I PZP 5/79

SentencjaSąd Najwyższy przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej PRL w sprawie z wniosku W. F. przeciwko Centrali Zbytu Wyrobów Metalowych "M" w B. o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 20 kwietnia 1979 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 30 listopada 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy dopuszczalne jest roszczenie o nawiązanie stosunku pracy na podstawie powołania wobec przyrzeczenia zawarcia takiego stosunku pracy? - oraz - niezależnie od zagadnienia pierwszego - czy dopuszczalne jest roszczenie o odszkodowanie z tytułu niedotrzymania przyrzeczenia zawarcia stosunku pracy na podstawie powołania?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych powziął następującą uchwałę:Osobie, wobec której nie dotrzymano przyrzeczenia nawiązania stosunku pracy na podstawie powołania, nie przysługuje z tego tytułu roszczenie o nawiązanie takiego stosunku ani o odszkodowanie.Uzasadnienie faktyczneW uzasadnieniu postanowienia przedstawiającego Sądowi Najwyższemu sformułowane w sentencji pytanie prawne Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych trafnie zwrócił uwagę, że odpowiedź na nie zależy od rozstrzygnięcia budzącej poważne wątpliwości kwestii, czy przepisy art. 389-390 k.c. o umowie przedwstępnej i roszczeniach przysługujących stronie, w razie uchylenia się drugiej strony od zawarcia umowy przyrzeczonej mogą być stosowane poprzez art. 300 k.p. w razie przyrzeczenia zatrudnienia pracownika na stanowisko, na którym stosunek pracy nawiązuje się na podstawie powołania.Zdaniem Sądu Najwyższego przepisy powyższe nie mają zastosowania do stosunku pracy na podstawie powołania, a to z następujących przyczyn:W świetle art. 389 k.c. przedmiotem umowy przedwstępnej jest zobowiązanie do zawarcia oznaczonej umowy. Zatem w stosunkach pracy umowa przedwstępna może dotyczyć jedynie zawarcia umowy o pracę, nie może natomiast odnosić się do stosunków pracy nawiązywanych na innych podstawach (powołania/mianowania czy wyboru). Stosowanie art. 389-390 k.c. po przez art. 300 k.p. do stosunków pracy powstających na innej podstawie niż umowa sprzeczne byłoby z istotą tych stosunków. Decyzja w przedmiocie nawiązania takich stosunków pracy - w przeciwieństwie do umówi o pracę - nie należy z reguły do kierownika zakładu pracy, a do innych prawnie lub statutowo określonych organów i zależna jest często od uwarunkowań pozaprawnych.Nie można także dopatrywać się podstawy do stosowania przepisów o umowie przedwstępnej w odniesieniu do stosunku pracy z powołania w przepisie art. 69 k.p., w myśl którego do tego stosunku, jeżeli nie stanowią inaczej przepisy oddziału i rozdziału III działu drugiego kodeksu pracy, stosuje się przepisy dotyczące umowy o pracę na czas nieokreślony. Zakres tego odesłania nie wykracza bowiem poza przepisy odnoszące się do już zawartych umów o pracę, a zatem nie obejmuje przepisów poprzedzających zawarcie umowy o pracę. Ponadto zaś, co słusznie podkreślił Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, odesłanie powyższe odnosi się do stosunków pracy z powołania już istniejących, a nie tych, które mają dopiero w przyszłości powstać.Przeciwko stosowaniu art. 390 k.c. do stosunku pracy z powołania przemawia to że okoliczność, że na podstawie tego przepisu osoba, którą przyrzeczono w umowie przedwstępnej zatrudnić, może domagać się zawarcia umowy o pracę i w efekcie faktycznego zatrudnienia. Natomiast w świetle art. 69 k.p. do stosunków pracy z powołania nie stosuje się przepisów dotyczących orzekania o bezskuteczności wypowiedzenia i o przywracaniu do pracy Skoro zatem wyłączona jest możliwość odzyskania pracy, której zatrudniony na podstawie powołania pracownik został pozbawiony z naruszeniem przepisów o rozwiązaniu tego stosunku pracy, to tym bardziej niedopuszczalna jest taka wykładnia przepisów, która pozwalałaby dochodzić nawiązania stosunku pracy na stanowisku obsadzonym w drodze powołania.Nie jest wreszcie obojętny dla rozstrzygnięcia rozważanej kwestii element administracyjnoprawny związany z aktem powołania, który przemawia za wyłączeniem stosowania w omawianym przypadku przepisów kodeksu cywilnego o umowie przedwstępnej.Skoro zaś przepisy art. 389 i 390 k.c. nie mogą mieć zastosowania do stosunku pracy na podstawie powołania, to wynikające z ostatnio wymienionego przepisu roszczenia zarówno o nawiązanie stosunku, jak i o odszkodowanie nie mogą być dochodzone.Prowadzone między stronami niniejszego sporu rozmowy w przedmiocie zatrudnienia nie mogą być potraktowane inaczej jak nie wiążące pertraktacje wstępne.Z tych względów Sąd Najwyższy na przedstawione pytanie prawne udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały. Jest ona zbieżna z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych wyrażonym w trybie art. 63 k.p.c. oraz ze stanowiskiem przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL.