I PR 50/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN. A. Filcek.Sędziowie: SN T. Kasiński, SW M. Sadowski.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 1986 r. sprawy z powództwa Stanisława K. przeciwko Spółdzielni Pracy Produkcji Nakładczej "P." w Ł. o uchylenie uchwały i zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 30 grudnia 1985 r. sygn. akt I C 394/85oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Łodzi, zaskarżonym wyrokiem oddalił powództwo Stanisława K. przeciwko Spółdzielni Pracy Nakładczej "P." w Ł. o uchylenie uchwały zebrania przedstawicieli z dnia 7 maja 1985 r. wykluczającej powoda z pozwanej Spółdzielni, przywrócenie powoda do pracy i zapłatę kwoty 195.000 zł, obejmującej 100.000 zł odszkodowania za pozostawanie bez pracy i 85.000 zł odszkodowania za nabyte przez powoda i niewykorzystane z winy pozwanej urządzenia produkcyjne.Sąd Wojewódzki ustalił, że powód od 1978 r. był członkiem pozwanej Spółdzielni, zatrudnionym na podstawie spółdzielczej umowy o pracę nakładczą i w ramach tego zatrudnienia przy użyciu własnych urządzeń (wtryskarek i form do tworzy sztucznych) wykonywał oprawki do pędzelków, produkowane na zamówienie Fabryki Kosmetyków "E.". Podobne zlecenie otrzymywały również żona powoda i jej matka, będące także członkami pozwanej Spółdzielni. W dalszym etapie produkcji oprawki do pędzelków wykonywane na wtryskarce wymagały dalszej obróbki (tzw. gratowania) polegającej na usuwaniu pozostałości tworzyw i wyrównywaniu powierzchni. Przy tych czynnościach była stale zatrudniona znaczna grupa członków Spółdzielni, dla których ta praca w Spółdzielni stanowiła źródło utrzymania. W 1984 r. powód nabył oprzyrządowanie do wyrobu z tworzyw sztucznych zapinek do biustonoszy i otrzymywał zlecenie na wykonywania tej produkcji. W lipcu 1984 r., po długotrwałej chorobie, powód został zaliczony do II grupy inwalidów i w związku z uzyskaniem prawa do renty inwalidzkiej strony rozwiązały umowę o pracę nakładczą za wzajemnym porozumieniem na wniosek powoda z dniem 2 lipca 1985 r.Począwszy od 7 września 1984 r. powód ubiegał się o ponowne zatrudnienie go w pozwanej Spółdzielni w niepełnym wymiarze czasu, albowiem utracił II grupę i został zaliczony do III grupy inwalidów; wnioski powoda o zatrudnienie spotykały się z odmową, wobec stałego pogarszania się sytuacji gospodarczej Spółdzielni i konieczności zapewnienia pracy zatrudnionym członkom, przy zmniejszającej się liczbie zamówień.W tym czasie powód usprawnił i przebudował własne urządzenia do produkcji oprawek do pędzelków w taki sposób, że wykonywane przy zastosowaniu tych ulepszeń oprawki nie wymagały dalszej obróbki (gratowania). W marcu 1985 r. żona powoda dostarczyła pozwanej Spółdzielni 50 kg oprawek nie wymagających gratowania, wykonanych na ulepszonych przez powoda urządzeniach.Powód proponował wówczas pozwanej Spółdzielni zastosowanie jego rozwiązania do całej produkcji oprawek i wyeliminowanie w ten sposób dodatkowo opłacanej obróbki (gratowania).Propozycje powoda nie zostały zaakceptowane, gdyż wiązały się z pozbawieniem pracy członków Spółdzielni zatrudnionych przy gratowaniu.W okresie starań o ponowne zatrudnienie i uprowadzenie dokonanych usprawnień technicznych, w związku ze spotykającymi go odmowami, powód zachował się obraźliwie wobec pracowników zarządu i członków władz pozwanej Spółdzielni. Ponadto powód na własną rękę nawiązał kontakt z Hipolitem S. - zajmującym się zaopatrzeniem w Fabryce Kosmetyków "E." i poinformował go o dokonanym przez siebie usprawnieniu produkcji oprawek do pędzelków, powodującym eliminację obróbki i obniżenie kosztów wytwarzania. Powód sugerował wycofanie produkcji oprawek z pozwanej Spółdzielni i ulokowanie zamówienia u prywatnych rzemieślników, którzy przy zastosowaniu ulepszenia wtryskarek mogliby produkować oprawki po niższej cenie. H.S. nie przyjął propozycji powoda, lecz powiadomił o niej pracowników zarządu pozwanej Spółdzielni.Takie postępowanie powoda, zakwalifikowane jako działanie na szkodę Spółdzielni, stało się przyczyną wykluczenia powoda ze Spółdzielni uchwałą jej Rady Nadzorczej z dnia 18 marca 1985 r. oraz podjętą w wyniku odwołania powoda uchwałę Nadzwyczajnego Zebrania Przedstawicieli z dnia 7 maja 1985 r.Obie uchwały zostały podjęte zgodnie z przepisami prawa i statutu pozwanej Spółdzielni, w wymaganej formie i trybie oraz potrzebną większością głosów.Wobec takich ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że powództwo o uchylenie uchwał wykluczających powoda z pozwanej Spółdzielni było nieuzasadnione, albowiem jego działanie istotnie było niekorzystne dla Spółdzielni, gdyż zmierzało do pozbawienia jej dotychczas zamawianej przez Fabrykę Kosmetyków produkcji. Bezpodstawność powództwa o uchylenie uchwał spółdzielczych dotyczących wykluczenia ze Spółdzielni czyni również nieuzasadnionym żądanie przywrócenia do pracy oraz odszkodowania za czas pozostawania bez pracy. W okresie od rozwiązania umowy o pracę nakładczą do wykluczenia, Spółdzielnia nie miała obowiązku zatrudniania powoda ze względu na jego niepełną zdolność do pracy. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, nie ma zastosowania obowiązek zatrudnienia wynikający z art. 182 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210), a więc także obowiązek odszkodowawczy określony w art. 182 § 4 tej ustawy.Roszczenie związane z nabyciem urządzenia produkcyjnego przez powoda jest nieuzasadnione, bowiem powód nabyte urządzenie posiada, częściowo wykorzystuje do produkcji zleconej jego żonie, a więc nie ponosi szkody.Rewizja powoda od powyższego wyroku oparta w istocie na podstawach naruszenia prawa materialnego oraz niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c.) wnosi o zmianę wyroku i uwzględnienie wszystkich roszczeń powoda względnie o uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto zarzuty rewizji wskazują na naruszenie przez Sąd Wojewódzki przepisu art. 328 § 2 k.p.c. bez sprecyzowania, na jakich uchybieniach podlega wadliwość sporządzonego przez Sąd Wojewódzki uzasadnienia wyroku, pomimo że głównie na tej podstawie, traktowanej jako inne uchybienia procesowe mające wpływ na wynik sprawy (art. 368 pkt 5 k.p.c.), rewizja opiera żądanie uchylenia zaskarżonego wyroku.Rewizja w zarzutach dotyczących naruszenia prawa materialnego polemizuje z poglądem Sądu Wojewódzkiego odnośnie oceny zachowania powoda, jako działania na szkodę Spółdzielni, zaś co do odszkodowania za pozostawanie bez pracy przedstawia pogląd, iż zgodnie z art. 182 § 1 prawa spółdzielczego pozwana Spółdzielnia była obowiązana na żądanie powoda zatrudniać go w granicach jego zdolności do pracy, a skoro tego nie spełniła, jest obowiązana do naprawienia szkody na zasadzie art. 184 § 4 prawa spółdzielczego oraz art. 471 k.c.Wreszcie w zakresie roszczenia o zapłatę równowartości nabytych przez powoda, urządzeń produkcyjnych zarzuca zaskarżonemu wyrokowi brak szczegółowych rozważań, przyczyn oddalenia powództwa i ponawia argumentację zawartą w pozwie.Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do uwzględnienia rewizji.Zgodnie z art. 193 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy - Prawo spółdzielcze wykluczenie członka ze spółdzielni może nastąpić w razie ciężkiego naruszenia obowiązków członkowskich lub umyślnego działania na szkodę spółdzielni. Powód zwracając się do pracownika Fabryki Kosmetyków zajmującego się zaopatrzeniem tej Fabryki z propozycją zmierzającą bądź do wyeliminowania pozwanej Spółdzielni z dochodowej dla niej i zapewniającej pracę wielu jej członkom produkcji, bądź do możliwego żądania obniżenia ceny za produkowane dla Fabryki wyroby działał z całą świadomością i w określonym celu. Wprawdzie działanie to nie przyniosło szkody pozwanej Spółdzielni, lecz z pewnością szkodę taką realnie mogło wyrządzić. Nie miało znaczenia, do czego powód w rewizji przywiązuje wagę, czy powód sam mógł przechwycić produkcję oprawek do pędzelków, czy tylko wskazywał na możliwość przekazania tej produkcji innym osobom - w obu bowiem przypadkach, w razie zainteresowania się pracownika Fabryki propozycją powoda, szkodę poniosłaby pozwana Spółdzielnia.Dla skorzystania z uprawnienia do wykluczenia członka przez Spółdzielnię nie jest konieczne wystąpienie szkody na skutek działania członka spółdzielni, lecz wystarczy, aby szkoda taka mogła powstać, gdyby działania członka doprowadziły do zamierzonego rezultatu, a jego osiągnięcie było obiektywnie możliwe. Przesłanką wykluczenia zawartą w powołanym art. 193 § 1 pkt 2 prawa spółdzielczego jest umyślne działanie nastawione na wyrządzenie spółdzielni szkody, nie zaś wyrządzenie szkody.Roszczenie o uchylenie uchwały w przedmiocie wykluczenia powoda nie było usprawiedliwione, skoro uchwała ta opierała się na wskazanej podstawie faktycznej i prawnej. Skuteczne wykluczenie powoda z pozwanej Spółdzielni powoduje bezzasadność jego roszczenia o przywrócenie go do pracy, a raczej o zatrudnienie, skoro przed wykluczeniem powód nie był zatrudniony, a tym samym również bezzasadność roszczenia o odszkodowanie za czas pozostawania bez pracy od daty wykluczenia. Roszczenie to przysługiwałoby na podstawie art. 202 § 1 w zw. z art. 196 § 1 i 188 § 2 ustawy - Prawo spółdzielcze wyłącznie gdyby wykluczenie z pozwanej Spółdzielni okazało się sprzeczne z przepisami art. 193-195 tej ustawy. Również niezasadnie kwestionuje rewizja oddalenie powództwa o odszkodowanie za okres pozostawania bez pracy do czasu wykluczenia powoda ze Spółdzielni.Powód zatrudniony był w pozwanej Spółdzielni na podstawie umowy o pracę nakładczą, co było zgodne z art. 201 § 1 prawa spółdzielczego oraz § 28 Statutu Spółdzielni.Powód wystąpił pisemnie o rozwiązanie umowy o pracę nakładczą, nie składając równocześnie wypowiedzenia członkostwa.W wyniku uwzględnienia propozycji powoda przez pozwaną Spółdzielnię doszło do rozwiązania umowy o pracę nakładczą za wzajemnym porozumieniem stron, bez rozwiązania członkostwa. Takie rozwiązanie umowy o pracę nakładczą było prawnie dopuszczalne i nie stanowiły dla niego przeszkody przepisy ustawy - Prawo spółdzielcze ani Statut Spółdzielni.Do członków spółdzielni zatrudnionych na podstawie umowy o pracę nakładczą mają zastosowanie, zgodnie z art. 201 § 2 i art. 202 § 1 prawa spółdzielczego, odpowiednio przepisy art. 182 § 1, 2 i 3, art. 183 i art. 186 § 1, a także przepisy art. 184, 185, 187-198 i 200 tego prawa.Nie ma zatem nawet odpowiedniego zastosowania przepis art. 186 § 2 prawa spółdzielczego uzależniający rozwiązanie spółdzielczej umowy o pracę za wzajemnym porozumieniem stron od jednoczesnego wypowiedzenia przez członka członkostwa. Pozostałe, wymienione wyżej przepisy prawa spółdzielczego, nie dotyczą tej formy rozwiązania umowy o pracę nakładczą. Natomiast stosownie do art. 202 § 2 prawa spółdzielczego w sprawach nieuregulowanych w art. 201 i 202 § 1 (a więc także w przepisach, do których odsyłają powyższe normy) w zakresie wypowiedzenia, rozwiązania bez wypowiedzenia i wygaśnięcia umowy o pracę nakładczą z członkiem spółdzielni stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy dotyczące umowy o pracę, zaś w pozostałym zakresie przepisy tego prawa dotyczące umowy o pracę nakładczą.Z powyższego wynika, że w zakresie rozwiązania umowy o pracę nakładczą z członkiem spółdzielni za porozumieniem stron stosuje się przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19) dopuszczający rozwiązanie takiej umowy za porozumieniem stron.Zgodnie natomiast z przepisem § 17 ust. 3 Statutu Spółdzielni jedynie rozwiązanie przez członka stosunku, na podstawie którego jest on zatrudniony, nie może nastąpić bez rozwiązania członkostwa, co oczywiście nie dotyczy rozwiązania umowy o pracę nakładczą za porozumieniem stron, gdyż ta forma rozwiązania umowy nie może być uważana za rozwiązanie umowy przez członka spółdzielni, skoro wymaga zgodnego oświadczenia woli obu stron umowy.Jak więc wynika z powyższych rozważań rozwiązanie umowy o pracę nakładczą z powodem, pomimo nierozwiązania członkostwa, jako dokonane za porozumieniem stron było dopuszczalne i skuteczne.Po rozwiązaniu umowy o pracę nakładczą sytuacja powoda w zakresie zatrudnienia może być rozważana w aspekcie art. 182 § 2 prawa spółdzielczego, zgodnie z którym członek ma prawo do zatrudnienia stosownie do swoich kwalifikacji zawodowych i osobistych (obejmujących także zakres zdolności do pracy) oraz aktualnych możliwości gospodarczych spółdzielni.Z chwilą odzyskania częściowej zdolności do pracy, tj. zaliczenia do III grupy inwalidów, powód miał więc prawo domagać się zatrudnienia w odpowiednim zakresie, lecz to jego prawo ograniczały możliwości gospodarcze spółdzielni. Możliwości te, co wynika z ustaleń Sądu Wojewódzkiego, były w okresie starań powoda o zatrudnienie wyznaczane malejącą ilością zamówień i trudną sytuacją gospodarczą pozwanej Spółdzielni. Powód pomimo zgłaszania żądania zatrudnienia nie wystąpił na drogę sądową, ze stosownym roszczeniem opartym na podstawie art. 182 § 2 prawa spółdzielczego, do czasu wykluczenia go ze Spółdzielni.Pomimo odmowy ponownego zatrudnienia, powód nie może skutecznie domagać się odszkodowania przewidzianego w art. 182 § 4 zdanie drugie prawa spółdzielczego. W myśl wymienionego przepisu, w razie zawinionego nienawiązania stosunku pracy z winy spółdzielni, członek może dochodzić zawarcia spółdzielczej umowy o pracę, a niezależnie od tego dochodzić odszkodowania według przepisów prawa cywilnego. Przepis ten, chociaż dotyczy roszczeń z tytułu nienawiązania spółdzielczej umowy o pracę po powstaniu członkostwa, ma zastosowanie w drodze analogii także do nienawiązania stosunku pracy w trakcie trwania członkostwa, gdy obowiązek ten powstaje w innych okolicznościach niż przewidziane w art. 192 prawa spółdzielczego, a więc do roszczenia zgłoszonego przez powoda.Bez wątpienia, co wynika z przytoczonego wyżej przepisu art. 182 § 4 prawa spółdzielczego, jedną z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej spółdzielni jest wina. Jak już wyżej zostało stwierdzone, przy rozważaniu zasadności roszczenia powoda o nawiązanie zatrudnienia możliwości pozwanej Spółdzielni dostarczenia pracy powodowi uległy ograniczeniu na skutek zmniejszenia się zakresu zamówień.W sytuacji gdy powód miał ustalone prawo do renty inwalidzkiej nabytej z tytułu poprzedniego zatrudnienia w pozwanej Spółdzielni, a nadto w tej samej Spółdzielni pracę i to w zwiększonym zakresie miała zapewnioną żona powoda - pozwanej nie można przypisać winy w odmowie ponownego zatrudnienia powoda po uzyskaniu przez niego renty inwalidzkiej.Roszczenie powoda o odszkodowanie z tytułu nabytych przez niego dla siebie urządzeń do produkcji zapinek z samych twierdzeń pozwu i rewizji podlegało oddaleniu jako bezpodstawne. Powód na uzasadnienie tego roszczenia twierdził, iż będąc przekonanym, że zostanie zatrudniony, nabył powyższe urządzenia, licząc na zlecenie mu produkcji zapinek, a nadto (...) uzgadniając z prezesem pozwanej Spółdzielni, że przy użyciu tych urządzeń żona powoda i jego teściowa będą wykonywać produkcję zapisek, na którą zamówienie dla pozwanej Spółdzielni załatwił powód. Sam powód również przyznawał, że w ramach tego zamówienia jego żona i teściowa wykonują pracę na tych urządzeniach.Taki stan faktyczny nie uzasadnia domagania się odszkodowania. Powód nabył urządzenia produkcyjne na własny rachunek i ryzyko, zaś postawienie pozwanej Spółdzielni, na które się powołuje, jest przez nią spełnione. Brak jest więc zarówno z tytułu umowy, jak i z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy względnie z tytułu czynu niedozwolonego jakiejkolwiek podstawy do uwzględnienia tego roszczenia. Wobec powyższego, nie zachodzi podnoszona w rewizji powoda podstawa naruszenia prawa materialnego.Gdy równocześnie nie zachodzą i nie zostały w żaden sposób wykazane lub chociażby wyjaśnione pozostałe podstawy, na których opierała się rewizja powoda, Sąd Najwyższy na zasadzie art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.