I USK 1036/26

I USK 1036/26 POSTANOWIENIE Dnia 29 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Sobutka w sprawie z odwołania P.M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim o rekompensatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 29 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 24 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 632/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. DS UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 28 czerwca 2024 r. (sygn. akt V U 312/24) wydanym w sprawie P.M., z odwołania od decyzji z 9 lutego 2024 r. (Nr […]) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim, o rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach, oddalił odwołanie. Na skutek apelacji odwołującego, Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 24 lipca 2025 r. (sygn. akt III AUa 632/24), zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznał P.M. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnym charakterze. I USK 1036/26 2 Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiódł organ rentowy, zaskarżając w całości wyrok Sadu Apelacyjnego w Łodzi, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, § 2 ust. 1 , § 4 ust. 3 oraz § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz art. 99 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o służbie celnej (Dz.U. Nr 168, poz. 1323), poprzez uznanie, że okres pracy w korpusie służby cywilnej wykonywanej w Urzędzie Kontroli Skarbowej należy traktować jako pracę w organach administracji celnej, o której mowa w § 11 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., a tym samym uznanie pracownika urzędu kontroli skarbowej za pracownika zatrudnionego w szczególnym charakterze; 2. art. 99 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, poprzez jego błędne zastosowanie dla ustalenia praw ubezpieczonego, które nie wynikają z przepisów tej ustawy. Wskazując na powyższą podstawę skargi, skarżący organ rentowy wniósł o przyjęcie do rozpoznania przedmiotowej skargi kasacyjnej na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazując na wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego oraz na potrzebę wykładni przepisów art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, § 2 ust. 1, § 4 ust. 3 oraz § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze oraz art. 99 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o służbie celnej (Dz.U. Nr 168, poz. 1323), w zakresie zastosowania tychże przepisów, a mianowicie wyjaśnienia: „czy okres pracy w korpusie służby cywilnej wykonywanej w Urzędzie Kontroli Skarbowej należy traktować jako pracę w organach administracji celnej, o której mowa w § 11 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983r. a zatem czy pracownika urzędu kontroli skarbowej można uznać za pracownika zatrudnionego w szczególnym charakterze”, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i wydanie rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, tj. zmianę wyroku Sądu II instancji i oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty według norm prawem przepisanych. Ewentualnie, uchylenie zaskarżonego I USK 1036/26 3 wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wywiedziona przez organ rentowy nie kwalifikuje się do przyjęcia i merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi. Strona skarżąca powołuje się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Należy więc przypomnieć, że sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości, co do określonego przepisu lub zespołu przepisów, albo szerzej i bardziej ogólnie – wątpliwości, co do pewnego uregulowania prawnego. Z przedstawionych przez stronę wnoszącą skargę argumentów, w odniesieniu do istotnego zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jakie są konkretne problemy prawne, na czym polegają istotne wątpliwości (na przykład interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie powinno zatem odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147 czy z 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). I USK 1036/26 4 Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego dotyczyć musi problemu prawnego dotychczas nierozpatrywanego w judykaturze (postanowienia Sądu Najwyższego z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114 i z 16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr 2499790). Chodzi o problem prawny, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające (tak w postanowieniu Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr 2508639). Natomiast odwołanie się do potrzeby wykładni przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni, albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie, w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności, uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349). Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Strona skarżąca nie wykazała istnienia wskazywanych przez siebie przesłanek przedsądu. Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie przesądził, że dla ustalenia prawa do rekompensaty podstawowym warunkiem jest wykonywanie pracy w szczególnych I USK 1036/26 5 warunkach, rozumianej jako praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy. Z tych względów ocenę, czy ubezpieczony wykonywał w spornym okresie prace w warunkach szczególnych muszą poprzedzać stanowcze ustalenia faktyczne, które pozwolą na stwierdzenie, czy wnioskodawca te przesłanki spełnił. Aby ocenić, czy odwołujący wykonywał stale i w pełnym wymiarze pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, należało zbadać faktycznie wykonywane przez odwołującego obowiązki i ich charakter. Nie jest natomiast wystarczające oparcie się jedynie na fakcie zaliczania zajmowanego przez pracownika stanowiska do stanowisk, na których praca jest wykonywana w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, przez zatrudniającego pracodawcę. Kluczowe są bowiem faktycznie wykonywane przez pracownika obowiązki, a nie jedynie nazwa stanowiska (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 23 kwietnia 2024 r., III USKP 58/23, Legalis nr 3071238). Z niespornego stanu faktycznego ustalonego w sprawie wynika, że odwołujący od 1 lipca 1993 r. do 30 grudnia 1998 r. zatrudniony był w Urzędzie Kontroli Skarbowej w K., a od 31 grudnia 1998 r. do 31 sierpnia 2003 r. w Urzędzie Kontroli Skarbowej w P. Ośrodek Zamiejscowy w K. Na podstawie art. 32 ust. 2 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizacji jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. Nr. 137 poz. 1302) odwołujący został przeniesiony do Izby Celnej w P., wykonując pracę w Urzędzie Celnym w K. W okresie od 1 września 2003 r. do 31 grudnia 2008 r. i dalej odwołujący wykonywał tę samą pracę, jak poprzednio od 1 lipca 1993 r. do 31 sierpnia 2003 r. W całym okresie od 1 lipca 1993 r. do 31 grudnia 2008 r. odwołujący był członkiem korpusu służby cywilnej. Z dniem 1 lipca 2010 r. stosunek pracy odwołującego przekształcony został w stosunek służbowy i z tym dniem odwołujący otrzymał akt mianowania do służby stałej w Służbie Celnej. Organ rentowy zaliczył do pracy w szczególnym charakterze tylko okres pracy w Izbie Celnej od 1 września 2003 r. do 31 grudnia 2008 r. Zgodnie z art. 32 ust. 3 pkt 1, 2 i 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, dla celów ustalenia uprawnień emerytalnych, za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się: pracowników organów kontroli państwowej, pracowników organów administracji celnej, żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji I USK 1036/26 6 Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Więziennej i Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie natomiast z ust. 4 tego przepisu, wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie, których ww. osobom przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Regulacje Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (§ 11) wskazują, że funkcjonariusz celny nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn w czasie zatrudnienia w organach administracji celnej, ma wymagany okres zatrudnienia, w tym, co najmniej 15 lat pracy w organach administracji celnej. Do pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze zalicza się również pracowników organów administracji celnej. Przepis art. 32 pkt 4 ustawy odsyła w zakresie wieku emerytalnego, rodzajów prac lub stanowisk oraz warunków, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, do przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. Ponadto zgodnie z brzmieniem art. 99 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, członkowi korpusu służby cywilnej, który stał się funkcjonariuszem, okres stażu pracy w służbie cywilnej lub jednostkach organizacyjnych wlicza się do okresu służby w Służbie Celnej. Zatem Sądy meriti w niniejszej sprawie słusznie oceniły, że odwołujący, na podstawie art. 32 ust. 3 pkt 2 ustawy emerytalnej, powinien zostać zakwalifikowany jako pracownik pracujący w szczególnym charakterze. Należy zwrócić uwagę, że w przypadku osób, które przechodziły z korpusu służby cywilnej i podlegały przekształceniu w funkcjonariuszy Służby Celnej, na mocy art. 99 ust. 8 ustawy o z 2009 r. o Służbie Celnej, okres stażu pracy w służbie cywilnej lub jednostkach organizacyjnych wlicza się do okresu służby w Służbie Celnej. Okres ten wlicza się całościowo, a więc zarówno w zakresie uprawnień emerytalnych, jak i pozostałych. Zatem jeśli art. 99 ust. 8 ww. ustawy stanowi, że członkowi korpusu służby cywilnej, który stał się funkcjonariuszem, okres stażu pracy w służbie cywilnej lub jednostkach organizacyjnych wlicza się do okresu służby w Służbie Celnej, to należy uznać, że również sporny okres należy zaliczyć, na mocy § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników I USK 1036/26 7 zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, do okresu zatrudnienia w Służbie Celnej w szczególnym charakterze (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 11 czerwca 2026 r., II USKP 469/26, niepubl.). Z uwagi na powyższe, wobec nieziszczenia się przesłanek przedsądu, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji. DS. [a.ł]