I PZP 4/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Józefowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Borkowski, T. Flemming-Kulesza.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora J. Szewczyka, w sprawie z powództwa Wiesławy B. przeciwko Przedsiębiorstwu Gastronomiczno-Handlowemu (...) w W. - Oddział w R. o odprawę pieniężną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 28 grudnia 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pracownik, który po rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn wymienionych w przepisie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) zachowuje prawo do odprawy pieniężnej w myśl przepisu art. 8 ust. 3 pkt. 3 powołanej ustawy, jeżeli rozpoczął działalność gospodarczą na własny rachunek nabywając część mienia ruchomego zakładu pracy w drodze umowy kupna-sprzedaży?"podjął następującą uchwałę:Odprawa pieniężna przysługuje pracownikowi, który po rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19; Nr 10, poz, 59 i Nr 51, poz. 298) rozpoczął działalność gospodarczą na własny rachunek, nabywając część mienia ruchomego zakładu pracy w drodze umowy sprzedaży. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości powstało na tle następującego stanu faktycznego.Powódka Wiesława W. wystąpiła z pozwem o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa Gastronomiczno-Handlowego (...) Oddział w R. odprawy pieniężnej w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia. W uzasadnieniu powódka podała, że w pozwanym zakładzie pracy była zatrudniona na czas nieokreślony. W dniu 14 maja 1990 r. wypowiedziano jej umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31 sierpnia 1990 r. z powodu likwidacji sklepu i zmniejszenia zatrudnienia. W związku z remanentem zatrudniona była do dnia 8 września 1990 r.Pozwane przedsiębiorstwo powództwa nie uznało i wniosło o jego oddalenie. Przyznało, że stosunek pracy z powódką został rozwiązany z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), ale powódce nie należy się odprawa pieniężna, bowiem powódka bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy w tym samym lokalu sklepowym rozpoczęła działalność gospodarczą na własny rachunek (art. 8 ust. 3 pkt. 3 w/w ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. w brzmieniu nadanym art. 50 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych - Dz. U. Nr 51, poz. 298).Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Sandomierzu wyrokiem z dnia 29 października 1990 r. zasądził od pozwanego przedsiębiorstwa na rzecz powódki odprawę pieniężną w kwocie 969.758 zł z odsetkami. Sąd Pracy ustalił, że powódka była zatrudniona u strony pozwanej na stanowisku zastępcy kierownika sklepu na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony za wynagrodzeniem miesięcznym 484.884 zł, a jej staż pracy wynosił 14 lat. Stosunek pracy uległ rozwiązaniu wyłącznie z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy, a mianowicie w związku z tym, że Urząd Miasta w S. wypowiedział stronie pozwanej umowę najmu lokalu sklepowego.Strona pozwana nie przystępując do przetargu zlikwidowała sklep.Do przetargu przystąpiła jednak powódka i wygrała go w lipcu 1990 r. i od dnia 15 września 1990 r. prowadzi w tym lokalu prywatny sklep.Po przeprowadzonej inwentaryzacji powódka kupiła od strony pozwanej urządzenia sklepowe oraz część towaru z tego sklepu za kwotę 18.000.000 zł.Sąd Rejonowy uznał, że pracownik jest pozbawiony odprawy pieniężnej tylko wtedy, gdy po rozwiązaniu stosunku pracy rozpoczyna działalność gospodarczą na własny rachunek w związku z przejęciem określonych składników mienia ruchomego lub nieruchomego zakładu pracy w drodze nieodpłatnego przeniesienia na jego rzecz aktywów w formie rzeczowej lub obligacyjnej. Z uwagi na to, że powódka kupiła od strony pozwanej urządzenia sklepowe i część towarów (a nie przejęła je nieodpłatnie) to należy się jej odprawa pieniężna.Sąd Wojewódzki rozpoznając sprawę na skutek rewizji strony pozwanej powziął poważne wątpliwości, łączące się z wykładnią art. 8 ust. 3 pkt. 3 w/w ustawy, które przedstawił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. w formie zagadnienia prawnego, przytoczonego we wstępnej części uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Udzielenie odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne wymaga najpierw rozważenia, czy powódce przysługiwałaby odprawa pieniężna na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19, Nr 10, poz. 59 i Nr 51, poz. 298), a następnie czy ustalony stan faktyczny stanowi przesłankę przewidzianą w art. 8 ust. 3 pkt. 3 tej ustawy, uzasadniającą redukcję tego uprawnienia. Z bezspornie ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że podstawą rozwiązania z powódką stosunku pracy były wyłącznie przyczyny dotyczące pozwanego zakładu pracy, wymienione, w art. 1 ust. 1 w/w ustawy. Po wypowiedzeniu mu przez Urząd Miasta w S. najmu lokalu sklepowego, pozwany zakład pracy nie przystąpił do przetargu dotyczącego najmu tego lokalu, lecz w związku ze zmianami organizacyjnymi i strukturalnymi podjął decyzję o likwidacji sklepu i wypowiedzeniu m.in. powódce umowy o pracę. W tych okolicznościach powódce przysługiwałaby z mocy art. 8 ust. 1 pkt. 1 w/w ustawy odprawa pieniężna, jeżeli nie wchodziłaby w rachubę przesłanka wymieniona w art. 8 ust. 3 powołanej ustawy. Ten ostatni przepis stanowi, że odprawa pieniężna nie przysługuje pracownikowi, "który po rozwiązaniu stosunku pracy rozpoczyna działalność gospodarczą na własny rachunek lub w ramach spółki albo spółdzielni w związku, z przejęciem określonych składników mienia ruchomego lub nieruchomego zakładu pracy". Przepis ten wprowadzony do ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. z mocy art. 50 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298) pozostaje w ścisłym związku przedmiotowym z regulacją tej ostatniej ustawy. Wykładnia pojęć zawartych w tym przepisie nie może być oderwana od treści oraz sposobu i trybu prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego i udostępniania osobom trzecim mienia przedsiębiorstwa a zwłaszcza zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa, jako zespołu składników materialnych i niematerialnych, który może stanowić odrębne przedsiębiorstwo, zakład, sklep i punkt usługowy (art. 4 pkt. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r.). Według art. 37 ust. 1 pkt. 3 ustawy organ założycielski za zgodą Ministra Przekształceń Własnościowych może zlikwidować przedsiębiorstwo państwowe w celu oddania osobom trzecim na czas oznaczony do odpłatnego korzystania przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części mienia przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 4 pkt. 3 ustawy. Może to nastąpić pod warunkami przewidzianymi w art. 37 tej ustawy. Oddanie mienia do odpłatnego korzystania następuje w trybie przewidzianym w art. 39 tej ustawy. Z kolei w razie likwidacji przedsiębiorstwa państwowego na podstawie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, organ założycielski może oddać do odpłatnego korzystania mienie zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego lub zorganizowane części tego mienia w trybie art. 41 i 43 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r.). W sprawie niniejszej nie wchodzi w ogóle w rachubę likwidacja pozwanego przedsiębiorstwa w trybie przewidzianym w ustawie o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, ani oddanie powódce zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa, które mogłoby stanowić odrębny sklep, w trybie tej ustawy. Likwidacja sklepu pozwanego zakładu nie stanowi likwidacji przedsiębiorstwa. Pomieszczenie sklepowe powódka wynajęła w drodze przetargu od Urzędu Miasta w S. Nie było zatem oddania jej sklepu, ani przejęcia przez nią sklepu, jako zorganizowanej części mienia, w trybie ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Powódka nabyła odpłatnie w drodze umowy sprzedaży od pozwanego zakładu zbędne dla niego składniki wyposażenia sklepowego i część towarów ogólnie dostępnych w obrocie towarowym bez związku z prywatyzacją pozwanego przedsiębiorstwa w drodze jego likwidacji. Nie nastąpiło zatem przejęcie przez powódkę (po rozwiązaniu z nią stosunku pracy z przyczyn dotyczących pozwanego zakładu pracy) mienia prywatyzowanego zakładu pracy w drodze jego likwidacji.Ustawa o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych nie definiuje pojęcia "przejęcia" określonych składników mienia zakładu pracy.Jednakże reguluje tryb postępowania, w jakim może to nastąpić. W związku z tym nie należy wiązać "przejęcia" określonych składników mienia zakładu pracy przez pracowników z każdą formą przejęcia tych składników mienia w faktyczne władanie pracownika w drodze umów cywilno-prawnych tj. umowy sprzedaży, najmu, dzierżawy lub z inną formą odpłatnego i nieodpłatnego korzystania z mienia, przewidzianą w powszechnym obrocie cywilno-prawnym, lecz tylko z przejęciem mienia prywatyzowanego przedsiębiorstwa w drodze oddania go do odpłatnego korzystania w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298).Nabycie przez pracownika określonych składników mienia ruchomego lub nieruchomego zakładu pracy poza trybem prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego np. w drodze umowy sprzedaży za zgodą właściwego organu samorządu załogi przedsiębiorstwa państwowego (art. 24 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego w brzmieniu ustalonym w art. 3 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6) nie stanowi przejęcia mienia w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. w brzmieniu nadanym mu art. 50 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298).Zdaniem Sądu Najwyższego rozpoczęcie przez pracownika po rozwiązaniu z nim stosunku pracy działalności gospodarczej na własny rachunek bez związku z przejęciem określonych składników mienia likwidowanego w drodze prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego na bazie mienia nabytego od państwowej jednostki organizacyjnej, uprawnionej do jego zbycia w drodze umowy cywilno-prawnej, nie pozbawia pracownika uprawnienia do odprawy pieniężnej na podstawie art. 8 ust. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.Stosownie bowiem do przepisu art. 8 ust. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. reduktorem uprawnień pracownika do odprawy pieniężnej jest rozpoczęcie przez pracownika, po rozwiązaniu stosunku pracy, działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki albo spółdzielni tylko w związku z przejęciem określonych składników mienia ruchomego lub nieruchomego zakładu pracy, będącego przedsiębiorstwem państwowym w likwidacji w ramach prywatyzacji.Z ustalonej w sprawie podstawy faktycznej wynika, że pracownik, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn przewidzianych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. nabył odpłatnie w drodze umowy sprzedaży od zakładu pracy, który nie podlega prywatyzacji, określone składniki mienia w celu rozpoczęcia działalności gospodarczej na własny rachunek bez związku z przejęciem mienia w trybie przewidzianym w ustawie o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. W tych okolicznościach brak jest przesłanek z art. 8 ust. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. do uznania, że pracownikowi z mocy tego przepisu nie przysługuje odprawa pieniężna.Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.