I PZP 9/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Knap (sprawozdawca). Sędziowie SN E. Jachczyk, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Downarowicz, w sprawie z wniosku Stanisława K. i 26 innych przeciwko Zakładom Azotowym w T. o zapłatę premii, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 7 grudnia 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy pracownikom, zatrudnionym w Zakładzie Elektrociepłowni Zakładów Azotowych w T. w ekipie remontowej przy remontach urządzeń energetycznych (turbinach parowych) i urządzeniach pomocniczych, przysługuje premia przewidziana w § 15 uchwały nr 53 Rady Ministrów z dnia 7 marca 1975 r. (M.P. Nr 11, poz. 61) za gospodarcze wykorzystanie paliw o utrudnionym stosowaniu?"powziął następującą uchwałę:Wykaz stanowisk pracy, na których zatrudnieni pracownicy objęci są premiowaniem za gospodarcze wykorzystanie paliw o utrudnionym stosowaniu, określa zakładowy regulamin premiowania; ustalenia regulaminu są w tym przedmiocie wiążące, jeżeli nie są sprzeczne z prawem.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy Stanisław K. i 26 innych są pracownikami Zakładu Elektrociepłowni Zakładów Azotowych w T. zatrudnionymi przy remontach turbin i urządzeń pomocniczych, takich jak: zbiorniki wody zasilającej kotły, podgrzewacze wody, odgazowywacze, pompy itp. Uważają oni, że z uwagi na rodzaj i charakter ich pracy powinni otrzymywać premię za gospodarcze wykorzystanie paliw o utrudnionym stosowaniu przysługującą z § 15 pkt 1 uchwały nr 53 Rady Ministrów z dnia 7 marca 1975 r. w sprawie premiowania pracowników za oszczędne zużywanie i gospodarcze wykorzystanie paliw i energii (M.P. Nr 11, poz. 61). Wobec odmowy przyznania tej premii wnioskodawcy zgłosili żądanie zasądzenia na ich rzecz od pozwanych Zakładów postulowanej premii za czas od kwietnia 1975 r.Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniami z dnia 19.VII.1979 r. i 25.X.1979 r. oddaliła wniosek. W uzasadnieniu orzeczeń zaznaczyła, że wnioskodawcy pracują przy urządzeniach, których funkcjonowanie nie jest zależne od jakości użytego paliwa i nie pozostaje z nią w związku. Kryteria zaś decydujące o zaliczeniu poszczególnych służb do grup pracowników objętych wykazem stanowisk korzystających z premiowania za spalenie paliw odpadowych w Elektrociepłowni Z.A. w T. - w ocenie Komisji - nie mogą stanowić przedmiotu jej kognicji.Przy rozpoznaniu odwołania wnioskodawców Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 7.XII.1979 r. w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne sformułowane w pytaniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: W świetle motywów postanowienia z dnia 7.XII.1979 r. o przedstawieniu pytania istota zagadnienia prawnego powstałego w sprawie i budzącego poważne wątpliwości sprowadza się do kwestii, czy wnioskodawcy mogą skutecznie dochodzić premii za gospodarcze wykorzystanie paliw o utrudnionym stosowaniu, mimo nieujęcia ich w wykazie stanowisk objętych premiowaniem za spalenie paliw tego rodzaju, jeżeli faktycznie wykonywali oni prace, o jakich mowa w § 15 pkt 1 uchwały nr 53 Rady Ministrów z dnia 7 marca 1975 r. w sprawie premiowania pracowników za oszczędne zużywanie i gospodarcze wykorzystanie paliw i energii (M.P. Nr 11, poz. 61).Według brzmienia tego przepisu premie za gospodarcze wykorzystanie paliw o utrudnionym stosowaniu przysługują pracownikom przedsiębiorstw (zakładów) zużywających paliwa o utrudnionym stosowaniu, zatrudnionym przy pracach związanych z zużywaniem tych paliw przy eksploatacji i remontach urządzeń energetycznych i transportowych oraz przy pracach związanych z ładunkiem tych paliw.Paragraf 19 tej uchwały stanowi, że zainteresowani ministrowie w porozumieniu z Ministrem Górnictwa i Energetyki oraz zarządami głównymi właściwych związków zawodowych opracują regulaminy premiowania za gospodarcze wykorzystanie paliw o utrudnionym stosowaniu, dostosowane do warunków i potrzeb poszczególnych resortów. Opracowane na tej podstawie przez Ministra Przemysłu Chemicznego resortowe zasady premiowania pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach przemysłu chemicznego za gospodarcze wykorzystanie paliw o utrudnionym stosowaniu, ze środków przekazywanych przez Centralę Zbytu Węgla resortu Górnictwa i Energetyki, zawierają w § 5 postanowienie, zgodnie z którym szczegółowy wykaz pracowników uprawnionych do pobierania premii oraz zasady ustalania wysokości premii dla poszczególnych stanowisk pracy określą zakładowe regulaminy premiowania zatwierdzone przez dyrektorów w porozumieniu z radą zakładową, przy czym szczegółowe zasady premiowania wymagają akceptacji jednostki nadrzędnej. W ten sposób powstał w listopadzie 1975 r. regulamin premiowania pracowników za gospodarcze wykorzystanie paliw o utrudnionym stosowaniu obowiązujący w pozwanych Zakładach.W § 5 pkt 2 regulaminu zakładowego zamieszczono dyspozycję, iż premie wypłacane są za zatrudnienie przez pełny kwartał na stanowisku uprawniającym do pobierania premii. Wykaz tych stanowisk jest zawarty w wykazie, ostatnim z dnia 4.IX.1978 r., stanowiącym załącznik nr 1 do regulaminu. Nie ma w tym wykazie stanowisk pracy, na których zatrudnieni są wnioskodawcy.Ustalenia zakładowego regulaminu premiowania uchwalonego we właściwym trybie i przez właściwe organy w zakresie wykazu stanowisk pracy, objętych premiowaniem, korzystają z domniemania zgodności z prawem. Dlatego, dopóki trwa to domniemanie, trzeba je uważać za wiążące. Jednakże nie oznacza to, by pracownik uprawniony do premii na podstawie uchwały nr 53 Rady Ministrów pozbawiony był możności dochodzenia przysługującego mu prawa typu płacowego przez ewentualne bezpodstawne pominięcie we wspomnianym wykazie stanowiska pracy, na którym on pracuje. Może on twierdzić i wykazywać, że niezamieszczenie danego stanowiska pracy w wykazie nastąpiło z naruszeniem prawa i że tym samym w tej części odmowne postanowienie regulaminu premiowania jest bezprawne.W przedstawionej tutaj mierze nie można przeto podzielić poglądu Zakładowej Komisji Rozjemczej, że "kryteria decydujące o zaliczeniu poszczególnych służb do grupy pracowników objętych wykazem" uchylają się spod kognicji organów powołanych do rozstrzygania spraw ze stosunku pracy.Na tym stanowisku wyczerpuje się uzasadnienie powziętej przez Sąd Najwyższy uchwały, gdy chodzi o zagadnienie prawne, które wystąpiło w sprawie i wzbudziło poważne wątpliwości. Jednak przedstawione do rozstrzygnięcia pytanie zostało tak sformułowane, że Sąd stawiający je oczekuje również odpowiedzi na to, czy wnioskodawcom przysługują poszukiwane przez nich prawa. Rzecz zatem wkracza już w sferę faktów, których ustalenie i ocena nie mogły być przedmiotem uchwały. Niemniej jednak godzi się, by Sąd Najwyższy wypowiedział się wyjaśniająco i w tym przedmiocie.W sprawie miarodajne mają być prace związane z zużywaniem paliw o utrudnionym stosowaniu, wykonywane przy eksploatacji i remontach urządzeń energetycznych. Chodzi więc o takie rodzajowo prace, na które ma wpływ fakt zużywania paliw o utrudnionym stosowaniu w sensie zwiększającym zakres tych prac, ich nasilenie lub intensywność albo powodującym ich utrudnienie, np. remonty dotyczące urządzeń energetycznych poddanych w większym niż normalnie stopniu szkodliwemu działaniu odpadów paliw określonego rodzaju. Uczestnictwo w takich pracach, jeżeli miałoby prowadzić do nabycia uprawnienia premiowego, musiałoby okazać się znaczące i nie mieć charakteru okolicznościowego, dorywczego, o rozmiarze nieistotnym.Czy wnioskodawcy w podanych pracach w okresie interesującym w sprawie brali udział i czy ten ich ewentualny udział trzeba by uznać za istotny na tle całokształtu i skali wykonywanych przez nich czynności na zajmowanych stanowiskach pracy, to już sprawa ustaleń faktycznych, do poczynienia których może stać się nieodzowny dowód z opinii biegłego, znawcy technologii procesów produkcyjnych odbywających się w pozwanym zakładzie pracy.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.