I PKN 309/98

Wyrok z dnia 10 września 1998 r. I PKN 309/98 Zaproponowanie pracownikowi w wypowiedzeniu zmieniającym pracy na stanowisku "specjalisty", bez bliższego jego określenia, nie spełnia wymagań z art. 42 § 2 KP, chyba że z okoliczności sprawy wynika jednoznacznie, że ma to być praca w dziale przejmującym zadania i kompetencje działu likwidowanego, w którym pracownik był dotychczas zatrudniony. Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 września 1998 r. sprawy z po-wództwa Danuty Ł. przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Spółce z o.o. w G.W. o uznanie wypowiedzenia zmieniającego za bezskuteczne, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 20 kwietnia 1998 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 grudnia 1997 r. [...] U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 12 grudnia 1997 r. [...], oddalił powództwo Danuty Ł. przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Ka-nalizacji, Sp. z o.o. w G.W. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia zmieniające-go dokonanego powódce w dniu 4 marca 1997 r. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powołał się na ustalenie następującego stanu faktycznego. Powódka Danuta Ł. jest w pozwanym Przedsiębiorstwie zatrudniona od 1 sierpnia 1979 r. na stanowisku kierownika działu kadrowo-administracyjnego, a po- 2 nadto należy do grona członków komisji rewizyjnej w zakładowej organizacji KNSZZ „Solidarność 80”. W dniu 27 stycznia 1997 r. powódka prowadziła z pozwanym roz-mowę na temat przyczyn zamierzonego wypowiedzenia warunków umowy o pracę, nagrywając ją bez zgody rozmówcy na mikrokasetę. W dniu 30 stycznia 1997 r. poz-wany zwrócił się do powódki o wskazanie organizacji związkowej, która broniłaby jej interesów w związku z zamiarem dokonania wspomnianego wypowiedzenia. W tymże dniu pracodawca powierzył powódce od 1 lutego 1997 r. na okres 3 miesięcy pracę specjalisty w dziale transportowo-sprzętowym. Dnia 20 lutego 1997 r. pozwany zawiadomił komisję zakładową KNSZZ „Soli-darność 80” o zamiarze wypowiedzenia powódce warunków pracy i powierzenia jej stanowiska specjalisty w związku z likwidacją działu kadrowo-administracyjnego i włączenia jego funkcji do działu finansowo-ekonomicznego na podstawie zarządze-nia [...] z dnia 4 lutego 1997 r., wydanego w wykonaniu uchwały [...] rady nadzorczej Spółki z dnia 3 lutego 1997 r. Komisja zakładowa w piśmie z dnia 21 lutego 1997 r. odmówiła zgody na planowane wypowiedzenie zmieniające, twierdząc iż ma ono charakter szykany, gdyż zmiany są bezzasadne pod względem organizacyjnym i ekonomicznym. W dniu 26 lutego 1997 r. pozwany zwrócił się więc do Krajowej Ko-misji KNSZZ „Solidarność 80”, która pismem z 3 marca 1997 r. podtrzymała stano-wisko organizacji zakładowej. Dnia 4 marca 1997 r. pracodawca wypowiedział po-wódce umowę o pracę w części dotyczącej stanowiska i kategorii zaszeregowania z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia z powodu „likwidacji stanowis-ka”. Przez łączenie działów i likwidację stanowisk pozwany przeprowadził też reor-ganizację działu marketingu i handlu, włączając doń dział gospodarki materiałowej. Poza tym z laboratoriów wydziałów produkcji wody i oczyszczalni ścieków utworzono dział kontroli jakości i technologii. W tych okolicznościach faktycznych Sąd Rejonowy uznał, że w świetle art. 32 ust. 2 ustawy z dna 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) w związku z art. 10 ust. 4 i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) powództwo jest bezzasadne. Po włączeniu działu kadrowo-organiza-cyjnego do działu ekonomiczno-finansowego obowiązki powódki przejęła Eleonora B., zastępca kierownika tego działu, obeznana z powierzonymi jej zadaniami. Nie jest zatem możliwe dalsze zatrudnianie powódki na dotychczasowym stanowisku pracy, 3 a niepowierzenie jej stanowiska zastępcy kierownika działu w miejsce Eleonory B., mieści się w kompetencjach pracodawcy do swobodnego doboru pracowników. Likwidacja stanowiska pracy powódki nie była też - wbrew jej twierdzeniom - fikcją w celu jej szykanowania, o czym świadczą wcześniejsze zmiany organizacyjne, łącze-nie innych działów, likwidacja stanowisk kierowniczych, a także działanie pracodawcy zgodnie z uchwałami swej rady nadzorczej, w której udziały miasta w Spółce re-prezentuje dwóch wiceprezydentów G.W. Rada Nadzorcza oświadczyła zresztą wy-raźnie, że działania zarządu są zbieżne z programem jej działania. Zasadność reor-ganizacji potwierdziła też kierownik połączonych działów Ewa G., uznając, że obo-wiązki rozłożono równomiernie na pracowników, którzy mogą podnieść swoje kwali-fikacje. Wspomniane zmiany zostały więc wprowadzone ze względów oszczędnoś-ciowych, nawet jeśli pracodawca obowiązany jest do wypłacania powódce dodatku wyrównawczego z art. 10 ust. 5 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Zajmowanie określone-go stanowiska przez pracownika podlegającego szczególnej ochronie nie może zresztą pozbawiać pracodawcy kompetencji do przeprowadzania zmian organizacyj-nych. Powierzenie powódce na okres trzech miesięcy pracy specjalisty w dziale transportowo-sprzętowym nie naruszyło też art. 42 § 4 KP, który to przepis dotyczy ogółu zatrudnionych, również chronionych z mocy przepisów szczególnych. Apelację powódki uwzględnił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze, który wyrokiem z dnia 20 kwietnia 1997 r. [...], zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że przywrócił powódce poprzednie warunki pracy i płacy. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że podstawo-wym warunkiem dokonywania zarówno grupowych, jak też indywidualnych zwolnień pracowników w trybie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. jest zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn określonych w jej art. 1 ust. 1. Tymczasem dokonane po-wódce wypowiedzenie zmieniające pracodawca motywował zmianą organizacyjną, polegającą na zlikwidowaniu stanowiska kierownika działu kadrowo-administracyj-nego i podporządkowaniu zakresu działalności tej komórki działowi ekonomicznemu. Pozwany nie twierdził więc o konieczności związanej z tym redukcji zatrudnienia, zaś Sąd pierwszej instancji faktu tego nie badał, gdyż błędnie przyjął, iż zmiany organi-zacyjne same przez się uzasadniały wypowiedzenie powódce warunków pracy i płacy. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego w tym kierunku Sąd Wojewódzki ustalił, że stan zatrudnienia w pozwanej Spółce wynosił na dzień 1 marca 1997 r. (tzn. z początkiem okresu dokonanego powódce wypowiedzenia) 324 osoby i 4 318,250 etatów, a z końcem tego roku wzrósł do 327 osób i 321,875 etatów. Zmniej-szenie zatrudnienia nie występowało też na koniec czerwca, ani na koniec września 1997 r. Pozwany nie miał zatem prawa powoływać się na przyczyny wypowiedzenia określone w art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r., wobec czego dokonane po-wódce wypowiedzenie zmieniające było bezskuteczne. Jako członek komisji rewizyj-nej w zakładowej organizacji związkowej KNSZZ „Solidarność 80” powódka podlega bowiem szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy, przewidzianej w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, który to przepis praco-dawca naruszył dokonując wspomnianego wypowiedzenia bez zgody zarządu zakła-dowej organizacji tegoż Związku. Roszczenie powódki znajduje więc oparcie w art. 45 § 1 w związku z art. 42 § 1 KP. Sąd Wojewódzki nadmienił też, że przedmiotowe wypowiedzenie nie określa stanowiska pracy zaproponowanego powódce, czym narusza art. 42 KP. Powódka była bowiem kierownikiem działu kadrowo-administracyjnego, a zaoferowano jej sta-nowisko „specjalisty”, bez bliższego określenia jego charakteru lub komórki organi-zacyjnej zakładu. Wprawdzie w okolicznościach sprawy może to oznaczać jedynie pracę na stanowisku specjalisty w dziale finansowo-ekonomicznym, któremu przypo-rządkowano zakres zadań dotychczasowego działu kadrowo-administracyjnego, lecz „nie do przyjęcia jest sytuacja”, w której powierzając powódce stanowisko bliżej nie określonego specjalisty mógłby ją pracodawca zatrudniać w dowolnie wybranym dziale, obchodząc przepisy o szczególnej ochronie trwałości jej stosunku pracy. Kasację od powyższego wyroku wniósł w imieniu pozwanej Spółki jej radca prawny, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. oraz art. 42 § 2 KP i domagając się na tej podstawie zmiany zaskarżonego orzeczenia przez „oddalenie roszczeń powódki w całości”. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że twierdzenie Sądu drugiej instancji, iż konieczną przesłanką rozwiązania umowy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. jest zmniej-szenie zatrudnienia w całej Spółce byłoby słuszne tylko wtedy, gdyby pozwany mógł stosunek pracy z powódką rozwiązać w sposób definitywny. Tymczasem pozwane-mu wolno było zgodnie z art. 10 ust. 4 tej ustawy dokonać jedynie wypowiedzenia zmieniającego, wskutek którego nie dochodzi do redukcji zatrudnienia. Inna rzecz, że w tym wypadku doszło do faktycznego spadku zatrudnienia, ponieważ zlikwidowano dział, w którym pracowała powódka. Dążenie do racjonalizacji struktury zatrudnienia 5 jest zaś konieczne w każdej firmie, zwłaszcza komunalnej, pozostającej pod stałym i szczególnym nadzorem rady gminy, jak i ogółu mieszkańców. Skarżący wyraził też pogląd, że w ofercie nowych warunków pracy właściwie określił stanowisko pracy i wynagrodzenie powódki. Stanowisko „specjalisty” jest bowiem w hierarchii zakładu skarżącej Spółki „dość wysokie”, a „do kompetencji pra-codawcy należy, w jakim stopniu określi on szczegółowy zakres czynności zatrud-nionego pracownika, a tym samym dział czy wydział w jakim pracownik ma być za-trudniony”. Skarżący uważa zatem, że przy dokonywaniu wypowiedzenia zmieniają-cego nie naruszył art. 42 § 2 KP. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest zasadna, aczkolwiek tylko w odniesieniu do pierwszego ze sfor-mułowanych w niej zarzutów. Zaskarżony wyrok został bowiem oparty na błędnej wykładni art. 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwią-zywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Przepis ten stanowi w ust. 1, że ustawę, z wyjątkiem art. 2-4, stosuje się odpowiednio także w razie podejmowania przez kierownika zakładu pracy indywidualnych decyzji o zwal-nianiu pracowników z przyczyn wymienionych w art. 1 ust. 1, jeżeli są one wyłączną przesłanką rozwiązania stosunku pracy, a zwolnienia w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące obejmują nie więcej niż 10% załogi w zakładach pracy zatrudniających do 1000 pracowników lub nie więcej niż 100 pracowników w zakładach zatrudniających powyżej 1000 pracowników, „z zastrzeżeniem przepisów ust. 2-5”. Wśród tych zas-trzeżonych odrębności jest w przepisie ust. 4 przewidziana dopuszczalność dokona-nia wypowiedzenia zmieniającego pracownikom, których stosunek pracy podlega wzmożonej ochronie trwałości na mocy przepisów Kodeksu pracy lub przepisów szczególnych, jeżeli z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 nie jest możliwe dalsze ich zatrudnianie na dotychczasowych stanowiskach pracy. Skoro celem wypowiedzenia zmieniającego nie jest w zasadzie rozwiązanie stosunku pracy, tylko kontynuowanie go w zmienionej treści, to takie wypowiedzenie niejako z natury rzeczy nie powoduje zmniejszenia zatrudnienia i dlatego przepisy o wypowiedzeniu definitywnym stosuje się w tym zakresie „odpowiednio” również z mocy ogólnej reguły art. 42 § 1 KP. Unormowania ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. mają zatem - wbrew twierdzeniu 6 Sądu Wojewódzkiego - „odpowiednie” zastosowanie także w sytuacji, gdy z przyczyn ekonomicznych lub w związku ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technicznymi (w tym także zmianami w celu poprawy warunków pracy lub warunków środowiska naturalnego) nie jest możliwe dalsze zatrudnianie danego pracownika lub zespołu pracowników (nie odpowiadającego kryteriom „grupy” w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy) na dotychczasowym (-ych) stanowisku (-ach), a ze względu na zakazy wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy nie wchodzi w grę redukcja zatrudnienia, lecz jedynie przeniesienie do innej pracy. Innymi słowy, zakres zastosowania poszczególnych przepisów ustawy nie jest jednakowy i odesłanie - jak w art. 10 ust. 4 - do przyczyn rozwiązania stosunku pracy określonych w jej art. 1 ust. 1 nie musi oznaczać równoczesnego odesłania do redukcji zatrudnienia zazwyczaj związanej z tymi przyczynami. Nie sposób więc kwestionować subsumpcji ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i zaakceptowanych pośrednio także przez Sąd Wojewódzki, gdyż niemożność dalszego zatrudniania powódki na dotychczaso-wym stanowisku kierownika działu kadrowo-administracyjnego wskutek zmiany or-ganizacyjnej, polegającej na likwidacji tego działu z równoczesnym przekazaniem jego zadań i kompetencji działowi finansowo-ekonomicznemu, mieści się w zakresie zastosowania szczególnego przepisu art. 10 ust. 4 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r., co automatycznie wyklucza zarzut naruszenia przez pracodawcę ogólnego unormowania art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach za-wodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). Oceny tej nie zmienia sposób określenia przez skarżącego pracodawcę rodzaju pracy zaoferowanej powódce w ramach spor-nego wypowiedzenia zmieniającego. Co prawda, pojęcie „specjalista” wyznacza da-nemu stanowisku „dość wysokie” (według sformułowania skarżącego) miejsce w hie-rarchii stanowisk danego zakładu pracy, ale samo przez się, tzn. w oderwaniu od nazwy czy zakresu zadań odpowiedniej zakładowej komórki organizacyjnej lub za-wodu (specjalności zawodowej) pracownika, nie wskazuje jeszcze przedmiotu jego pracowniczego zobowiązania („pracy określonego rodzaju” w rozumieniu art. 22 § 1 KP), a tym samym czyni go „specjalistą od wszystkiego” i w niedopuszczalny sposób oddaje do dyspozycji pracodawcy całą pracowniczą zdolność do pracy („siłę robo-czą” zainteresowanego pracownika). Wbrew twierdzeniom skarżącego miałby zatem rację Sąd Wojewódzki argumentując, że skierowana pod adresem powódki oferta nowego rodzaju pracy nie odpowiada wymaganiom z art. 42 § 2 KP, gdyby równo- 7 cześnie nie ustalił, iż w okolicznościach sprawy może jedynie chodzić o pracę spe-cjalisty w dziale finansowo-ekonomicznym, który przejął zadania i kompetencje działu kadrowo-administracyjnego. W świetle tego ustalenia zarzut naruszenia przez pracodawcę art. 42 § 2 KP jest niekonsekwentny, a zatem próba podważenia tego zarzutu w kasacji pozostaje bez znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 KPC zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powódki od orzeczenia Sądu pierwszej instancji. ========================================