I PZP 2/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Kasiński. Sędziowie SN: A. Filcek (sprawozdawca), W. Dębicka.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Kazimierza T. przeciwko Państwowemu Szpitalowi Klinicznemu w W. o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu postanowieniem z dnia 11 stycznia 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy lekarzowi zatrudnionemu w Klinice Akademii Medycznej na stanowisku nauczyciela akademickiego (asystenta) przysługuje wynagrodzenie za dyżur lekarski w dzień roboczy za 24 godziny dyżuru czy też za 18 godzin?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych podjął następującą uchwałę:Lekarzowi będącemu nauczycielem akademickim, zatrudnionemu w klinice akademii medycznej wchodzącej w skład państwowego szpitala klinicznego i otrzymującym od tego szpitala wynagrodzenie za 18 godzin dyżuru pełnionego w dniu roboczym, przysługuje wynagrodzenie z tytułu dyżuru za dalsze 6 godzin (czyli za całą dobę), jeżeli w tych nadgodzinach nie był obowiązany do pracy leczniczo-usługowej łączącej się z jego działalnością dydaktyczno-naukową. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca był nauczycielem akademickim zatrudnionym w charakterze starszego asystenta w Klinice Stomatologii Instytutu Chorób Wewnętrznych Akademii Medycznej w W. na podstawie mianowania przez Rektora Akademii Medycznej w W. Powyższa klinika wchodzi w skład pozwanego Państwowego Szpitala Klinicznego nr 1 w W. Bezsporną między stronami okolicznością jest to, że Państwowy Szpital Kliniczny nr 1 jest w stosunku do Akademii Medycznej jednostką organizacyjną, mającą cechy odrębnego zakładu pracy, przy czym lekarze będący nauczycielami akademickimi zatrudnieni w tym szpitalu są pracownikami Akademii Medycznej w W., której pozwany Szpital jest organizacyjnie podporządkowany. Okoliczność powyższa znajduje potwierdzenie w § 2, § 4 ust. 1 pkt 1 i § 10 instrukcji nr 71/55 Ministra Zdrowia z dnia 2 grudnia 1955 r. w sprawie zasad organizacji państwowych szpitali klinicznych (Dz. Urz. MZ Nr 23, poz. 129 z późn. zm.).Wnioskodawca dochodzi od wymienionego Państwowego Szpitala Klinicznego 8.116 zł tytułem wyrównania wynagrodzenia za 89 całodobowych dyżurów świadczonych w izbie przyjęć Kliniki Stomatologii pozwanego Szpitala w latach 1975-1977. Za dyżury te, pełnione w dni robocze, wnioskodawca otrzymał wynagrodzenie w wymiarze 18 godzin za dobę, wobec czego dochodzi wyrównania za pozostałe 6 godzin każdego dyżuru.Zakładowa Komisja Rozjemcza przy pozwanym szpitali orzeczeniem z dnia 18 września 1978 r. oddaliła wniosek.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu, rozpoznając sprawę na skutek odwołania wnioskodawcy od powyższego orzeczenia, przedstawił Sądowi Najwyższemu następujące, budzące poważne wątpliwości, zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu przedstawionego pytania prawnego podkreślił, że znany mu jest pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z dnia 29 września 1977 r. sygn. I PRN 137/77 (OSNCP 1978, z. 2, poz. 38), w świetle którego lekarzowi, któremu zlecono pełnienie w dniu roboczym całodobowego dyżuru, przypadającego częściowo na godziny jego normalnej pracy, objętej wypłacanym mu miesięcznym wynagrodzeniem za pracę, nie przysługuje odrębne wynagrodzenie za dyżur pełniony w tych godzinach.Jednakże wątpliwość wyrażona w przedmiotowym pytaniu prawnym wynika stąd, że w niniejszej sprawie dyżury nie są pełnione na rzecz tego samego zakładu pracy, jak to miało miejsce w wyżej przytoczonej sprawie I PRN 137/77, lecz na rzecz innego zakładu pracy w ramach odrębnej umowy o pełnienie dyżurów zawartej z tym innym zakładem. Ta okoliczność, na którą powołuje się wnioskodawca, spowodowała, że prawomocnym wyrokiem wydanym w analogicznej sprawie I P 414/78 Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu uwzględnił roszczenie lekarza - nauczyciela akademickiego o wynagrodzenie za całodobowe dyżury świadczone w dni robocze w Klinice Akademii Medycznej zorganizowanej na bazie specjalistycznego Zespołu Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej. Powyższa okoliczność uznana też została w niniejszej sprawie przez Centralną Radę Związków Zawodowych oraz przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL za przesłankę mającą decydować o pozytywnej odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne.Zdaniem Sądu Najwyższego rozważania nad objętym pytaniem zagadnieniem nie mogą jednak ograniczać się tylko do okoliczności, że dyżur świadczony był na podstawie odrębnej umowy z innym zakładem pracy. Sprawa bowiem wymaga rozważenia na tle swoistej sytuacji, jaka wynika z zatrudnienia lekarzy-nauczycieli akademickich w klinikach akademickich wchodzących w skład państwowych szpitali klinicznych. Zgodnie z § 24 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1972 r. w sprawie uposażenia nauczycieli i nauczycieli akademickich (Dz. U. Nr 16, poz. 115) i wydanym na jego podstawie zarządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 9 grudnia 1972 r. w sprawie wykonywania przez nauczycieli akademickich działalności leczniczo-usługowej łączącej się z działalnością dydaktyczno-naukową oraz należnego z tego tytułu wynagrodzenia (Dz. Urz. MZiOS z 1973 r. Nr 1, poz. 3) nauczyciele akademiccy zatrudnieni w jednostkach klinicznych lub innych jednostkach akademii medycznych obowiązani są do pracy leczniczo-usługowej polegającej na prowadzeniu działalności diagnostyczno-leczniczej lub zapobiegawczej, należącej do zakresu działania zakładów społecznej służby zdrowia, jeśli działalność ta łączy się bezpośrednio z zadaniami dydaktycznymi lub naukowymi nauczyciela akademickiego. Jeżeli klinika akademicka wchodzi w skład państwowego szpitala klinicznego, praca leczniczo-usługowa wykonywana jest w klinice odpowiedniej specjalizacji tego szpitala. Do takiej pracy należą także czynności wykonywane w izbie przyjęć kliniki, jeśli nie wykraczają poza kierunek działalności dydaktyczno-naukowej nauczyciela akademickiego.Za pracę leczniczo-usługową wykonywaną poza wymiarem zajęć dydaktycznych nauczycielowi akademickiemu przysługuje dodatkowe wynagrodzenie, wypłacane stosownie do wkładu pracy, nie więcej jednak niż za dwie godziny pracy dziennie (§ 2 zarządzenia MZiOS z dnia 9 grudnia 1972 r.). Jak wynika z akt osobowych wnioskodawcy, otrzymywał on takie wynagrodzenie w maksymalnym wymiarze czasowym 2 godzin dziennie.Powyższe ograniczenie dotyczy tylko wynagrodzenia, a nie rozmiaru czasowego pracy leczniczo-usługowej nauczyciela akademickiego, stosownie bowiem do § 6 tegoż zarządzenia wykonywanie w przypadkach koniecznych zadań leczniczo-usługowych w rozmiarach przekraczających dwie godziny dziennie nie powoduje zmniejszenia obowiązujących zadań dydaktycznych i naukowych nauczyciela akademickiego, ani też nie stanowi podstawy do dodatkowych roszczeń. Jest to o tyle zrozumiałe, że czas pracy dydaktycznej i naukowej nauczycieli akademickich nie jest określony dobową normą. Określone jest tylko pensum zajęć dydaktycznych, które wynosi dla adiunktów, st. asystentów i asystentów 9 godzin tygodniowo (art. 33 ust. 1 pkt 2 karty praw i obowiązków nauczyciela z dnia 27 kwietnia 1972 r. - Dz. U. Nr 16, poz. 114), dolny limit zajęć w zakresie prac naukowo-badawczych, których zakres ustalany jest indywidualnie dla każdego nauczyciela, wynosi w roku akademickim 300 godzin, a 500 godzin dla nauczycieli przygotowujących rozprawę doktorską lub habilitacyjną (patrz wytyczne stanowiące załącznik do zarządzenia nr 15 Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 28 czerwca 1975 r. w sprawie ustalenia dla nauczycieli akademickich wymiaru obowiązkowych zajęć w zakresie pracy naukowo-badawczych, opublikowanego w Dzienniku Urzędowym tegoż Ministerstwa Nr 8, poz. 40). Wymiar zajęć naukowo-badawczych ustalony dla wnioskodawcy wynosi 300 godzin (patrz zeznania kierownika kliniki Sabiny K.).Wprawdzie w świetle § 7 zarządzenia MZiOS z dnia 9 grudnia 1972 r. pobieranie wynagrodzenia za pracę leczniczo-usługową nie stanowi przeszkód do podjęcia dodatkowego zatrudnienia w zakładach służy zdrowia, jednakże w kontekście z pozostałymi przepisami tego zarządzenia przepis ten rozumieć należy w ten sposób, że dotyczy on dodatkowego zatrudnienia, nie tożsamego z pracą leczniczo-usługową lekarza będącego nauczycielem akademickim.Jeżeli zatem część dyżuru lekarza pokrywała się pod względem czasowym z jego pracą leczniczo-usługową, za którą w ramach 2 godzin dziennie otrzymywał dodatkowe wynagrodzenie, w razie konieczności świadczoną również w większym wymiarze bez prawa do dodatkowego wynagrodzenia, to nie należy mu się wynagrodzenie za tę część dyżuru. Wykonywane bowiem w tym czasie czynności - chociaż świadczone nie na rzecz uczelni, lecz na rzecz szpitala - wynikały z jego obowiązków nauczycielskich i objęte zostały należnym mu z tego tytułu wynagrodzeniem otrzymywanym od uczelni.Powyższe względy uzasadniają udzielenie na przedstawione pytanie odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.W jej świetle wnioskodawcy nie należy się w każdym razie wynagrodzenie za dwie pierwsze godziny dyżuru w izbie przyjęć Kliniki Stomatologii przekraczające 18-godzinny dyżur w dniu roboczym, gdyż praca ta pokrywała się z obowiązującą go działalnością leczniczo-usługową, za którą otrzymywał dodatkowe wynagrodzenie. Przyznanie wnioskodawcy za ten czas odrębnego wynagrodzenia za dyżur prowadziłoby do podwójnego wynagrodzenia tej samej pracy, co nie znajduje prawnego i społecznego uzasadnienia. Prawo do oddzielnego wynagrodzenia za dalsze godziny zależy od ustalenia, czy w okolicznościach konkretnej sprawy konieczne było wykonywanie zadań leczniczo-usługowych ponad 2 godziny dziennie. Tylko bowiem w tym wypadku pozostawanie wnioskodawcy w izbie przyjęć należałoby do jego obowiązków nauczycielskich, nie podlegających dodatkowemu wynagrodzeniu.W razie braku tej okoliczności pozostawanie wnioskodawcy w izbie przyjęć nie może być uznane za działalność usługowo-leczniczą, a dyżur świadczony na rzecz pozwanego Szpitala za podlegający odrębnemu wynagrodzeniu.Rozważenia wymaga również kwestia, jakie znaczenie dla wyniku sprawy ma okoliczność, że - jak twierdzi sam wnioskodawca - strony nie zawierały wyraźnej umowy określającej długość dyżuru w dzień roboczy na ponad 18 godzin. Wnioskodawca odnotowywał w grafiku dyżurów pełnionych w dni robocze dyżur 18-godzinny, z roszczeniem zaś o wynagrodzenie za dalsze godziny dyżuru wystąpił dopiero po ustaniu zatrudnienia w Klinice.