I PKN 399/97

Wyrok z dnia 27 listopada 1997 r. I PKN 399/97 W razie zmian organizacyjnych w szkole w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.), przyjęte przez pracodawcę kryteria wyboru nauczyciela do zwolnienia z pracy podlegają kontroli sądowej, w celu dokonania oceny czy rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem było uzasadnione. Przewodniczący SSN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Andrzej Kijowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 1997 r. sprawy z po-wództwa Grażyny K. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w P. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 7 marca 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Powódka Grażyna K. wystąpiła z powództwem przeciwko Szkole Podstawo-wej [...] w P. o przywrócenie do pracy na stanowisku nauczyciela matematyki. W uzasadnieniu powództwa powódka twierdziła, że rozwiązanie z nią umowy o pracę z dniem 31 sierpnia 1994 r. w trybie art. 20 Karty Nauczyciela było nieuzasadnione, gdyż zmniejszenie liczby oddziałów w roku szkolnym 1994/95 dotyczyło tych od-działów, w których powódka nie uczyła, a ponadto rozwiązanie umowy o pracę nas-tąpiło, gdy odmówiła przyjęcia propozycji podjęcia pracy w bibliotece. Pozwana Szkoła wniosła o oddalenie powództwa z tego względu, że nastąpiły w niej zmiany organizacyjne, uniemożliwiające dalsze zatrudnienie powódki. Po-wódka nie wyraziła zgody na zmianę warunków przez podjęcie pracy w bibliotece oraz zgody na przeniesienie jej w stan nieczynny. - 2 - Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Poznaniu wyrokiem z dnia 9 sierpnia 1995 r. od-dalił powództwo o przywrócenie do pracy uznając, że istniała podstawa do rozwiąza-nia z powódką umowy o pracę. Jednakże zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 460,90 zł za naruszenie wymagań dotyczących konsultacji związkowej, to jest art. 38 § 1 KP w związku z art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela, gdyż o zamiarze wypo-wiedzenia pozwana Szkoła nie powiadomiła na piśmie organizacji związkowej, do której należała powódka (ZNP). Sąd nie podzielił stanowiska Sądu Najwyższego, wyrażonego w uchwale z dnia 25 czerwca 1993 r., I PZP 24/95 (OSNAPiUS 1995 nr 18 poz. 230), że przy rozwiązaniu stosunku pracy z nauczycielem mianowanym w trybie art. 20 ustawy z dnia 5 czerwca 1982 r. Karta Nauczyciela w brzmieniu nada-nym ustawą z dnia 5 czerwca 1992 r. o zmianie Karty Nauczyciela (Dz. U. Nr 53, poz. 252), nie jest wymagane uzyskanie stanowiska organizacji związkowej. Dlatego Sąd zasądził odszkodowanie w wysokości 1 miesięcznego wynagrodzenia na zasa-dzie art. 45 § 2 KP i art. 4771 § 2 KPC. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu po roz-poznaniu rewizji obu stron, wyrokiem z dnia 20 grudnia 1995 r. [...] uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania w celu ustalenia rzeczywistej przyczyny rozwiązania z powódką umowy o pracę. Sąd II instancji podzielił stanowisko Sądu Najwyższego, że w razie rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem w trybie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela nie jest wymagane uzyskanie stanowiska organizacji związkowej. Rozwiązanie stosunku pracy w tym wypadku następuje bez zachowania okresu wypowiedzenia, wobec czego nie mają zastosowania przepisy art. 38, 52 § 3 i 53 § 4 KP. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Poznaniu wy-rokiem z dnia 8 listopada 1996 r., [...] przywrócił powódkę do pracy na dotychczaso-wych warunkach. Sąd Rejonowy ustalił, że w klasach IV-VIII, w których uczyła po-wódka nastąpiło zwiększenie liczby oddziałów. Zmniejszeniu uległa natomiast ilość oddziałów w klasach I-III. Ponadto ustalił, że nie było skarg rodziców na nauczanie uczniów przez powódkę, ani żądania jej zmiany, jako wychowawczyni. Z tego względu powództwo co do przywrócenia do pracy okazało się uzasadnione. Powo-łując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., I PRN 56/94 (OSNAPiUS 1995 nr 1 poz. 4) Sąd Rejonowy dokonał oceny kryteriów wyboru osoby - 3 - do zwolnienia spośród kilku nauczycieli w zakresie wyników uzyskanych przez uczniów. Powódka nie odbiega pod tym względem od innych nauczycieli. Pozwana Szkoła nie miała zastrzeżeń do pracy powódki w latach 1988-1993, a 10-cio letni okres jej pracy nie uzasadniał zwolnienia powódki w trybie art. 20 Karty Nauczyciela. Dlatego na zasadzie art. 45 KP przywrócił powódkę do pracy w pozwanej Szkole. Po rozpoznaniu apelacji pozwanej Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 marca 1997 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił oraz nie obciążył powódki kosztami postępowania odwo-ławczego. Sąd Wojewódzki stwierdził, że bezsporną okolicznością jest, iż w pozwanej Szkole doszło do zmniejszenia liczby oddziałów i liczby godzin nauczania matema-tyki. Są to zmiany organizacyjne w rozumieniu art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, które pociągały za sobą konieczność zwolnienia jednego z nauczycieli matematyki. Takich ustaleń dokonał Sąd I instancji. Dyrektor Szkoły musiał dokonać wyboru nauczyciela, którego należało zwolnić. Kryteria tego wyboru podlegają kontroli Sądu i wymagają uzasadnienia. W świetle zebranego materiału dowodowego, w tym materiału zgro-madzonego w postępowaniu odwoławczym, wybór powódki spośród innych nauczy-cieli był oparty na ocenie nauczyciela. Ocena ta - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - wypadła niekorzystnie dla powódki, gdyż otrzymała ona po przeprowadzeniu wizyta-cji najniższą notę i miała najmniej uczniów wyróżniających się na olimpiadach. Z tego względu Sąd Wojewódzki nie podzielił poglądu Sądu I instancji, że wyniki powódki jako nauczyciela nie odbiegały od innych nauczycieli. Dlatego zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo. Od powyższego wyroku powódka wniosła kasację, któremu zarzuciła naru-szenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przez przyjęcie, że u pozwanej doszło do zmniejsze-nia liczby godzin nauczania matematyki oraz że nastąpiły zmiany organizacyjne w rozumieniu tego przepisu. Ponadto wnosząca kasację zarzuciła naruszenie art. 38 KP o konsultacji związkowej i art. 87 § 2 w związku z art. 465 § 1 KPC na skutek niezawiadomienia o terminie rozprawy pełnomocnika procesowego powódki. Skar-żąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji, twierdząc, że Sąd Wojewódzki dokonał niezgodnych - 4 - ze stanem faktycznym uzupełniających ustaleń podczas nieobecności pełnomocnika powódki, opierając się na dowodach tworzonych przez pozwaną Szkołę na użytek procesu i zebranych bezprawnie przez pozwaną, nie znanych jej spornych opinii, w tym z poprzedniego zakładu pracy, do których nie mogła się ustosunkować. W toku procesu Sądy obu instancji dokonywały odmiennych ustaleń i orzeczeń, a zaskar-żony wyrok opiera się na błędnych ustaleniach. Zdaniem skarżącej brak było przes-łanek z art. 20 Karty Nauczyciela do zwolnienia powódki przez pozwany zakład pracy. Sąd Wojewódzki nie dokonał oceny zwolnienia powódki z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, pozbawiając ją i troje dzieci środków utrzymania. Sąd Najwyższy rozpoznając kasację dokonuje oceny zawartych w niej zarzu-tów naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania na podstawie stanu faktycznego sprawy, będącego podstawą wydania zaskarżonego wyroku, jeżeli brak jest podstawy wymienionej w art. 3931 pkt 2 KPC, to jest naruszenia przepisów pos-tępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Powódka wskazała w kasacji przepisy art. 87 § 2 w związku z art. 465 § 1 KPC, które jej zdaniem naruszył Sąd II instancji na skutek niezawiadomienia o terminie rozprawy jej pełnomocnika proceso-wego. Zarzut ten nie jest usprawiedliwiony w świetle złożonych oświadczeń powódki, zanotowanych w protokole rozprawy przed Sądem Wojewódzkim, który zasadnie przyjął, że pełnomocnik wiedział o terminie rozprawy. Rozpoznanie sprawy w tych okolicznościach, pomimo braku dowodu doręczenia pełnomocnikowi zawiadomienia o rozprawie, nie może być uznane - zdaniem Sądu Najwyższego - za uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu ten zarzut kasacji nie może być uwzględniony. Jeśli chodzi o zarzuty kasacji dotyczące naruszenia prawa materialnego, to należy stwierdzić, że Sąd Najwyższy jest związany stanem faktycznym sprawy, ustalonym w toku postępowania przed Sądami obu instancji, stanowiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku. Zostało to w sposób wyraźny stwierdzone w przepi-sie art. 39315 KPC w odniesieniu do orzeczenia reformatoryjnego, ale zasada ta od-nosi się także do każdego innego sposobu rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok SN z dnia 13 lutego 1997 r., I PKN 71/96). Nie podlega zatem badaniu ocena faktyczna i dowodowa sprawy (T. Ereciński, Apelacja i kasacja w procesie cywilnym, Warszawa - 5 - 1996 r. s. 155). Sądy obu instancji ustaliły, że w pozwanej Szkole nastąpiły zmiany organizacyjne i doszło do zmniejszenia liczby oddziałów, a co za tym idzie, zmniej-szenia liczby godzin nauczania matematyki. Zdaniem Sądu Najwyższego, zasadnie przyjął Sąd Wojewódzki, że są to zmiany organizacyjne w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.). W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania za uzasadniony zarzut kasacji narusze-nia art. 20 Karty Nauczyciela. Sąd Najwyższy podziela poglądy Sądów obu instancji, że w razie zmian organizacyjnych w szkole w rozumieniu art. 20 ust. 1 Karty Na-uczyciela, powodujących konieczność zwolnienia nauczyciela, kryteria wyboru nauczyciela do zwolnienia z pracy, przyjęte przez pracodawcę, podlegają kontroli sądowej w toku badania w sprawie, czy rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem było uzasadnione. Dokonana przez pozwaną Szkołę ocena pracy powódki jako nauczyciela, z uwzględnieniem jej przymiotów osobistych, znajduje oparcie w zebra-nym materiale dowodowym i brak jest podstaw do jej podważenia w postępowaniu kasacyjnym. Nieuzasadniony jest też zarzut kasacji naruszenia art. 38 KP, polegającego na uchybieniu przepisom o konsultacji związkowej. W toku postępowania Sąd II ins-tancji wyraził prawidłowy pogląd prawny w uzasadnieniu poprzedniego swojego wy-roku z dnia 20 grudnia 1995 r. [...], zgodny z poglądem Sądu Najwyższego przyjętym w uchwale z dnia 8 marca 1995 r., I PRN 7/95 (OSNAPiUS 1995 nr 18 poz. 230), że w razie rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem w trybie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela nie jest wymagane uzyskanie stanowiska organizacji związkowej. Zgodnie z art. 386 § 6 KPC powyższą oceną prawną wyrażoną w wyroku Sądu dru-giej instancji był związany zarówno Sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i Sąd drugiej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W tej sytuacji omówiony zarzut kasacji jest nieuzasadniony i nie podlega uwzględnieniu. Zawarte w uzasad-nieniu kasacji twierdzenia powódki, że Sąd II instancji nie dokonał oceny sprawy pod względem zasad współżycia społecznego, pozbawiając powódkę i jej dzieci środków utrzymania, nie są uzasadnione. Pozwana Szkoła zaoferowała powódce zmianę wa-runków pracy i płacy, których powódka nie przyjęła. Ponadto dyrektorka pozwanej Szkoły oświadczyła na rozprawie przed Sądem Najwyższym, że powódka pracuje w innej szkole i ma zapewnione środki utrzymania. Powódka nie zarzuciła w ramach - 6 - określonych podstaw kasacji naruszenia przez Sąd II instancji art. 8 KP, lecz tylko pośrednio w uzasadnieniu kasacji powołała się na zasady współżycia społecznego. Rozpatrując sprawę zgodnie z art. 39311 KPC w granicach kasacji, Sąd Najwyższy nie dopatrzył się jednak naruszenia powyższego przepisu prawa materialnego (art. 8 KP) w przytoczonych wyżej okolicznościach sprawy, związanych z wypowiedzeniem zmieniającym powódce warunki pracy i płacy, których nie przyjęła, jak również z późniejszym jej zatrudnieniem w innej szkole. Mając to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego na zasadzie art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji. N o t k a Powołany w uzasadnieniu wyrok z dnia 13 lutego 1997 r., I PKN 71/96, został opublikowany w OSNAPiUS 1997 nr 19 poz. 377. ========================================