I PR 290/72

SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 1972 r. sprawy z powództwa Haliny G. przeciwko Instytutowi Chemii Przemysłowej w W. o przywrócenie do pracy i odszkodowanie, na skutek rewizji powódki do wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 25 maja 1972 r. II C 237/72 oddala rewizję i wniosek pozwanego Instytutu o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka Halina G. wniosła o przywrócenie jej do pracy w pozwanym Instytucie Chemii Przemysłowej na poprzednio zajmowane stanowisko oraz o zasądzenie renty wyrównawczej w kwocie 1.835,50 zł miesięcznie, stanowiącej różnicę między wysokością pobieranej emerytury a przeciętnym zarobkiem netto uzyskiwanym przed przejściem na emeryturę od 1 kwietnia 1971 r. Strona pozwana nie uznała powództwa.Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy ustalił, że powódka zatrudniona była w pozwanym Instytucie na podstawie umowy o pracę od 1953 r., ostatnio na stanowisku adiunkta. W związku z osiągnięciem przez powódkę wieku emerytalnego pozwany Instytut wypowiedział powódce - liczącej 61 lat - umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31 grudnia 1970 r., jednak wobec trudności z załatwieniem spraw emerytalnych przedłużył zatrudnienie powódki do dnia 31 marca 1971 r.Sąd Wojewódzki nie podzielił poglądu powódki, że zwolnienie jej z pracy nastąpiło z naruszeniem art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o instytutach naukowo-badawczych (Dz. U. z 1965 r. Nr 19, poz. 129), który to przepis zezwala na rozwiązanie stosunku służbowego z pracownikiem naukowo-badawczym, jeśli osiągnął on 70 lat życia. Zdaniem bowiem Sądu Wojewódzkiego przepis ten dotyczy wyłącznie pracowników naukowo-badawczych mianowanych, a nie dotyczy pracowników naukowo-badawczych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę.Z tej przyczyny Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem oddalił powództwo jako nieuzasadnione.Powódka w rewizji od powyższego wyroku zarzuca błędną wykładnię art. 25 ustawy - 17 lutego 1971 r. o instytutach naukowo-badawczych, uważa, że przepis ten obejmuje również pracowników umownych oraz wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Redakcja art. 25 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o instytutach naukowo-badawczych budzi istotnie poważne wątpliwości w przedmiocie podmiotowego zasięgu wynikającego z ustępów 1 i 2 tego artykułu ograniczenia możliwości rozwiązywania stosunku służbowego z pracownikiem naukowo-badawczym ze względu na jego wiek. Wątpliwości te znalazły odzwierciedlenie w rozbieżnych stanowiskach wyrażonych w tej kwestii, przez Komitet Pracy i Płac (k. 7), który uznał, że powyższy przepis dotyczy wyłącznie mianowanych pracowników naukowo-badawczych oraz przez Centralną Radę Związków Zawodowych (k. 24), która uważa, że przepisem tym objęci są również pracownicy naukowo-badawczy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Każde z przedstawionych stanowisk przytacza odpowiednie argumenty na ich uzasadnienie. Dla wydania orzeczenia w niniejszej sprawie nie było jednak konieczne rozstrzyganie tego kontrowersyjnego zagadnienia prawnego.Jeśli bowiem nawet przyjąć, że art. 25 ustawy o instytutach naukowo-badawczych dotyczy zarówno pracowników naukowo-badawczych mianowanych, jak i zatrudnionych na podstawie umowy o pracę - to nie dawał on ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę powódce, liczącej wówczas 61 lat.Z brzmienia ust. 1 tegoż artykułu wynika bowiem, że stosunek pracy z pracownikiem naukowo-badawczym, który ukończył 65 lat życia, może być rozwiązany na jego prośbę, natomiast z ust. 2, że stosunek pracy rozwiązuje się z pracownikiem naukowo-badawczym, który ukończył 70 lat życia. Omawiany przepis nie zawiera ograniczenia możliwości rozwiązywania stosunku pracy z pracownikiem przed osiągnięciem przez niego wieku 65 lat. Poza tym przepisem w odniesieniu do mianowanych pracowników naukowo-badawczych wchodzą w rachubę przepisy art. 26 i 27 powoływanej ustawy, które pozwalają rozwiązać stosunek służbowy tylko w wypadkach taksatywnie w tych przepisach wyliczonych. O ile możliwość stosowania art. 26 wyłącznie do mianowanych pracowników wynika expresis verbis z brzmienia tego przepisu, o tyle o takim samym zasięgu podmiotowym art. 27, którego redakcja jest pod tym względem równie ogólnikowa co sformułowanie art. 25, przesądza wykładnia tego przepisu na tle art. 34. Art. 27 przewiduje bowiem rozwiązanie się z mocy prawa stosunku służbowego z pracownikiem naukowo-badawczym m.in. w razie prawomocnego ukarania w trybie dyscyplinarnym karą dyscyplinarną zwolnienia lub wydalenia ze służby, zaś w świetle art. 34 odpowiedzialności dyscyplinarnej podlegają wyłącznie pracownicy mianowani.Innych przepisów dotyczących rozwiązania stosunku pracy ustawa z 17 lutego 1961 r. o instytutach naukowo-badawczych nie zawiera. W szczególności brak w niej jakichkolwiek przepisów, poza ewentualnie art. 25, dotyczących rozwiązywania umów o pracę, do czego zatem mają zastosowanie ogólne przepisy ustawodawstwa pracy dotyczące stosunku pracy pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Te zaś przepisy dają prawo każdej ze stron rozwiązania umowy o pracę w drodze wypowiedzenia, o ile wyraźna norma prawna (np. art. 17 dekretu z 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów bez wypowiedzenia lub przepisy o szczególnej ochronie prawnej stosunku pracy) albo też zasady współżycia społecznego tego nie zakazują. W stosunku zatem do pracowników naukowo-badawczych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę przepis art. 25 ustawy z 17 lutego 1961 r. mógłby tylko oznaczać, że zakazane jest wypowiedzenie stosunku pracy przez instytut pracownikowi, który ukończył 65 lat, a nie osiągnął 70 roku życia. Takie też stanowisko wyraził w rozprawie rewizyjnej przedstawiciel Prokuratury Generalnej PRL.Powódka nie osiągnęła wieku 65 lat, nie wykazała też, aby korzystała z jakiejkolwiek innej ustawowej ochrony przed wypowiedzeniem, a wobec nabycia przez nią uprawnień emerytalnych nie chroniły jej również przed wypowiedzeniem umowy o pracę zasady współżycia społecznego.Zaskarżony wyrok oddalający powództwo odpowiada zatem również w świetle powyższych rozważań prawu, wobec czego Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. rewizję powódki oddalił.Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił również wniosek pozwanego instytutu o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego. Powódka utrzymuje się bowiem z emerytury, a powództwo w niniejszej sprawie wniosła pod wpływem stanowiska zajętego przez Centralną Radę Związków Zawodowych, a dotyczącego trudnego i kontrowersyjnego zagadnienia prawnego.