I PR 428/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Iwulski (spr.).Sędziowie SN: T. Flemming-Kulesza, W. Sanetra.Protokolant: E. Jagiełło.SentencjaSąd Najwyższy, Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 1991 r. sprawy z powództwa Włodzimierza B., Ryszarda S., Jolanty P., Aleksego T., Ryszarda K. oraz NSZZ "Solidarność" działającego na ich rzecz przeciwko Zakładowi Produkcyjno-Handlowemu "I." w C. - Zakład Towarzystwa Handlu Zagranicznego "I." Spółka z o.o. w W. o zapłatę na skutek rewizji, powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 19 lipca 1990 r., sygn. IV P 10/90oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneKomisja Zakładowa NSZZ "Solidarność" oraz powodowie Włodzimierz B., Ryszard S., Jolanta P., Aleksy T. i Ryszard K. wnieśli o zasądzenie na rzecz powodów szczegółowo w pozwie wymienionych kwot pieniężnych jako należności z tytułu "zaległego deputatu za mleko i ziemniaki".Powodowie wywodzili, że po przekazaniu zakładu pracy z Kombinatu Ogrodniczego w O. do Towarzystwa Handlu Zagranicznego "I." Sp. z o.o. w W. nie miały być zmienione dotychczasowe warunki procy i płacy.Według zakładowego system wynagradzania opartego na układzie zbiorowym pracy dla pracowników Państwowych Przedsiębiorstw Rolnych powodowie mieli prawo do ekwiwalentu za mleko i ziemniaki w określonych tym porozumieniem przypadkach.Zostali pozbawieni tych świadczeń bez wypowiedzenia dotychczas obowiązującego systemu wynagradzania.Strona pozwana Towarzystwo Handlu Zagranicznego Sp. z o.o. w W. - Zakład Produkcyjno-Handlowy w C. wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając, że zasady wynagradzania i premiowania obowiązujące w zakładzie pracy zostały ustalone uchwałą Prezydium Rady Nadzorczej z dnia 7 czerwca 1988 r., będącej właściwym statutowo organem osoby prawnej. W wyniku wprowadzenia tych zasad należne dotychczas, przy spełnieniu określonych warunków, deputaty za mleko i ziemniaki zostały włączone do płacy zasadniczej i nie przysługują pracownikom.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu oddalił powództwo. Sąd ustalił, że wszyscy powodowie do 30 czerwca 1988 r. korzystali ze świadczeń przewidzianych w § 8 zw. z § 3 ust. 2 i § 7 ust. 1 i 3 załącznika nr 2 do porozumienia z 14 września 1984 r. w sprawie wprowadzenia zakładowego systemu wynagradzania w Kombinacie Ogrodniczym w O.Z dniem 9 lipca 1936 r. Kombinat Ogrodniczy w O. wyłączył Zakład Produkcji Szklarniowej w C. i przekazał go w bezpłatne użytkowanie, na czas nieokreślony, na rzecz Towarzystwa Handlu Zagranicznego "I.", Spółka z o.o. w W.Początkowo pracownicy byli wynagradzani zgodnie z dotychczasowym zakładowym systemem wynagradzania. Jednakże uchwałą Prezydium Rady Nadzorczej THZ "I." z 7 czerwca 1988 r. weszły w życie nowe "Zasady wynagradzania i premiowania pracowników". Zostały one wprowadzone w pozwanym zakładzie zarządzeniem dyrektora nr 31 z dnia 1 lipca 1988 r.Zarządzenie to zlikwidowało między innymi takie świadczenia, jak ekwiwalent pieniężny za niepobrane mleko i ekwiwalent pieniężny za ziemniaki. Zostały one włączone do płac, a w styczniu 1989 r. włączono do płac takie świadczenia także pracownikom dotychczas do nich nieuprawnionym.Pierwszy sprzeciw od nowych warunków płacowych złożył Związek Zawodowy Pracowników Rolnictwa w grudniu 1988 r., a NSZZ "Solidarność" z takim protestem wystąpiła 31 lipca 1989 r.Sąd Wojewódzki uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia - związania strony pozwanej dotychczasowym porozumieniem płacowym czy układem zbiorowym dla pracowników PGR.Istotną kwestią jest więc zmiana ogólnych warunków płacowych bez dokonania indywidualnych wypowiedzeń zmieniających.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego zmiany zostały dokonane przez uprawnione organy zakładu pracy, nie były niekorzystne dla ogółu załogi i nie powodowały obniżki wynagrodzenia. Nie było więc, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, niezbędne dokonywanie wypowiedzeń warunków płacy.Od tego wyroku rewizję złożyli powodowie, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego i sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź o jego zmianę przez uwzględnienie powództwa.Zdaniem rewizji zmiana warunków płacowych została dokonana bez podstawy prawnej, mimo protestów pracowników. Zdaniem powodów nie ma przeszkód, aby obowiązywał w dalszym ciągu poprzedni system wynagradzania. O ile natomiast nie wyczerpano toku zmian układu zbiorowego, to należało indywidualnie wypowiedzieć pracownikom warunki płacy w trybie art. 42 k.p.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, nie budząc większych wątpliwości. Dlatego też zarzut rewizji sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego (niewywiedziony zresztą szczegółowo) jest oczywiście chybiony.Pozostaje więc zarzut naruszenia prawa materialnego sprowadzający się do zarzutu błędnego przyjęcia, że strona pozwana nie była zobowiązana dokonać powodom wypowiedzeń warunków płacy.Należy przyznać rację rozumowaniu Sądu Wojewódzkiego, że zobowiązanie strony pozwanej niedokonywania zmian warunków pracy i płacy pracownikom przyjmowanego zakładu pracy nie może odnosić się do nieokreślonego okresu czasu. Byłoby to zresztą oczywiście niekorzystne dla samych pracowników, którzy nie mogliby otrzymać podwyższenia wynagrodzeń. Zobowiązanie to dotyczyło więc tylko okresu bezpośredniego po przejęciu zakładu i zostało przez stronę pozwaną wykonane.Strona pozwana mogła więc zmienić warunki płacy, ale oczywiście winna to uczynić we właściwym trybie i formie.Podzielić także należy pogląd, że strona pozwana jako prywatny zakład pracy nie była związana ani układem zbiorowym pracy dla Państwowych Gospodarstw Rolnych, ani zakładowym systemem wynagradzania obowiązującym w poprzednim zakładzie pracy. Nie musiała więc wdrażać "formalnego trybu zmieniania tychże aktów.Należy także uznać prawo statutowo właściwych organów osoby prawnej do ustalania warunków pracy i płacy w zakładzie. Jednakże tak ustalone warunki, stanowiące swoiste "prawo wewnątrzzakładowe", nie wiążą pracowników dopóty, dopóki nie zostaną przeniesione do treści stosunków pracy. Tego rodzaju uregulowania stanowią więc swoiste wytyczne, do których zakład pracy winien dostosowywać treść poszczególnych umów o pracę. W każdym razie tego rodzaju regulacje nie mają mocy przepisów prawa, wobec czego nie wiążą się pracowników wprost.Tym samym ustalenie przez statutowo właściwy organ strony pozwanej warunków pracy i płacy nie oznaczało, że nastąpiło w wyniku ich wprowadzenia przekształcenie treści poszczególnych umów o pracę.Do przekształcenia takiego może dojść kilkoma sposobami. Strony umowy o pracę mogą zawrzeć w tym przedmiocie porozumienie. Zmianę może wprowadzić wejście w życie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, układów zbiorowych pracy czy zakładowych systemów wynagradzania. Dopuszczalne jest także przekształcenie warunków pracy i płacy jednostronną czynnością zakładu pracy, jeżeli oznacza ono polepszenie sytuacji pracownika. Wreszcie zakład procy może pracownikowi wypowiedzieć warunki pracy lub płacy i w ten sposób doprowadzić do przekształcenia treści stosunków pracy.Jak wyżej zaznaczono, w niniejszej sprawie nie doszło do wejścia w życie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, układów zbiorowych pracy ani zakładowego systemu wynagradzania.Nie można także przyjąć, aby doszło do porozumienia stron w przedmiocie zmiany warunków płacy. Pracownicy nie byli indywidualnie pytani o zgodę na przekształcenie warunków płacy, a pobieranie przez nich zmienionego wynagrodzenia, nawet przez dłuższy czas, nie może być uznane za konkludentne wyrażenie zgody na zmianę warunków płacy.Nie można także przyjęć, aby doszło do zmiany warunków płacy na korzyść pracowników. Chodzi tutaj oczywiście o indywidualną korzyść każdego poszczególnego pracownika, a nie tak jak to ujmuje Sąd Wojewódzki o zbiorową korzyść ogółu pracowników. Zmiana deputatu, a więc świadczenia zawierającego wewnętrzny mechanizm waloryzacji na nominalną kwotę włączaną do wynagrodzenia zasadniczego, zwłaszcza w warunkach inflacji, pogarsza sytuację prawną pracownika i wymaga wobec tego dokonania wypowiedzenia warunków płacy.Takich wypowiedzeń także nie dokonano. Przesądza to o niezgodności z prawem przekształcenia przez stronę pozwaną warunków płacy powodów.Nie można jednak przyjąć, tak jak to czynią powodowie w konstrukcji swojego powództwa, że bezprawność czynności strony pozwanej skutkuje jej nieważność czy stanowi o traktowaniu jej jako czynności nieistniejącej.Należy bowiem przyjąć, że warunki płacy powodów zostały przekształcone w wyniku jednostronnej czynności zakładu pracy dokonanej wprawdzie zbiorowo względem wszystkich pracowników, ale przecież także w stosunku do każdego pracownika osobno. Czynność taka oznacza przekształcenie treści stosunku pracy jednostronną czynnością zakładu pracy, bez dokonania wypowiedzenia zmieniającego w sposób niezgodny z prawem, ale wywierający skutek.Czynność ta jest więc skuteczna i można ją jedynie podważać w drodze odpowiednich kroków prawnych, za które należy uznać powództwo o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach (art. 42 § 1 i 45 k.p.). Jest to bowiem zmiana warunków płacy z naruszeniem przepisów o wypowiedzeniu zmieniającym.Powodowie takiego powództwa w odpowiednim czasie nie wytoczyli i w chwili obecnej bez podważenia w ten sposób zmiany warunków płacy nie mogą domagać się zapłaty świadczeń, których zostali skutecznie pozbawieni.Należy wobec tego stwierdzić, że wykładnia prawa dokonana przez Sąd Wojewódzki nie była w pełni prawidłowa i zarzut rewizji dotyczący oceny konieczności dokonania powodom w okolicznościach sprawy wypowiedzeń zmieniających warunki płacy jest zasadny.Zaskarżony wyrok jednakże mimo częściowo błędnego uzasadnienia w ostatecznym wyniku odpowiada prawu, co skutkuje oddalenie rewizji na zasadzie art. 387 k.p.c.