I PRN 30/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj.Sędziowie SN: H. Sadowski, Z. Zaziemski.Protokolant: A. Kamińska.Prokurator Prokuratury Generalnej PRL: E. Wiśniewska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 13 września 1988 r., sprawy z powództwa Zdzisława G. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "G." w D. o odprawę jednorazową na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (NC 35/88/P) od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 22 października 1987 r.uchyla zaskarżony wyrok i zmieniając poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w D. z dnia 16 czerwca 1987 r. zasądza na rzecz powoda Zdzisława G. od pozwanej Kopalni Węgla Kamiennego "G." w D. kwotę 50.000 zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) z 8% od dnia 10 kwietnia 1987 r. oraz 2.488 zł tytułem kosztów procesu za dwie instancje.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy - Sąd Pracy w D. wyrokiem z dnia 16 czerwca 1987 r., sygn. akt P 104/87 oddalił powództwo Zdzisława G. dochodzącego od Kopalni Węgla Kamiennego "G." w D. kwoty 50.000 zł, tytułem odprawy pieniężnej, przysługującej pracownikom górnictwa przechodzącym na emeryturę lub rentę inwalidzką, zaś Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia 22 października 1987 r. rewizję powoda oddalił. Wyroki te zapadły w następującym stanie faktycznym sprawy: Zdzisław G. w okresie od 2 marca 1960 r. do 31 sierpnia 1979 r. pracował w pozwanej Kopalni, ostatnio na stanowisku sztygara. W związku z przejściem powoda na górniczą rentę inwalidzką (wg III grupy inwalidów) od dnia 1 września 1979 r. umowa o pracę z pozwaną Kopalnią została rozwiązana. Powód nie otrzymał odprawy pieniężnej, bowiem obowiązujące wówczas przepisy nie przewidywały takich świadczeń dla pracowników górnictwa. Z dniem 1 września 1984 r. powód podjął ponownie pracę w pozwanej Kopalni, w pełnym wymiarze czasu pracy i pracował do 10 kwietnia 1987 r. W okresie ponownego wykonywania zatrudnienia renta inwalidzka powoda uległa zawieszeniu. Od dnia 1 kwietnia 1987 r. powód otrzymuje górniczą rentę inwalidzką, której wysokość na jego wniosek ustalono ponownie, w oparciu o zarobki z zatrudnienia wykonywanego po 1 września 1984 r.Sądy obu instancji dokonały oceny roszczenia powoda w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa - Karta Górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13), przewidując w § 17 ust. 2, iż pracownikom górnictwa przechodzącym na emeryturę lub rentę inwalidzką wypłaca się odprawę pieniężną w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia, obliczonego jak za urlop wypoczynkowy, nie wyższą niż 50.000 zł i uznały, że powód rezygnując z pracy w 1987 r. i powracając do pobierania renty inwalidzkiej nie jest przechodzącym na rentę inwalidzką. Od wyroku Sądu Wojewódzkiego Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego złożył rewizję nadzwyczajną opartą na podstawie rażącego naruszenia § 17 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów - Karta górnika i naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wnosząc o uchylenie tego wyroku oraz zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego przez uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie ulega wątpliwości, iż powód wiąże dochodzone roszczenia z zaprzestaniem wykonywania zatrudnienia w kwietniu 1987 r. nie zaś ze swym pierwszym przejściem na rentę w 1979 r. Uprawnienia do odpraw pieniężnych w związku z przejściem na emeryturę lub rentę pracowników górnictwa zatrudnionych w przedsiębiorstwach przemysłu węglowego regulują, od dnia 1 grudnia 1985 r. postanowienia "Porozumienia z dnia 25 listopada 1985 r. w sprawie branżowego systemu wynagradzania w przedsiębiorstwach przemysłu węglowego" zawartego na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (Dz. U. Nr 5, poz. 25 oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 października 1985 r. w sprawie tworzenia zakładowych systemów wynagradzania przez przedsiębiorstwa przemysłu węglowego (Dz. U. Nr 4, poz. 257). Z mocy art. 20 wymienionej ustawy Porozumienie z dnia 26 listopada 1985 r. zastąpiło bowiem, w odniesieniu do pracowników zakładów objętych jego zasięgiem podmiotowym, przepisy § 17 ust. 2 Karty górnika. Zgodnie z § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 października 1985 r. oraz art. 18 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. w porozumieniu branżowym dopuszczalne było określenie okresów zatrudnienia, po których powstaje prawo do odprawy (art. 18 ust. 2 i 3 ustawy) oraz ustalenie, że jeżeli odprawa przysługująca na podstawie porozumienia jest niższa od odprawy, jaka przysługiwałaby na podstawie przepisów dotychczasowych, pracownik zatrudniony w dniu wejścia w życie porozumienia otrzyma stosowne wyrównanie (art. 18 ust. 7 ustawy).Postanowienia § 20 Porozumienia z dnia 26 listopada 1985 r. w zasadzie transponują treść art. 18 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. określając jednorazowy charakter odprawy, ustalając jej wysokość procentową w zależności od przepracowanych lat oraz gwarantując pracownikom zatrudnionym przed jego wejściem w życie (tj. przed 1 grudnia 1985 r.) zachowanie wysokości odprawy według przepisów dotychczasowych, tj. według przepisów § 17 ust. 2 Karty górnika. Jednocześnie w § 20 ust. 7 Porozumienia zostało zamieszczone postanowienie, iż odprawa nie przysługuje zatrudnionym emerytom i rencistom. Dla oceny uprawnienia powoda do jednorazowej odprawy pieniężnej konieczne jest przede wszystkim rozważenie, czy rozwiązując umowę o pracę z pozwaną kopalnią w kwietniu 1987 r. spełnił on warunek nabycia tego uprawnienia jakim, w myśl obowiązującego przepisu, jest przejście na rentę inwalidzką. Renta inwalidzka, jako świadczenie, do którego prawo jest zależne od inwalidztwa, a więc przesłanki podlegającej zmianom czasowym nie ma ze swej natury charakteru stałego, tak co do samego prawa do świadczenia jak co do wysokości świadczenia. Z tego względu jedna osoba może w ciągu swego życia nawet wielokrotnie uzyskiwać i tracić prawo do renty inwalidzkiej, gdy w jej stanie zdrowia będą zachodzić zmiany powodujące cofanie się lub postępowanie procesów chorobowych wywołujących inwalidztwo. Gdy osoba taka, w okresach ustępowania inwalidztwa będzie podejmować zatrudnienie i następnie je przerywać, w związku z kolejnym wystąpieniem inwalidztwa, bez wątpienia każdorazowo musi być uznana za przechodzącą na rentę inwalidzką, skoro w okresach zatrudnienia nie ma prawa do renty inwalidzkiej.Wielokrotnemu pobieraniu odpraw pieniężnych w takich przypadkach zapobiega jednorazowy ich charakter.Podobna, chociaż nie identyczna jest sytuacja osoby, która rozwiązała umowę o pracę w związku z uzyskaniem prawa do renty inwalidzkiej, a po jakimś czasie decyduje się na podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, z jednoczesnym zawieszeniem prawa do renty. Zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w rewizji nadzwyczajnej, że pracownik, który pomimo ustalonego prawa do renty inwalidzkiej podejmuje wykonywanie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy uzyskuje wszystkie uprawnienia związane ze stosunkiem pracy, gdy na skutek zatrudnienia jego prawo do renty (a więc i status rencisty) ulega zawieszeniu na zasadzie art. 82 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).Gdy więc pracownik taki rozwiązuje stosunek pracy, co powoduje ustanie zawieszenia prawa do renty i wznowienie wypłaty świadczenia (art. 103 ust. 1 ustawy o z.e.p.) następuje jego kolejne przejście na rentę inwalidzką w rozumieniu zarówno § 17 ust. 2 Karty górnika jak art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (Dz. U. Nr 5, poz. 26) i porozumień zawartych na jej podstawie.Postanowienie § 20 ust. 7 Porozumienia z dnia 26 listopada 1985 r. wyłączające prawo do odpraw rentowo-emerytalnych w stosunku do zatrudnionych rencistów i emerytów musi być wykładane jako odnoszące się wyłącznie do tych rencistów i emerytów, którzy pomimo podjęcia zatrudnienia pobierają przyznane świadczenia, a więc rozwiązując stosunek pracy nie przechodzą ze statusu ekonomicznego pracownika w status rencisty lub emeryta.Odmienna wykładnia analizowanych przepisów, pozbawiająca powoda jednorazowej odprawy, pomimo że w okresie gdy odprawy takie obowiązywały w zatrudniającej go pozwanej kopalni, jest sprzeczne z zasadami ustroju i celami PRL i godząc w dyrektywę interpretacyjną określoną w art. 7 k.p. stanowi rażące naruszenie prawa oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W takiej sytuacji gdy okazało się, że rewizja nadzwyczajna znajduje podstawy wymienione w art. 417 k.p.c. i nie zachodzi przeszkoda do jej uwzględnienia określona w art. 421 § 2 k.p.c. - Sąd Najwyższy na mocy art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.