I PZP 1/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Filcek. Sędziowie SN: E. Brzeziński, S. Rejman (sprawozdawca)SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Jana B. przeciwko Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w R. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 29.XII.1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy pracownikowi, któremu wypowiedziano warunki pracy i płacy w okolicznościach określonych dyspozycją art. 43 § 1 pkt 2 k.p. przysługuje dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia przewidziany w § 2 tego przepisu?"powziął następującą uchwałę:Pracownikowi, któremu wypowiedziano warunki pracy lub płacy w okolicznościach określonych dyspozycją art. 43 § 1 k.p., nie przysługuje dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia przewidziany w § 2 tego przepisu. Uzasadnienie faktycznePrzepis art 43 k.p. reguluje możliwość wypowiedzenia warunków pracy lub płacy w przypadku, gdy rozwiązanie umowy podlega ograniczeniu. W świetle § 1 tego przepisu dotyczy on pracowników, o których mowa w art. 39 k.p., a więc członków rad zakładowych i delegatów związkowych, zakładowych i oddziałowych społecznych inspektorów pracy, członków zakładowych komisji rozjemczych oraz tych pracowników, którym brakuje nie więcej niż dwa lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia im uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Przepisy § 1 i 2 art. 43 k.p. stosuje się odpowiednio także do pracowników objętych na podstawie przepisów pozakodeksowych zakazem wypowiedzenia, jeżeli przepisy te nie regulują samodzielnie w inny sposób możliwości zmiany warunków pracy lub płacy. Za taką wykładnią przemawia fakt, że ilekroć kodeks pracy posługuje się terminem "przepisy szczególne", tylekroć ma na uwadze przepisy pozakodeksowe, co potwierdza brzmienie art. 47 § 1, 57 § 2, 63 i 80 k.p. Gdyby przez "przepisy szczególne", na podstawie których rozwiązanie umowy o pracę podlega ograniczeniu, rozumieć również przepisy kodeksu, to zbędne byłoby wyliczenie w art. 47 § 1 i art. 57 § 2 k.p. - obok pracowników objętych przepisem art. 39 k.p. - pracownic w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego, przy jednoczesnym pominięciu pracowników młodocianych. Wszystkim tym pracownikom zakład pracy może wypowiedzieć warunki pracy lub płacy, jeżeli jest to konieczne ze względu na wprowadzenie nowych zasad wynagrodzenia, w przypadkach przewidzianych w pkt 1 § 1 art. 43 k.p., albo ze względu na stwierdzoną orzeczeniem lekarskim utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy lub skutek nie zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do jej wykonywania (pkt. 2 § 1 art. 43 k.p.). W stosunku do pracowników w wieku przedemerytalnym, o których mowa w art. 39 pkt 4 k.p., powyższy zakaz wypowiedzenia zmieniającego doznaje pewnego rozluźnienia. W myśl bowiem § 2 art. 43 k.p. zakład pracy może wypowiedzieć takim pracownikom warunki pracy lub płacy także wówczas, gdy zachodzi potrzeba powierzenia im innej pracy z przyczyn nie wymienionych w § 1 tego przepisu. Ustawa stanowi, że jeżeli powoduje to obniżenie wynagrodzenia, pracownikowi przysługuje dodatek wyrównawczy. W związku z takim brzmieniem przepisu Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nasuwały się wątpliwości, jakim dał wyraz w treści przedstawionego Sądowi Najwyższemu pytania prawnego. Usunięciu wątpliwości służy wykładnia przepisów prawa, zmierzająca do ustalenia rzeczywistego sensu normy prawnej. Za udzieleniem na przedstawione pytanie prawne odpowiedzi przeczącej przemawia wykładnia językowa, która służy wyjaśnieniu sensu przepisu prawnego przez ustalenie znaczenia użytych w nim zwrotów, przy uwzględnieniu obowiązujących reguł gramatycznych. Artykuł 43 § 2 k.p. stanowi, że pracownikowi w wieku przedemerytalnym zakład pracy może wypowiedzieć warunki pracy lub płacy także z przyczyn innych niż wymienione w § 1. Akcent więc położony jest na "inne przyczyny niż wymienione w § 1". Zdanie zaś drugie omawianego przepisu statuuje zasadę, że jeżeli powoduje to obniżenie wynagrodzenia, pracownikowi przysługuje dodatek wyrównawczy. To "obniżenie wynagrodzenia" więc odnosi się do "innych przyczyn niż wymienione w § 1". Do takiego samego wniosku prowadzi systemowa wykładnia treści art. 43 k.p., w którym interpretowany przepis stanowi zdanie drugie paragrafu drugiego. Trafność takiego rozumowania potwierdza też wykładnia funkcjonalna, która zawiera dyrektywy interpretacyjne wynikające z funkcji, jaką spełnia przepis prawa w aktualnym układzie stosunków społecznych i gospodarczych. Celem zaś przepisu art. 43 § 2 k.p. jest zapewnienie pracownikowi będącemu w okresie przedemerytalnym takiego wynagrodzenia, które nie pogorszyłoby jego sytuacji w zakresie określenia podstawy wymiaru należnej emerytury. Temu więc celowi służy dodatek wyrównawczy. Pracownik w wieku przedemerytalnym podlega ochronie na równi z innymi pracownikami, o których mowa w art. 39 k.p. W § 2 art. 43 k.p. przewidziany jest jednak wyjątek od tej zasady, gdy zachodzi potrzeba powierzenia mu innej pracy z przyczyn nie wymienionych w § 1 tego przepisu. I tylko w takim wypadku - w razie obniżenia wynagrodzenia - przysługuje takiemu pracownikowi dodatek wyrównawczy, który rekompensuje nieco słabszą ochronę przed wypowiedzeniem mu warunków pracy, w porównaniu do pozostałych osób wymienionych w art. 39 k.p.Dodatek wyrównawczy stanowi różnicę pomiędzy wynagrodzeniem z okresu poprzedzającego przeniesienie do innej pracy a wynagrodzeniem osiąganym na nowym stanowisku pracy (§ 13 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 18 grudnia 1974 r. - Dz. U. Nr 51, poz. 334; zm.: Dz. U. z 1976 r. Nr 40, poz. 238).