I PZP 29/94

Uchwała z dnia 21 lipca 1994 r. I PZP 29/94 Przewodniczšcy SSN: Antoni Filcek (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kwaœniewski, Maria Tyszel, Sšd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, w sprawie z powództwa Grażyny S. przeciwko "Społem" Powszechnej Spółdzielni Spożywców w E. o uznanie wypowiedzenia zmieniajšcego umowę o pracę za bezskuteczne, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 21 lipca 1994 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sšd Wojewódzki-Sšd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibš w Gdyni postanowieniem z dnia 28 kwietnia 1994 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.: "Czy rada nadzorcza spółdzielni może scedować swoje uprawnienia wynika- jšce z art. 45 § 3 Prawa spółdzielczego (Dz. U. Nr 30 z 1982 r., poz. 210 ze zm.) na prezydium rady nadzorczej?" p o d j š ł następujšcš uchwałę : Nie jest dopuszczalne przekazanie prezydium rady nadzorczej spół- dzielni uprawnienia tejże rady do wyrażenia zgody na wypowiedzenie człon- kowi rady nadzorczej umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy. U z a s a d n i e n i e Sšd Rejonowy-Sšd Pracy w Elblšgu wyrokiem z dnia 8 stycznia 1994 r., [...] przywrócił powódkę Grażynę S. do pracy w pozwanej Spółdzielni na dotychczaso- wych warunkach pracy m.in. na tej podstawie, że wypowiedzenie przez tę Spół- dzielnię powódce warunków pracy i płacy, dokonane w dniu 2 sierpnia 1993 r. ze skutkiem na dzień 30 listopada 1993 r., nastšpiło z naruszeniem przepisu art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego. Powódka pracowała w pozwanej Spółdzielni ostatnio na stanowisku sekre- tarki. W wypowiedzeniu zaproponowano jej od 1 grudnia 1993 r. stanowisko telefonistki z odpowiednim do tego stanowiska wynagrodzeniem. W chwili wypo- wiedzenia powódka była członkiem rady nadzorczej pozwanej Spółdzielni. W myœl art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego członkowi rady nadzorczej spółdzielnia może wypowiedzieć umowę o pracę tylko w wypadkach, w których kodeks pracy dopuszcza dokonanie takiej czynnoœci w stosunku do członka zakładowego organu zwišzku zawodowego. Sšd Rejonowy nie podzielił stanowiska strony pozwanej, że cyt. przepis jest przepisem martwym ze względu na brak w kodeksie pracy regulacji prawnej, do której odsyła. Zdaniem Sšdu Rejonowego odesłania zawartego w tym przepisie nie można ograniczać tylko do kodeksu pracy, a obejmuje ono w œwietle art. 9 k.p. wszelkie akty prawne regulujšce wskazanš materię. Jest ona aktualnie zawarta w przepisie art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwišzkach zawodowych. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu "pracodawca nie może bez zgody zarzšdu zakładowej organizacji zwišzkowej wypowiedzieć ani rozwišzać stosunku pracy z pracownikiem będšcym członkiem zarzšdu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji zwišzkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaœnięciu", zgodnie zaœ z ust. 2 "pracodawca nie może bez zgody zarzšdu zakładowej organizacji zwišzkowej zmienić jednostronnie warunków pracy lub płacy na niekorzyœć pracownika będšcego członkiem zarzšdu lub komisji rewizyjnej zakłado- wej organizacji zwišzkowej w okresie, o którym mowa w ust. 1, chyba że dopusz- czajš to odrębne przepisy". Stosujšc powyższe uregulowanie wprost do art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego Sšd Rejonowy doszedł do wniosku, że dla wypowiedzenia członkowi rady nadzorczej warunków pracy lub płacy konieczna jest zgoda tejże rady. Tymczasem w odniesieniu do powódki rada nadzorcza nie wyraziła zgody na wypowiedzenie jej przez Spółdzielnię warunków pracy i płacy. Zgodę takš wyraziło natomiast prezydium rady nadzorczej. Abstrahujšc od formalnej poprawnoœci uchwały prezydium rady nadzorczej w powyższym przedmiocie, a to ze względu na podniesiony przez powódkę zarzut braku quorum niezbędnego do podjęcia uchwały, Sšd Rejonowy uznał, że nie znajduje ona podstawy prawnej w art. 46 § 3 Prawa spółdzielczego, który stanowi, że gdy statut przewiduje wybór przez radę nadzorczš jej prezydium, to statut może też postanawiać, iż w okresach pomiędzy posiedzeniami rady, prezydium upraw- nione jest do podejmowania uchwał w sprawach wymienionych w art. 46 § 1 pkt 2 lit. c, pkt 6 i 8 oraz w sprawach zastrzeżonych do działania rady na podstawie art. 46 § 2. Żaden ze wskazanych przepisów nie obejmuje udzielenia zgody na wypowiedzenie zmieniajšce. Ponadto art. 46 § 3 Prawa spółdzielczego dotyczy uprawnień rady a nie jej obowišzków, zaœ wyrażenie zgody na wypowiedzenie warunków pracy lub płacy jest nie tylko uprawnieniem rady, ale także jej obowiš- zkiem. Sšd Rejonowy zauważył, że również statut pozwanej Spółdzielni nie przewiduje możliwoœci powierzenia prezydium rady uprawnień i obowišzków z tego tytułu. Sšd Wojewódzki-Sšd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibš w Gdyni rozpoznajšc sprawę na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sšdowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzšce wštpliwoœci zagadnienie prawne przytoczone w sentencji niniejszej uchwały. Powołany w tym zagadnieniu przepis art. 45 § 3 Prawa spółdzielczego wskazany został omyłkowo. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sšdu Wojewódzkiego z dnia 28 kwietnia 1994 r., którym przedstawiono przedmiotowe zagadnienie Sšdowi Najwyższemu, chodzi w nim o uprawnienia rady nadzorczej wynikajšce z art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego, a dotyczšce wyrażenia zgody na wypowiedzenie umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy członkowi rady nadzorczej. Przytoczony omyłkowo przepis art. 45 § 3 Prawa spółdzielczego dotyczy zupełnie innej materii nie majšcej zwišzku z przedmiotem sprawy. Wštpliwoœci swoje uzasadnił Sšd Wojewódzki tym, że kompetencje prezy- dium rady nadzorczej okreœla nie tylko art. 46 § 3 Prawa spółdzielczego - upoważ- niajšcy prezydium do podejmowania uchwał w sprawach wymienionych w § 1 pkt 2 lit. c oraz pkt 6 i 8 artykułu 46 a nadto w sprawach zastrzeżonych do zakresu działania rady w § 2 tego artykułu - lecz także statut spółdzielni i regulamin rady nadzorczej. W § 12 pkt k tego regulaminu postanowiono, że prezydium rady nadzorczej załatwia inne sprawy zlecone uchwałš plenarnego posiedzenia rady z wyjštkiem spraw wymienionych w § 2 regulaminu pkt a, e, i, l, n, przy czym do tych wyjštków nie należy kwestia wyrażania zgody na wypowiedzenie warunków pracy lub płacy członkowi rady nadzorczej. Nie wymienia również tej czynnoœci uprawnienia art. 46 Prawa spółdzielczego, co by wskazywało, że jest to inna szczególna czynnoœć. Natomiast rada nadzorcza pozwanej Spółdzielni uchwałš nr 8/93 z dnia 6 stycznia 1993 r. upoważniła jej prezydium do podejmowania uchwał w sprawach dopuszczonych regulaminem pracy rady nadzorczej i statutem. Rozstrzygnięcie przez Sšd Najwyższy przedstawionego zagadnienia wymaga ustosunkowania się do dwóch kwestii wstępnych, a mianowicie: 1) czy art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego odsyła do ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy przysługujšcej członkom zakładowego organu zwišzku zawodowego wynikajšcej z kodeksu pracy, czy także z innych przepisów prawa pracy, w szczególnoœci zawartych w ustawie o zwišzkach zawodowych; 2) w razie przyjęcia, że w rachubę wchodzi ochrona przewidziana w art. 22 ustawy dnia 23 maja 1991 r. o zwišzkach zawodowych - kto uprawniony jest do wyrażania zgody na wypowiedzenie umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy członkowi rady nadzorczej ta rada czy zarzšd zakładowej organizacji zwišzkowej. Pierwszš kwestiš zajšł się w uzasadnieniu swego wyroku Sšd Rejonowy przyjmujšc, że odesłanie zawarte w art. 45 § 3 Prawa spółdzielczego obejmuje aktualnie obowišzujšce przepisy prawne dotyczšce ochrony członków zakładowych organów zwišzków zawodowych przed wypowiedzeniem umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy, zawarte w art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwišzkach zawodowych. Stanowisko powyższe jest prawidłowe i zbieżne z zajętym przez Sšd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 5 maja 1993 r., I PZP 13/93 (OSNCP 1993 z. 12 poz. 216). Sšd Najwyższy sięgnšł w nim do wykładni history- cznej. W wyniku bowiem zmian ustawowych regulacja ochrony umowy o pracę członków zakładowych organów zwišzków zawodowych przed wypowiedzeniem i zmianš warunków pracy lub płacy przeniesiona została z kodeksu pracy do ustawy o zwišzkach zawodowych, co spowodowało, że dosłowne rozumienie art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego utraciło normatywne znaczenie. Należy także zauważyć, że zmienił się sposób tej ochrony. O ile w przepisach kodeksu pracy (art. 39, 40 i 43) oraz ustawy z dnia 8 paœdziernika 1982 r. o zwišzkach zawodowych (art. 39 w brzmieniu jednolitego tekstu tej ustawy opublikowanej w Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 177) polegał on na zakazie wypowiedzenia ze wskazanymi wyjštkami, o tyle w art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r, o zwišzkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234) przybrał postać wymogu zgody zarzšdu zakładowej organizacji zwišzkowej na wypowiedzenie umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy. Druga kwestia nie była rozważana w niniejszej sprawie przez Sšdy obu instancji ani przez Sšd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej uchwały z dnia 5 maja 1993 r., I PZP 13/93. Sšdy te przyjęły za oczywiste, że w stosunku do członków rad nadzorczych spółdzielni wyrażanie zgody na wypowiedzenie umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy członkom rad nadzorczych spółdzielni należy w œwietle art. 45 § 6 ustawy z dnia 16 wrzeœnia 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) w zw. z art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwišzkach zawodowych do rady nadzorczej. Takie rozwišzanie zakłada z góry przedstawione Sšdowi Najwyższemu zagadnienie prawne i rozwišzanie to jest trafne. Dosłowne zastosowanie w rozważanej sytuacji przepisu art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. oznaczałoby bowiem, że chodzi o zgodę zarzšdu zakładowej organizacji zwišzkowej, co kolidowałoby z podstawowš zasadš samorzšdnoœci spółdzielni, chyba, że wynikałoby z jednoznacznego uregulowania w Prawie spółdzielczym. Przepis art. 32 ustawy o zwišzkach zawodowych należy zatem do sytuacji przewidzianej w art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego stosować odpowiednio a nie wprost, jak to sugeruje Sšd Rejonowy w uzasadnieniu swego wyroku. Przechodzšc do rozstrzygnięcia zagadnienia przedstawionego przez Sšd Wojewódzki, Sšd Najwyższy zważył, co następuje: Art. 46 § 1 Prawa spółdzielczego okreœla w 8 punktach zakres działania rady nadzorczej spółdzielni. Nie obejmuje on wyrażania zgody na wypowiedzenie umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy członkom rady nadzorczej. Ponadto zgodnie z § 2 artykułu 46 zdanie pierwsze statut może zastrzec do zakresu działania rady jeszcze inne uprawnienia. Chodzi tu o uprawnienia i odpowiadajšce im obowišzki, których wyłšcznym œródłem jest statut. Gdy wynikajš one z ustawy, to powtórzenie ich w statucie w sposób szczegółowy lub ogólny (np. "wykonywanie innych zadań wynikajšcych z obowišzujšcych przepisów" - jak to przyjęto w § 24 lit. p statutu pozwanej Spółdzielni - k. 43 akt sprawy) nie czyni ze statutu ich œródła. Dotyczy to nie tylko zadań rady okreœlonych w art. 46 § 1 Prawa spółdzielczego, lecz także w innych przepisach, w tym w art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego, z którego w zwišzku z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwišzkach zawodowych wynika, że do zadań rady nadzorczej spółdzielni należy wypowiadanie się w przedmiocie zgody na wypowiedzenie umowy o pracę albo warunków pracy lub płacy członkom tejże rady. Zgodnie z art. 46 § 3 Prawa spółdzielczego statut może przewidzieć wybór przez radę nadzorczš jej prezydium (co uczyniono w statucie pozwanej spółdzielni), w takim zaœ wypadku statut może również postanowić, że w okresach między posiedzeniami rady prezydium uprawnione jest do podejmowania uchwał w sprawach wymienionych w § 1 pkt 2 lit. c, pkt 6 i 8 oraz w sprawach zastrzeżonych do zakresu działania rady na podstawie § 2. Wynika z tego, że jeżeli statut tak postanowi spoœród ustawowych zadań rady mogš być wykonywane przez jej prezydium tylko te, które okreœlone zostały w art. 46 § 1 pkt 2 lit. c, pkt 6 i 8 (czyli przeprowadzanie kontroli nad sposobem załatwiania przez zarzšd wniosków organów spółdzielni i poszczególnych jej członków, rozpatrywanie skarg na działalnoœć zarzšdu a także podejmowanie uchwał w sprawach czynnoœci prawnych dokonywanych między spółdzielniš a członkami zarzšdu oraz reprezentowanie spółdzielni przy tych czynnoœciach). Inne zatem ustawowe kompetencje rady (w tym wynikajšce z art. 45 § 6 Prawa spółdzielczego) nie mogš być wykonywane przez prezydium choćby statut, a tym bardziej - jak w niniejszej sprawie - regulamin tak stanowił. Jak bowiem już wyjaœniono, nie mogš one być uznane za majšce swe œródło w statucie w rozumieniu art. 46 § 2 Prawa spółdzielczego. Inna wyłšcznie słowna wykładnia wymienionego przepisu prowadziłaby do tego, że zapis w statucie przesšdzałby o zakresie spraw, w których działać może prezydium rady, co czyniłoby zbędnym wyszczególnianie w art. 46 § 3 Prawa spółdzielczego tych zadań należšcych z ustawy do kompetencji rady nadzorczej, w których do podejmowania uchwał może zostać uprawnione prezydium rady. Natomiast Prawo spółdzielcze pozostawia pełnš swobodę statutowi do okreœlenia kompetencji prezydium rady w zakresie uprawnień, które statut przyznał radzie poza uprawnieniami wymienionymi w ustawie. Identyczne w rezultacie stanowisko zajšł w rozważanej kwestii M. Gersdorf (Prawo spółdzielcze, Komentarz, Warszawa 1985 r., str. 130). Komentator w swych poglšdach poszedł jeszcze dalej, mianowicie uznał, że gdy w ramach art. 46 § 2 Prawa spółdzielczego statut wyposażył radę nadzorczš w prawo podejmowania uchwał typu normatywnego (tj. uchwał regulujšcych w zakresie nie unormowanym w ustawie lub bliżej okreœlajšcych zasady obowišzujšce przy kształtowaniu stosunków prawnych między członkami a spółdzielniš), to ze względu na wagę tych uchwał może je podejmować tylko rada, a jej prezydium może jedynie wysuwać pewne propozycje w tym względzie. Z powyższych względów Sšd Najwyższy odpowiadajšc na przedstawione zagadnienie podjšł uchwałę sformułowanš w jej sentencji. ========================================