I PKN 385/97

Wyrok z dnia 25 listopada 1997 r. I PKN 385/97 Utrata zaufania do pracownika może stanowić przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę, jeżeli znajduje oparcie w przesłankach natury obiektywnej oraz racjonalnej i nie jest wynikiem arbitralnych ocen lub subiek-tywnych uprzedzeń. Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski, Walerian Sanetra (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 1997 r., sprawy z po-wództwa Waldemara S. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo-Usługowemu "P.-M." w M. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 22 kwietnia 1997 r. [...] 1. o d d a l i ł kasację, 2. z a s ą d z i ł na rzecz strony pozwanej od powoda 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powód Waldemar S. wniósł kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (w kasacji pomyłkowo wskazano Sąd Rejonowy) w Olsztynie z dnia 22 kwietnia 1997 r. [...], którym Sąd ten zmienił wyrok Sądu Rejo-nowego-Sądu Pracy w Olsztynie z dnia 18 lutego 1997 r. [...] i oddalił powództwo. Powód wniósł o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę do-konanego przez pozwane Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "P.-M." spółkę z o.o. w M. W uzasadnieniu podniósł, że wypowiedzenie uważa za bardzo krzywdzące, a podana w nim przyczyna jest nieprawdziwy. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa wskazując, że wypowiedzenie - 2 - umowy o pracę powodowi było konsekwencją negatywnej oceny jego pracy. Powód był osobą odpowiedzialną za powierzone mienie, zgodnie z umową o wspólnej od-powiedzialności materialnej, przeprowadzone zaś u pozwanego remanenty wykazały niedobory. Pozwany podniósł ponadto, iż powód w dniu 4 kwietnia 1996 r. otrzymał karę upomnienia za niegrzeczne zachowanie się wobec klientów. Powód w pozwanym Przedsiębiorstwie pracował od sierpnia 1992 r. jako sprzedawca na stacji paliw. Przeciwko niemu, a także przeciwko innym pracownikom toczyła się przed Sądem Rejonowym-Sądem Pracy w Ostródzie sprawa z powódz-twa pozwanego Przedsiębiorstwa o odszkodowanie za mienie powierzone. Rosz-czenie dotyczyło niedoborów powstałych w okresie od 31 sierpnia 1995 r. do 30 grudnia 1995 r. Sprawa zakończyła się zawarciem przez strony ugody. Następna inwentaryzacja - obejmująca okres od 26 września do 30 grudnia 1996 r. - przepro-wadzona przez pracodawcę wykazała niedobory i superaty. Sąd Pracy ustalił w tym wypadku, że strona pozwana nie poniosła żadnej szkody, a powód nie otrzymał noty obciążeniowej. W dniu 31 grudnia 1996 r. powód otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako jego przyczynę wskazano powtarzające się braki w towarze na stacji paliw. Zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji, którym Sąd ten uznał za bezsku-teczne wypowiedzenie umowy o pracę powodowi, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo-łecznych uzupełnił postępowanie dowodowe. Dodatkowe ustalenia, wraz z ponowną oceną ustaleń dokonanych przez Sąd Pracy, doprowadziły Sąd drugiej instancji do stwierdzenia, że w okresie pracy powoda występowały niedobory, które były jednak kompensowane przez pozwanego. Powtarzające się jednakże przypadki występo-wania takich braków spowodowały, iż pozwany utracił zaufanie do pracowników - w tym do powoda - wspólnie odpowiedzialnych za powierzone mienie. Utrata tego zaufania wpłynęła na decyzje pracodawcy o zwolnieniu dwóch pracowników (najdłu-żej zatrudnionych) oraz o przesunięciu jednego z nich na inne stanowisko. Spowo-dowało to znaczną poprawę, a przeprowadzony remanent nie wykazał braków. W kasacji postawiony został zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 45 § 1 KP, "wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd Wojewódzki, iż przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę była prawdziwa, gdy prawna ocena zda-rzenia będącego faktycznie podstawą wypowiedzenia prowadzi do wniosku, iż zda- - 3 - rzenie to nie jest prawdziwe w rozumieniu art. 45 KP". Nie kwestionuje się w niej prawa pracodawcy do wypowiedzenia umowy o pracę na skutek utraty zaufania do pracownika, podnosi się jednak, że utrata zaufania "nie może być nieuzasadniona". Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie może zostać uwzględniona. Postawiono w niej został zarzut naru-szenia art. 45 § 1 KP, a ściśle biorąc zakwestionowano w niej sposób rozumienia przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przewidzianego w nim wymagania, by wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nie określony było uzasadnione i w tym znaczeniu miało określoną przyczynę (przyczyny). Konkretne jednakże zastrze-żenia sformułowane w uzasadnieniu kasacji w istocie sprowadzają się do podważe-nia ustaleń faktycznych przyjętych przez ten Sąd jako podstawa rozstrzygnięcia. W szczególności wynika to z tego jej fragmentu, w którym pisze się, że za błędne na-leży uznać rozumowanie Sądu wyrażone w zdaniu: "Pozwany nie obciążył wprawdzie powoda obowiązkiem pokrycia strat, nie świadczy to jednak, ani o fakcie, że strat takich nie poniósł..." oraz że z przedstawionych przez samą stronę pozwaną dokumentów wynika, iż strona pozwana po rozliczeniu inwentaryzacji nie ma pods-taw do obciążania powoda obowiązkiem pokrycia strat. Niezależnie od oceny, czy ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd drugiej instancji jako podstawa rozstrzygnię-cia są prawidłowe (w tym zakresie Sąd Najwyższy nie dopatrzył się uchybień w rozstrzygnięciu tego Sądu), zastrzeżenia skierowane przeciwko nim ze względów czysto "formalnych" nie mogą być wzięte pod uwagę. Sąd Najwyższy w ramach skargi kasacyjnej co do zasady dokonuje kontroli zaskarżonego wyroku pod wzglę-dem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie kontroluje natomiast bezpośred-nio ustaleń faktycznych, chyba że wykazane zostanie, iż przy ich dokonywaniu do-szło do uchybienia przepisom postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3931 KPC). W postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy pełni rolę "sądu stosowania prawa" (kontrolującego stosowanie prawa), a nie rolę "sądu ustalania faktów" ("sądu faktów"). Ponadto Sąd Najwyższy rozstrzyga sprawę w gra-nicach kasacji (z urzędu pod uwagę bierze tylko nieważność postępowania - art. 39311 KPC). Oznacza to między innymi, że Sąd Najwyższy związany jest granicami - 4 - podstawy prawnej kasacji - która została w niej wskazana i która polega na wymie-nieniu konkretnych przepisów, które w ocenie skarżącego zostały pogwałcone - jak również granicami jej uzasadnienia (strony mogą jednakże przytaczać nowe uzasad-nienie podstaw kasacyjnych). W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy rozpatrując niniej-szą sprawę musiał pominąć te zastrzeżenia zawarte w kasacji, które dotyczą ustaleń natury faktycznej, zwłaszcza z tego względu, iż strona powodowa nie twierdzi, że zostały one dokonane w następstwie naruszenia przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych konkretnych przepisów prawa procesowego, a nawet nie powołuje art. 3931 pkt 2 KPC, co oznacza, iż nie ma zastrzeżeń co do sposobu zastosowania przez ten Sąd przepisów prawa procesowego. Z uzasadnienia wyroku Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wynika, że przyjął on, iż w mieniu powierzonym powodowi (wspólnie z innymi pracownikami) występowały niedobory, że pracodawca w związku z tym ponosił określone straty (jakkolwiek nie obciążył nimi powoda), że brak było dokładności i rzetelności w wy-konywaniu obowiązków przez powoda, który - w ogólności - obowiązki swoje wyko-nywał w sposób niewłaściwy. Zgodzić należy się z wywodami kasacji, gdy pisze się w niej, że nie każdy przypadek utraty zaufania do pracownika może być uznany za uzasadniający wypo-wiedzenie mu umowy o pracę. Jego utrata, zdaniem Sądu Najwyższego, musi mieć oparcie w przesłankach natury obiektywnej i racjonalnej; nie może wynikać z samo-woli czy wyłącznie z subiektywnych uprzedzeń. W świetle jednakże ustaleń faktycz-nych przyjętych przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie może budzić zas-trzeżenia ocena, iż brak zaufania do powoda jako pracownika, któremu powierzono mienie z obowiązkiem wyliczenia się i który przez niewłaściwe wykonywanie swoich powinności powodował powstawanie w nim strat, był racjonalny i uzasadniony. Po-wodem utraty do pracownika zaufania koniecznego z uwagi na rodzaj wykonywanej przez niego pracy, która sprawia, że pracodawca nie może go u siebie nadal zatrud-niać, może być zawinione naruszenie obowiązków istotnych z uwagi na określone właściwości umówionej pracy. Uzasadniony brak zaufania do pracownika może jed-nakże istnieć także wtedy, gdy wprawdzie winy pracownikowi przypisać nie można - bądź też nie da się jej udowodnić - jednakże w sensie obiektywnym jego zachowanie nosi cechy naruszenia obowiązków pracowniczych, a nawet i w takich sytuacjach, w - 5 - których do naruszenia powinności pracowniczych w ogóle nie dochodzi (np. w przy-padku popełnienia określonego przestępstwa poza zakładem pracy). Przy takich założeniach nie może budzić wątpliwości, iż były realne powody, by pracodawca nie miał zaufania do powoda w stopniu, jaki jest wymagany zwłaszcza w przypadkach powierzania mienia pracownikom. Ponadto należy mieć na uwadze, że wypowiedzenie umowy o pracę jest zwy-kłym środkiem rozwiązywania stosunków pracy i ma między innymi służyć racjonali-zowaniu zatrudnienia zgodnie z potrzebami pracodawcy. Zgodzić się w związku z tym należy z poglądem wyrażonym przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, że "prawem pracodawcy jest dobór jak najlepszych - w świetle określonych potrzeb - pracowników". Z powyżej wskazanych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji. ========================================