastawni głównej E-2 na stanowiskach elektromonterów dyżurnych. Do ich obowiązków należała kontrola urządzeń elektrycznych wszystkich obiektów na terenie całego Zakładu pracy, w tym obsługa zespołu urządzeń służących do prze-syłania i rozdzielania energii elektrycznej do zespołów maszyn, odbiorników, oświet-lenia wewnętrznego i zewnętrznego. Kierownikiem Zakładów Elektrociepłowni był Grzegorz S., a bezpośrednim przełożonym powodów mistrz Andrzej R. W nastawni głównej brak było zaplecza socjalnego. Andrzej R. miał swoje biuro na wydziale me-chanicznym, a siedziba pozwanych znajdowała się w rozdzielni RP 15, w której mieli swój warsztat pracy, półki na ubrania i stołówkę. Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany przejął w październiku 1996 r. nastawnię główną, która zgodnie ze schematem orga-nizacyjnym z dnia 1 marca 1996 r. [...] wchodziła w skład Elektrociepłowni. Powo-dowie znajdowali się w analogicznej sytuacji, jak Andrzej R. Wszyscy mieli zaplecze poza nastawnią główną E-2. Andrzej R. został przejęty przez pozwany zakład w try-bie art. 231 KP, a z powodami z niezrozumiałych względów odmówiono nawiązania stosunku pracy. Wprawdzie w wykazie przejmowanych pracowników przez Urząd Miasta i Gminy w K., sporządzonym według stanu na dzień 15 czerwca 1996 r. przez Grzegorza S. brak było nazwisk powodów [...]. Wykaz ten miał charakter projektu dla dyrektora i podlegał uzupełnieniu. Dlatego wykaz ten nie stanowi dowodu przesądzającego, że powodowie nie byli pracownikami Elektrociepłowni, gdyż byli oni pracownikami nastawni głównej E-2, a nie rozdzielni RP 15, gdzie mieli tylko swoją siedzibę. Na podstawie wykazu środków trwałych przejętych w całości przez nabywcę Sąd Rejonowy ustalił, że nastawnia główna E-2 była przejęta przez poz-wany zakład. Sąd zwrócił uwagę na brak konsekwencji pozwanego w zakresie wy-płaty odpraw pieniężnych na podstawie art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Pomijając nieprawidłowości wypłaty odpraw pieniężnych pracowni-kom przejmowanego zakładu pracy, których zatrudnia, pozwany powołuje się na fakt wypłaty odpraw powodom, którym odmawia zatrudnienia. Sąd Rejonowy uznał, że umowa o pracę uległa rozwiązaniu w dniu 30 września 1996 r. Z uwagi na to, że sto- 3 sunek pracy ze Stanisławem K. nie został nawiązany, nie przysługuje mu wynagro-dzenie za czas pozostawania bez pracy, którego domagał się w pozwie. Sąd Rejo-nowy uznał, że pracownicy nastawni, w tym powodowie, podlegają przejęciu przez pozwanego na podstawie art. 231 KP. Bez znaczenia jest okoliczność, że budynek RP-15, w którym powodowie mieli siedzibę nie został przejęty przez stronę pozwaną. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach po roz-poznaniu apelacji pozwanego Zakładu Energetyki Cieplnej od powyższego wyroku Sądu pierwszej instancji, wyrokiem z dnia 22 października 1997 r. [...] oddalił apela-cję. Sąd Wojewódzki stwierdził, że Sąd pierwszej instancji wyciągnął prawidłowe wnioski z zebranego materiału dowodowego i wydał trafny wyrok. Na skutek przeję-cia zakładu pracy, nastąpiła zmiana podmiotowa po stronie pracodawcy (wejście w prawa i obowiązki dotychczasowego pracodawcy przy zachowaniu istniejących sto-sunków pracy) w sposób automatyczny i niezależny od woli dotychczasowego i no-wego pracodawcy. Pozwany zobowiązał się zgodnie z § 5 umowy przedwstępnej do przejęcia w trybie art. 231 KP wszystkich pracowników zatrudnionych na czas nie określony w Elektrociepłowni na dzień 15 czerwca 1996 r. Pozwany przejął na włas-ność część majątku Zakładu Metalurgicznego „Z.” w upadłości w K., tj. Elektrocie-płownię i Nastawnię Główną, będącą organizacyjnie częścią składową Elektrocie-płowni. Przejęcie Nastawni, w której pracowali powodowie nastąpiło w październiku 1996 r. Nie został przejęty budynek RP-15, w którym powodowie mieli swą siedzibę. Przejęty został zatem faktycznie zarówno majątek Elektrociepłowni, jak i Nastawni. Logiczny i zgodny z art. 231 KP jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - wniosek, że nastąpiło skuteczne przejęcie pracowników, w tym powodów, przez nowego praco-dawcę. Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutu apelacji, że powodowie byli pra-cownikami rozdzielni RP-15 i powinni być przejęci przez nabywcę Oddziału Stalowni. Ponadto uznał, że zbędne było dopuszczenie przez Sąd dowodu z zeznań nabywcy Odlewni oraz budynku rozdzielni RP-15. Sąd Wojewódzki uznał, że pomimo błędnej redakcji sentencji, zobowiązującej stronę pozwaną do zawarcia z powodami umów o pracę w sytuacji, gdy z mocy art. 231 KP są oni jej pracownikami z mocy prawa, nie jest celowe uwzględnienie apelacji z tego powodu. Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego strona pozwana wniosła kasa-cję, w której zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 231 § 1, art. 45 § 1 i art. 264 § 1 i 3 KP przez błędną ich wykładnię, a także niewłaściwe zasto-sowanie prowadzące do nawiązania umów o pracę. Ponadto w kasacji zarzucono 4 naruszenie przepisów postępowania, a zwłaszcza art. 3 KPC i pominięcie dowodu z ustalenia ilości przejętych pracowników przez nabywcę Zakładu Odlewniczego, w tym miejsca pracy powodów w placówce RP-15 i sporządzonego wykazu pracowni-ków z tej części zbytego zakładu pracy oraz naruszenie przepisów art. 224 i 227 KPC. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i jego zmianę przez odda-lenie powództwa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżony wyrok narusza prawo mate-rialne (art. 231 § 1 KP). Z ustaleń Sądu pierwszej instancji, które Sąd Wojewódzki przyjął za podstawę faktyczną swojego orzeczenia wynika, że przed datą przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę, poprzedni zakład pracy powodów (Zakład Metalurgiczny „Z.” w K. w upadłości) rozwiązał z nimi umowy o pracę po upływie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia z dniem 30 września 1996 r. Ponadto wy-roki Sądów obu instancji opierają się na stwierdzeniu, że pozwany Zakład Energetyki Cieplnej w K. faktycznie przejął w październiku 1996 r. elektrociepłownię wraz z na-stawnią główną, w której powodowie pracowali przed rozwiązaniem umowy o pracę. Z art. 231 § 1 i 3 KP wynika, że na skutek przejęcia zakładu pracy lub jego części następuje zmiana podmiotu zatrudniającego w stosunkach pracy istniejących w chwili przejęcia i nie dotyczy byłych pracowników, z którymi poprzedni pracodawca skutecznie rozwiązał umowy o pracę. Powodowie nie kwestionowali rozwiązania umów o pracę i pobrali odprawy pieniężne. Przyjmując, że istotne znaczenie ma data nabycia aktem notarialnym części zakładu pracy od poprzedniego pracodawcy w dniu 5 września 1996 r., to nowy pracodawca wstępując z mocy prawa w uprawnie-nia i obowiązki poprzedniego pracodawcy jest związany wypowiedzeniem umowy o pracę, jeżeli nie dokona czynności prawnych zmierzających do jego cofnięcia przed datą rozwiązania stosunku pracy. W ustalonej w sprawie sytuacji powodów, nie ma więc zastosowania przepis art. 231 § 1 KP. Sąd Wojewódzki naruszył zatem art. 231 § 1 KP przez to, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy przyjął przepis ten, jako podstawę do wydania zaskarżonego orzeczenia. Ponadto wskutek niewłaściwego zastosowania wymienionego przepisu powstała sprzeczność między sentencją wy-roku Sądu pierwszej instancji, zobowiązującym stronę pozwaną do nawiązania z po-wodami stosunku pracy bez wskazania podstaw prawnych, a uzasadnieniami wyro- 5 ków Sądów obu instancji, z których wynikałby obowiązek pozwanego przywrócenia powodów do pracy, gdyby istniały ich stosunki pracy w dacie przejęcia przez niego części zakładu pracy. Odnosiłoby się to do przypadku niezgodnej z prawem odmowy ich zatrudnienia przez pracodawcę lub niezgodnego z prawem rozwiązania umów o pracę, co w sprawie niniejszej nie wchodzi w rachubę. W związku z tym skarżący niewłaściwie zarzucił w kasacji naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 45 § 1 i art. 264 § 1 i 3 KP w sytuacji, gdy rozwiązanie z powodami stosunku pracy jest ustaloną przez Sąd i bezsporną między stronami okolicznością w sprawie. Z tego względu powodowie domagali się w swych pozwach nawiązania stosunku pracy. Jako podstawę swych roszczeń powodowie wskazali § 5 przedwstępnej umowy sprzedaży z dnia 24 lipca 1996 r., zawartej między pracodawcą powodów, a nabywcą części mienia zakładu pracy. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji, zaaprobowanych przez Sąd drugiej instancji, wynika, że nabywca pozwanego zakładu pracy Zarząd Miasta i Gminy w K. zobowiązał się przejąć pracowników zatrudnionych na czas nie określony według stanu na dzień 15 czerwca 1996 r., kiedy to powodowie byli pra-cownikami przejętej części zakładu pracy. Sądy obu instancji nie rozpoznały rosz-czeń powodów na tej przytoczonej w pozwach podstawie faktycznej, która wymagała wyjaśnienia innych aspektów prawnych tak skonstruowanego powództwa - jak wstępnie wydaje się - opartego na przepisach art. 389, art. 393 § 1 i art. 353 § 2 KC w związku z art. 300 KP. Jednakże powodowie powinni przedtem dokładniej określić podstawę swych roszczeń. Dopiero wtedy Sąd mógłby rozważyć, czy zobowiązanie zawarte w tej umowie może być potraktowane, jako przyrzeczenie spełnienia świad-czenia przez nabywcę pozwanego zakładu na rzecz ogólnikowo skonkretyzowanych osób trzecich, które znajdą się w określonej w umowie sytuacji. Z tego punktu widzenia rozpatrując kasację Sąd Najwyższy stwierdził, że orzekając na podstawie materiału zebranego w pierwszej instancji, Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił dostatecznie okoliczności, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co usprawiedliwia zarzut kasacji naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 229 KPC. Rozpatrując sprawę zgodnie z art. 39311 KPC w granicach kasacji, Sąd Naj-wyższy doszedł do przekonania, że nastąpiło w sprawie wskazane wyżej naruszenie prawa. Ponadto brak jest w sprawie niezbędnych ustaleń przyjętych przez Sąd dru-giej instancji, które stosownie do art. 39315 KPC umożliwiałyby Sądowi Najwyższemu wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. Dlatego Sąd Najwyższy uwzględniając ka-sację na zasadzie art. 39313 § 1 KPC orzekł, jak w sentencji. 6 ========================================