I PR 1/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga (sprawozdawca). Sędziowie: SN S. Szymańska, SW L. Majewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Romana G. przeciwko Międzywojewódzkiej Usługowej Spółdzielni Inwalidów (...) w W. o uchylenie uchwały na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 17 października 1986 r.:zmienił zaskarżony wyrok i uchylił uchwałę nr 35/85 z dnia 17 maja 1985 r. Rady Nadzorczej strony pozwanej w przedmiocie wykluczenia powoda ze spółdzielni oraz przywrócił powoda do pracy u strony pozwanej na poprzednich warunkach, zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 3.500 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za wszystkie instancje.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 22 listopada 1985 r. Sąd Wojewódzki w uwzględnieniu powództwa uchylił uchwałę Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni z dnia 17 maja 1985 r. w przedmiocie wykluczenia powoda ze Spółdzielni i przywrócił go do pracy u strony pozwanej, a w pozostałej części powództwo oddalił.Na skutek rewizji strony pozwanej Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 18 lipca 1986 r. uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i w części uchylonej przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy podzielił pogląd Sądu Wojewódzkiego, że przyczyną wykluczenia powoda nie mogło być zdarzenie z 13 maja 1985 r., ale jednak przedwczesne było uwzględnienie powództwa z tego powodu, że uchwała o wykluczeniu została podjęta po upływie miesiąca od dnia dowiedzenia się (art. 193 § 3 prawa spółdzielczego) o dokonaniu przez powoda sfałszowania dokumentu, w następstwie czego otrzymał nienależne świadczenia z funduszu rehabilitacyjnego, bez rozważenia, czy dalsze pozostawanie powoda w spółdzielni da się pogodzić z zasadami współżycia społecznego.Ponadto Sąd Najwyższy zalecił rozważenie, czy wykluczenie powoda ze Spółdzielni nie nastąpiło z naruszenia art. 13 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. Nr 35, poz. 163 ze zm.), oraz czy uchwała Rady Nadzorczej została podjęta w składzie zgodnym z postanowieniami statutu pozwanej (§ 49 i 52 ust. 2).Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 17 października 1986 r. oddalił powództwo z powołaniem się na następujące ustalenia i wnioski.Powód był zatrudniony u strony pozwanej na podstawie spółdzielczej umowy o pracę.W maju 1984 r. powód działając za zgodą członka Spółdzielni Pawła K. złożył na jego nazwisko wniosek o udzielenie pomocy finansowej. Za otrzymany talon kupił odkurzacz, za zakup którego otrzymał ekwiwalent pieniężny w kwocie 3.000 zł. Otrzymany ekwiwalent powód przepił wraz z Pawłem K. i innymi osobami.Powyższy fakt został ujawniony przez rewidentów w styczniu 1985 r., o czym powiadomiono Rejonowy Urząd Spraw Wewnętrznych pismem z dnia 28 stycznia 1985 r. Postępowanie karne przeciwko powodowi zostało umorzone na podstawie amnestii, o czym strona pozwana została powiadomiona pismem z dnia 11 kwietnia 1985 r., doręczonym w dniu 17 kwietnia 1985 r. W dniu 8 maja 1985 r. powód został wezwany do Zarządu, gdzie zaproponowano mu rezygnację z funkcji społecznego inspektora pracy, którą sprawował. Powód początkowo wyraził zgodę, ale na zebraniu w dniu 13 maja 1985 r. wyraził zgodę na kandydowanie i został wybrany, mimo odczytania wystąpienia Prokuratora Rejonowego z dnia 17 kwietnia 1985 r. o uchybieniach powoda związanych z pobraniem ekwiwalentu pieniężnego za odkurzacz. W dniu 14 maja 1985 r. Zarząd Spółdzielni, po uzyskaniu zgody zakładowej organizacji związkowej, wystąpił do Rady Nadzorczej o wykluczenie powoda ze Spółdzielni wskazując m.in. na fakt wyłudzenia z funduszu rehabilitacyjnego kwoty 3.000 zł.Rada Nadzorcza w dniu 17 maja 1985 r. w składzie siedmiu osób podjęła jednogłośnie uchwałę o wykluczeniu powoda. W tym czasie Rada Nadzorcza liczyła 14 członków ze składu 18 członków wybranych w kwietniu 1983 r. Skład Rady nie był uzupełniony, gdyż w dniu 14 czerwca 1985 r. kończyła się jej kadencja.Oddalając powództwo Sąd Wojewódzki miał na uwadze, że podrobienie przez powoda podpisu innego członka Spółdzielni, pobranie nienależnego świadczenia w kwocie 3.000 zł (której nie zwrócił, a którą przeznaczył na alkohol) stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych uzasadniające wykluczenie ze Spółdzielni. Uchwała o wykluczeniu została podjęta w terminie zakreślonym art. 193 § 3 prawa spółdzielczego, skoro została podjęta w terminie 1 miesiąca od uzyskania wiadomości o umorzeniu postępowania karnego na podstawie amnestii, gdyż 1-miesięczny termin należy liczyć albo od stwierdzenia oczywistości popełnienia przestępstwa, albo od prawomocnego skazania, z którym należy utożsamiać umorzenie postępowania na podstawie amnestii.Wykluczenie nie narusza art. 13 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. Nr 35, poz. 163 ze zm.), uchwała bowiem została podjęta po uprzednim wyrażeniu zgody przez zakładową organizację związkową.Co do składu Rady Nadzorczej, w którym podjęto uchwałę w wykluczeniu powoda, Sąd Wojewódzki z powołaniem się na uchwałę nr 51/72 Prezydium Rady Spółdzielczej z dnia 20 września 1972 r. w sprawie działania organów spółdzielni (zarządu, rady) w wypadku zdekompletowania ich poniżej liczby określonej w statucie oraz w wypadku czasowej niezdolności pełnienia funkcji przez niektórych członków tych organów (Monitor Spółdzielczy z 1972 r. Nr 5, poz. 44) uznał, że ważne i skuteczne są uchwały rady nadzorczej, jeżeli rada pomimo zdekompletowania poniżej liczby ustalonej statutem zachowała minimalny skład 3 osób wymagany ustawą. Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni w dniu podjęcia uchwały liczyła 14 członków, przy czym na posiedzeniu było obecnych 7 członków, a uchwała została podjęta jednomyślnie. Jest przeto ważna i skuteczna.W rewizji pełnomocnik powoda zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z artykułu 45 prawa spółdzielczego z dnia 16 września 1982 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) wynika, że rada nadzorcza powinna składać się co najmniej z trzech członków wybranych zgodnie z postanowieniami statutu. Z powołanego przepisu wynika, że statut spółdzielni nie może określać składu rady nadzorczej poniżej trzech osób, gdyż takie postanowienie byłoby nieważne, ale może określać skład rady w większej liczbie członków, a wtedy takie postanowienie jest wiążące.W materii będącej przedmiotem sporu statut pozwanej Spółdzielni stanowi, że Rada Nadzorcza składa się z 18-23 członków wybranych przez zebrania grup członkowskich na okres 2 lat (§ 49 ust. 1), która podejmuje uchwałę większością głosów przy udziale co najmniej połowy liczby członków Rady (§ 52 ust. 2). Na tle powyższych postanowień statutu należy uznać, że minimalny skład Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni ustalony wynikowo, jako suma członków Rady wybranych przez zebranie grup członkowskich (§ 49 ust. 2), wynosi 18 członków, pomimo bowiem określenia przez statut maksymalnego składu Rady na 23 członków, to do skutecznego jej działania wystarcza wybór 18 członków. Zdekompletowanie składu Rady Nadzorczej poniżej minimum statutowego (18 członków) nie ma w zasadzie wpływu na ważność i skuteczność podejmowanych przez nią uchwał, pod warunkiem, że w posiedzeniu uczestniczy co najmniej połowa liczby członków Rady zgodnie z postanowieniem § 52 ust. 2 statutu. Bez znaczenia w świetle § 52 ust. 2 statutu - jeżeli w posiedzeniu Rady uczestniczy co najmniej połowa jej składu - jest, czy przyczyną nieobecności na posiedzeniu Rady minimalnego jej składu jest trwałe jej zdekompletowanie (rezygnacje, zwolnienia z pracy), czy też przemijająca usprawiedliwiona lub nie usprawiedliwiona nieobecność (np. choroba, urlop, nie usprawiedliwiona nieobecność w pracy). Warunkiem zdolności do podejmowania ważnych i skutecznych uchwał jest obecność na posiedzeniu Rady Nadzorczej co najmniej połowy liczby minimalnego składu Rady określonego przez statut. Jeśli bowiem statut określa minimalny skład Rady Nadzorczej większy od składu określonego art. 45 § 1, prawa spółdzielczego, to co najmniej połowę składu Rady należy liczyć od składu określonego statutem, a nie od składu określonego ustawą, bądź od aktualnego zdekompletowanego składu Rady.Reasumując należy stwierdzić, że jeżeli statut spółdzielni stanowi, że rada nadzorcza podejmuje uchwały przy udziale co najmniej połowy liczby członków tej rady, to dla ważności i skuteczności uchwał niezbędna jest obecność co najmniej połowy składu rady wybranej zgodnie ze statutem, a nie wystarcza udział co najmniej połowy aktualnego zdekompletowanego składu rady.Odmienny pogląd prawny wyrażony przez Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie jest trafny, prowadziłby bowiem on do łamania postanowień zarejestrowanego statutu, które wyprzedzają stosowanie przepisów ustawy, jeżeli są zgodne z przepisami tej ustawy (art. 8 § 1 prawa spółdzielczego).Podzielenie stanowiska Sądu Wojewódzkiego prowadziłoby w konsekwencji do tego, że bez względu na postanowienia statutu co do składu rady nadzorczej mogłaby ona podejmować ważne uchwały w składzie trzech osób (art. 45 § 1 prawa spółdzielczego) z naruszeniem przepisów statutu, a więc z naruszeniem zasad praworządności i demokracji wewnątrzspółdzielczej.Wyrażając pogląd o skuteczności uchwał rady nadzorczej podejmowanych z naruszeniem przepisów statutu Sąd Wojewódzki powołał się na uchwałę nr 51/72 Prezydium Naczelnej Rady Spółdzielczej z dnia 29 września 1972 r. w sprawie działania organów spółdzielni (zarządu, rady) w wypadku zdekompletowania ich poniżej liczby określonej w statucie oraz w wypadku czasowej niemożności pełnienia funkcji przez niektórych członków tych organów (Monitor Spółdzielczy Nr 5, poz. 44). Uchwała powyższa, wydana na podstawie art. 180 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (obecnie art. 259 pkt 1 prawa spółdzielczego z 1982 r.), nie ma mocy wiążącej, ponieważ Naczelna Rada Spółdzielcza nie ma uprawnienia do wiążącej wykładni przepisów ustawy o spółdzielniach. W związku z tym, uchwałę należy traktować jako pogląd prawny Naczelnej Rady, który nie wiąże sądów. Poglądu Naczelnej Rady Sąd Najwyższy nie podziela.W sprawie jest bezsporne, że uchwała o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni została w dniu 17 maja 1985 r. podjęta w składzie 7 członków Rady, która została zgodnie ze statutem wybrana w składzie 18 osób, a w dniu 17 maja 1985 r. - na skutek zdekompletowania - liczyła 14 osób. Rada Nadzorcza, mimo częściowego zdekompletowania, mogła podejmować ważne i skuteczne uchwały zgodnie z § 2 statutu w składzie co najmniej 9 członków, stanowiącej co najmniej połowę statutowego składu Rady Nadzorczej. Podjęcie uchwały w składzie 7 członków musi prowadzić do wniosku o nieważności uchwały z dnia 17 maja 1985 r., nie została ona bowiem podjęta przez Radę Nadzorczą, gdyż Rada Nadzorcza może podejmować uchwały (i wtedy jest Radą Nadzorczą), gdy w jej posiedzeniu uczestniczy co najmniej połowa jej statutowego składu.Z powyższych względów rewizja powoda zasługuje na uwzględnienie, a w konsekwencji zaskarżony wyrok podlegał zmianie na zasadzie art. 390 § 1 k.p.c. w kierunku uchylenia zaskarżonej uchwały i przywrócenia powoda do pracy u strony pozwanej.Orzeczenie o kosztach oparto na zasadzie art. 100 k.p.c.