I PZP 2/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Filcek. Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL K. Soboty, w sprawie z powództwa Mariana P. przeciwko Przedsiębiorstwu Energomontażowemu Przemysłu Węglowego w C. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 30 grudnia 1974 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy, a jeśli tak, to w jakich okolicznościach kierownikowi robót montażowych, w związku ze służbowymi wyjazdami na teren przydzielonego rejonu działania, przysługują diety określone w § 4 ust. 3 uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (MP Nr 22, poz. 127), czy też przysługują mu ryczałty i dodatki godzinowe, o których mówi § 10 tej uchwały?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Pracownikom zatrudnionym w przedsiębiorstwach montażowych przemysłu węglowego - w tym także kierownikom robót montażowych - których obowiązki służbowe polegają na częstych wyjazdach na teren przydzielonego im rejonu działania i którzy nie powracają codziennie do miejsca zamieszkania (zakwaterowania), przysługują diety w wysokości określonej w S 4 ust. 3 uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (M. P. Nr 22, poz. 127). W innych wypadkach wykonywania czynności poza miejscowością stanowiącą siedzibę zakładu pracy pracownikom tym należą się diety montażowe, będące odmianą dodatków (ryczałtów), o których mowa w S 10 cytowanej uchwały.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Powód jest zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie w charakterze kierownika robót montażowych i w związku z tym często wyjeżdża w teren w celach inspekcyjnych. Wówczas otrzymuje zwrot kosztów podróży oraz strawne w wysokości 27 zł, przewidziane protokołem dodatkowym nr 297/PW z dnia 27 listopada 1972 r. do układu zbiorowego pracy zawartego między Ministrem Górnictwa i Energetyki a Zarządem Głównym Związku Zawodowego Górników z dnia 15 kwietnia 1957 r. Powód żąda natomiast diet wyższych, bo po 40 zł za dobę podróży służbowej, stosownie do § 4 ust. 3 uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (MP Nr 22, poz. 127).Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, nie ma wątpliwości co do tego, że uchwała Rady Ministrów nie uchyliła, bo nie mogła uchylić, postanowień układu zbiorowego pracy. Zagadnienie natomiast sprowadza się do tego, czy powoda - jako kierownika robót montażowych - można zaliczyć do kategorii pracowników, o jakich mowa w § 10 cytowanej uchwały Rady Ministrów, a jeśli tak, to w jaki sposób należy obliczyć dla niego strawne.Z punktu 5 pisma Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 23 lipca 1974 r. zdaje się wynikać, że tzw. diety montażowe, o jakich mowa w § 10 uchwały nr 90 Rady Ministrów, wypłacane są pracownikom brygad i zespołów montażowych, remontowych, pomiarowych itd. Podobny wniosek można wyprowadzić z § 9 protokołu dodatkowego nr 297/PW do u.z.p. Pozostaje jednak wątpliwość, czy powoda, który jest kierownikiem robót montażowych, należy zaliczyć do pracowników brygad i zespołów montażowych.Uzasadnienie prawneOdpowiadając na postawione pytanie prawne, Sąd Najwyższy miał na uwadze co następuje:Uchwała nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. przewiduje, że pracownikom, którzy wykonują obowiązki służbowe poza siedzibą zakładu pracy, przysługują diety albo zamiast diet ryczałty miesięczne lub dodatki godzinowe.Wysokość diet ustalona jest w § 4 ust. 3 na kwotę 40 zł za dobę podróży służbowej. Natomiast w przedmiocie ryczałtów i dodatków godzinowych Rada Ministrów upoważniła Ministrów do ich określenia, nie wskazując wysokości (§ 10), i dlatego mogą one być niższe niż 40 zł. Ryczałty te wypłacane są zamiast diet. Minister Górnictwa i Energetyki, po porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, w wykonaniu przewidzianej w § 10 cyt. uchwały delegacji Rady Ministrów określił wysokość strawnego, przysługującego pracownikom brygad montażowych, w kwocie wyższej niż kwota, jaka przysługuje im na podstawie protokołu dodatkowego nr 297/PW do układu zbiorowego pracy z dnia 15 kwietnia 1957 r. W tych okolicznościach nie można twierdzić, że postanowienia wymienionego protokołu dodatkowego do u.s.p. są obecnie mniej korzystne dla pracowników niż przepisy uchwały nr 90 Rady Ministrów z 1973 r. Protokół dodatkowy dotyczy wynagrodzenia pracowników umysłowych zatrudnionych w przedsiębiorstwach montażowych przemysłu węglowego. W § 9 tego protokołu jest mowa o pracownikach zatrudnionych przy pracach montażowych bez jakichkolwiek wyjątków. Dotyczy on więc także kierowników robót montażowych, ponieważ nie ma żadnych podstaw do wyłączenia ich spod działania postanowień cyt. protokołu dodatkowego.Wobec tego, że tzw. diety montażowe są odmianą ryczałtów, o których mowa w § 10 uchwały nr 90 Rady Ministrów, postanowienia tego przepisu trzeba stosować do nich w całej rozciągłości. Należą się więc one tylko pracownikom często dojeżdżającym do miejsca prac montażowych i tylko wówczas, gdy pracownicy ci powracają codziennie do miejsca zamieszkania (zakwaterowania).Natomiast pracownicy brygad montażowych - w tym także kierownicy robót montażowych - którzy nieczęsto wyjeżdżają na teren przydzielonego im rejonu działania lub nie powracają codziennie do miejsca zamieszkania czy zakwaterowania, otrzymują diety w wysokości 40 zł za dobę podróży służbowej, na podstawie § 4 ust. 3 cyt. uchwały Rady Ministrów.Sąd Najwyższy podziela wyrażony w tym przedmiocie pogląd Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz zbieżne z nim stanowisko Centralnej Rady Związków Zawodowych.