I PRN 41/81

SentencjaSąd Najwyższy przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej PRL po rozpoznaniu sprawy z wniosku Bogdana K. przeciwko Teatrowi Wielkiemu w Ł. o wynagrodzenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 11 stycznia 1981 r., uzupełnionego wyrokiem tegoż Sądu z dnia 18 lutego 1981 r. - uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej odwołanie wnioskodawcy co do kwoty 10 650 zł i zmieniając w tym zakresie, orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej dla Dzielnicy Śródmieście w L. z dnia 8 maja 1980 r. zasądził od Teatru Wielkiego w Ł. na rzecz wnioskodawcy Bogdana K. kwotę 10 650 zł z 8% od dnia 31 grudnia 1979 r. ponad zasądzoną już powyższym wyrokiem kwotę 18 502 zł.Uzasadnienie faktyczneW wyniku rozpoznania odwołania Bogdana K. od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej w Ł. dla Dzielnicy Śródmieście Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 14 stycznia 1981 r. uzupełnionym wyrokiem z dnia 18 lutego 1981 r. zmienił zaskarżone orzeczenie i zasądził na rzecz wnioskodawcy kwotę 18 502 zł z odsetkami za zwłokę od dnia 31 grudnia 1979 r., oddalając jego dalej idące żądania.Z roszczeń dochodzonych przez wnioskodawcę, w związku z wykonywaną przez niego w pozwanym Teatrze Wielkim w Ł. pracą na stanowisku zastępcy dyrektora teatru, Sąd Okręgowy uznał za uzasadnione jedynie żądanie zapłaty ekwiwalentu za pełnione w czasie zatrudnienia dyżury w kwocie 29 152 zł, jednakże z kwoty tej potrącił kwotę 10 650 zł stanowiącą równowartość miesięcznego wynagrodzenia wnioskodawcy.Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, Sąd uznał, że skoro wnioskodawca został' odwołany ze stanowiska w trybie przewidzianym dla odwołania kierowników zakładów pracy i ich zastępców i skoro w następstwie odwołania miał prawo przez okres równy okresowi wypowiedzenia do otrzymywania dotychczasowego wynagrodzenia beż obowiązku świadczenia pracy, a faktycznie okres ten trwał cztery miesiące, to jest o miesiąc dłużej, to należność wnioskodawcy podlega częściowej kompensacie o wysokość jednomiesięcznego wynagrodzenia.Sąd Okręgowy nie powołał się w tym zakresie na jakikolwiek przepis obowiązującego prawa, a tylko na poglądy przytaczane w literaturze, mianowicie w pracy M. Święcickiego Prawo pracy, wydanej w 1968 r.Prokurator Generalny PRL zaskarżył powyższy wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rewizją nadzwyczajną w części oddalającej wniosek o zapłatę kwoty 10 650 zł z odsetkami z tytułu wynagrodzenia za dyżury, która zdaniem skarżącego została bezpodstawnie potrącona z należności przysługującej wnioskodawcy z powyższego tytułu. Skarżący zarzuca, że zaskarżony wyrok wydany został z rażącym naruszeniem przepisów prawa, a w szczególności art. 328 § 2 k.p.c. i art. 61 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1974 r. Nr 39, poz. 231 wraz z późn. zm.) oraz art. 70, § 2, 71 i 72 § 1 w związku z art. 8 i 144 § 2 kodeksu pracy, wnosi o uchylenie powyższego wyroku w zaskarżonej części oraz o zmianę poprzedzającego go orzeczenia organu I instancji przez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy od strony pozwanej dalszej kwoty 10 650 zł z 8% od dnia 31 grudnia 1979 r.Rewizja nadzwyczajna zasługuje na uwzględnienie. Trafny jest zarzut rażącego naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., mającego zastosowanie w postępowaniu przed okręgowym sadem pracy i ubezpieczeń społecznych w związku z art. 72 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Okręgowy Sąd nie wskazał bowiem przepisu prawa, na podstawię którego dokonał potrącenia kwoty 10 650 zł z należnego wnioskodawcy wynagrodzenia za dyżury. Przytoczenia podstawy prawnej wyroku nie może zastąpić - ogólnikowe zresztą - powołanie się na poglądy wyrażone przez przedstawicieli doktryny.Instytucja potrącenia wzajemnych wierzytelności unormowana jest w przepisach art. 498-508 k.c., mających odpowiednie zastosowanie w stosunkach pracy na podstawie art. 300 k.p.W świetle powyższych przepisów oraz art. 87 § 1 i 91 k.p. nie zachodziły warunki do dokonania potrącenia spornej kwoty 10 650 zł z wierzytelności wnioskodawcy. Nie istniała bowiem wzajemna wierzytelność strony pozwanej do wnioskodawcy warunkująca potrącenie w świetle art. 498 § 1 k.p. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wydaje się wynikać, że Okręgowy Sąd uznał, iż wnioskodawca po odwołaniu go ze stanowiska zastępcy dyrektora strony pozwanej miał prawo do wynagrodzenia za trzymiesięczny okres wypowiedzenia, tymczasem do wnioskodawcy zastosowano czteromiesięczny okres wypowiedzenia, wobec czego wypłacone mu wynagrodzenie za ten czwarty miesiąc było nienależne.Okręgowy Sąd przeoczył jednak bezsporną okoliczność, potwierdzoną dołączonym do rewizji nadzwyczajnej zaświadczeniem Urzędu m. Łodzi z dnia 27 listopada 1979 r., że wnioskodawca w dniu odwołania go z zajmowanego stanowiska (tekst jedn.: dnia 26 lutego 1979 r.) chorował, wobec czego trzymiesięczny okres wypowiedzenia związany z odwołaniem (art. 70 § 2 k.p.) rozpoczął swój bieg zgodnie z art. 72 § 1 k.p. dopiero po upływie okresu zwolnienia lekarskiego (tekst jedn.: dnia 21 marca 1979 r.). Nie nastąpiła zatem wypłata świadczenia nienależnego wnioskodawcy za rzekomo czwarty miesiąc okresu wypowiedzenia.Przede wszystkim jednak - nawet gdyby stronie pozwanej przysługiwała jakakolwiek wierzytelność w stosunku do wnioskodawcy to bez jego zgody, a takiej przecież nie było - nie istniała możliwość potrącenia jej z wzajemną wierzytelnością wnioskodawcy, a to wobec zakazu potrącania wynikającego z przepisów art. 505 pkt 4 k.c. w zw. z art. 300 k.p. oraz art. 87 § 1 i 91 k.p. Zakaz ten odnieść należy również do wynagrodzenia za dyżury pracownicze jako części wynagrodzenia za prace w szerokim tego pojęcia znaczeniu.Zaskarżony wyrok w rażący sposób narusza także wymienione wyżej przepisy.Sąd Najwyższy nie podzielił poglądu pełnomocnika strony pozwanej, że wyrok w zaskarżonej części odpowiada prawu z tego względu, iż domaganie się przez wnioskodawcę wynagrodzenia za dyżury przekraczającego zasądzoną kwotę jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.), skoro przez cztery miesiące po odwołaniu nie świadcząc pracy otrzymał wynagrodzenie z zakładu pracy nie podejmując próby rozliczenia w tym okresie dyżurów w drodze wykorzystania czasu wolnego w zamian za dyżury zgodnie z art. 144 § 2 k.p. Próba taka skazana byłaby bowiem na niepowodzenie. Strona pozwana bowiem jeszcze nawet w procesie kwestionowała prawo wnioskodawcy do jakiejkolwiek odpłatności za dyżur, którego pełnienie przez wnioskodawcę także kwestionowała, a wniosek o zaliczenie na poczet należności za dyżur wynagrodzenia wypłaconego za okres wypowiedzenia (czyli w istocie o potrącenie) zgłosiła jedynie z ostrożności procesowej. Natomiast prawo wnioskodawcy do wynagrodzenia za okres wypowiedzenia związanego z odwołaniem mimo nieświadczenia pracy wynika jednoznacznie z art. 70 § 2 k.p. i in. Trudno więc dopatrzyć się w dochodzeniu przez wnioskodawcę wynagrodzenia za dyżury w pełnym należnym mu rozmiarze sprzeczności z zasadami współżycia społecznego w PRL.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 144 § 2 k.p., oraz art. 422 § 1 k.p.c. w zw. z art. 277 § 2 k.p. orzekł jak w sentencji.