I USK 1153/26

I USK 1153/26 POSTANOWIENIE Dnia 26 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik w sprawie z odwołania H. sp. z o.o. sp.k. w G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Poznaniu z udziałem R. S. o podleganie ubezpieczeniom społecznym i wysokość podstawy wymiaru składek na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 26 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 9 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 847/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z 9 lipca 2025 r., III AUa 847/24 oddalił apelację H. sp. z o.o. sp. k. w G. (odwołująca się, płatnik składek) od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 7 czerwca 2024 r., VIII U 2146/23 oddalającego odwołanie od decyzji z 26 czerwca 2023 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziału w Poznaniu, którą na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz art. 38 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 2c i 4a, art. 12 ust. 1, art. 18 ust. 1 i 3 oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, dalej jako ustawa systemowa), art. 81 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2561) stwierdził, że R. S. (ubezpieczony) podlegał I USK 1153/26 2 obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek oraz ustalił, że podstawy wymiaru składek w okresie od czerwca 2021 r. do grudnia 2021 r. stanowią kwoty wskazane tabelarycznie w sentencji decyzji. Sąd Apelacyjny przypomniał, że co do zasady każdy zleceniobiorca (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy jest uprawniony do emerytury i renty (z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4). Zwolnienie zleceniobiorcy z tego obowiązku wynika natomiast z faktu równoczesnego pozostawania w stosunku pracy, który z mocy art. 9 ust. 1 ww. ustawy wyprzedza inne tytuły podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również emerytów i rencistów (zob. art. 9 ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a ustawy systemowej). Dlatego właśnie emeryci i renciści tak, jak pozostali zleceniobiorcy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umów zlecenia, jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy. Natomiast zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, tylko wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie określa przecież wymienionych tam „innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby pozostające w stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu wykonywania umowy zlecenia, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że ubezpieczony jest uprawniony do emerytury od 29 września 2018 r. Nadto od 1 stycznia 2021 r. został zatrudniony w odwołującej się spółce na podstawie umowy zlecenia w okresie do 31 grudnia 2021 r. W związku z zawarciem tej umowy zlecenia został zgłoszony przez odwołującą wyłącznie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. I USK 1153/26 3 Ubezpieczony w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. posiadał inny tytuł prawny do ubezpieczeń społecznych, z którego nie osiągał jednak co najmniej minimalnego wynagrodzenia. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu złożyła odwołująca się zaskarżając wyrok ten w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: 1. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy systemowej przez ich wadliwą wykładnię, co w konsekwencji doprowadziło do ich błędnego zastosowania, 2. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy systemowej przez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji zobowiązanie płatnika składek do opłacenia składek ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego, podczas gdy tego rodzaju zobowiązanie składkowe w ogóle nie powstało, 3. art. 9 ust. 1a ustawy systemowej przez pominięcie jego treści, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 9 ust. 4a ww. ustawy, czego skutkiem jest dokonanie niezgodnej z celem ustawodawcy wykładni i uznanie, że przepis ten na zastosowanie też do osób mających ustalone prawo do emerytury bądź renty, w sytuacji, gdy wobec tych osób został już do realizacji ryzyka emerytalnego i rentowego i posiadają one stosowne świadczenia z tych tytułów. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony jej oczywistą zasadnością oraz potrzebą wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, które występują między innymi między wykładnią prezentowaną przez Sąd Okręgowy w Kaliszu oraz Sąd Apelacyjny w Łodzi, a Sądem Okręgowym w Warszawie, Odwołująca się wskazała, że brak jest podstaw do zaakceptowania stanowiska Sądu Apelacyjnego w kwestii przyjęcia, że zgodnie z art. 9 ust. 4a i ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania urnowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a powołanej ustawy). Zdaniem odwołującej się uznać należy, że zleceniobiorca - emeryt będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy - I USK 1153/26 4 zlecenia, o ile nie pozostaje równocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą. Przy czym nic ma tu znaczenia w jakiej wysokości wynagrodzenie za pracę emeryt pobiera z tytułu umowy o pracę. Za powyższym stanowiskiem przemawia to co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 26 marca 2025 r., XXI U 1404/23, że celem wprowadzenia przez ustawodawcę art. 9 ust. 1a ustawy systemowej było zapewnienie osobom posiadającym jednocześnie co najmniej jeden bezwzględny tytuł ubezpieczenia i jeden ogólny tytuł ubezpieczenia wyższego poziomu zabezpieczenia społecznego na wypadek zaistnienia ryzyka emerytalnego lub rentowego na poziomie odpowiadającym co najmniej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Przed wprowadzeniem do art. 9 ust. 1a obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowego obejmował jedynie osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, zaś z pozostałych tytułów ubezpieczenia te miały charakter dobrowolny. Skutkiem tego było to, że większość osób nie decydowała się na dobrowolne wówczas ubezpieczenia emerytalne i rentowe chcąc pozostawić w domowym budżecie większe środki finansowe. To skutkowało gromadzeniem na kontach ubezpieczonych niskich kwot, które w przyszłości znalazłyby przełożenie na niskie świadczenia emerytalne i rentowe. Z tego też względu ustawodawca zdecydował się na ingerencję i wprowadzenie art. 9 ust. 1a ustawy systemowej. Zatem celem ustawodawcy przy wprowadzeniu powołanego ust. 1a art. 9 było zapewnienie ubezpieczonym - nie mającym jeszcze prawa do emerytury czy renty - takiego poziomu podstawy składek na ubezpieczenie społeczne by w przyszłości mogli oni uzyskać emeryturę lub rentę w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zatem cel którym kierował się ustawodawca do ubezpieczonych nie mających ustalonego prawa do emerytury lub renty, nie jest aktualny w odniesieniu do ubezpieczonych mających ustalone prawo do emerytury lub renty. W odniesieniu do tych bowiem osób (tj. emerytów) doszło już do realizacji ryzyka emerytalnego bądź rentowego i posiadają oni stosowne świadczenia z tych tytułów. Tym samym nie jest już celowe przymusowe obejmowanie ich dodatkowa ochrona przewidzianą w art. 9 ust. 1a ustawy systemowej (por.: uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 26 marca 2025 r., XXI U 1404/23). I USK 1153/26 5 W ocenie odwołującej się mając na uwadze, że ubezpieczony miał ustaloną emeryturę, a nadto był zatrudniony u innego niż odwołująca podmiotu na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem niższym niż minimalne, uznać należy, że nie on podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Odmienna interpretacja i uznanie, że art. 9 ust. 1a ustawy systemowej ma zastosowanie także do osób o których mowa w art. 9 ust. 4 i 4a tej ustawy, to ich sytuacja nie odbiegałaby od sytuacji osób ubezpieczonych nie posiadających prawa do emerytury lub renty a zatem regulacje art. 9 ust. 4 i 4a ww. ustawy byłyby zbędne. Zdaniem odwołującej się takie zaś twierdzenie - mając na uwadze racjonalne działanie ustawodawcy - uznać należy za niedopuszczalne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. W niniejszej skardze kasacyjnej odwołująca się powołała się na przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymienione w art. 3989 § 1 pkt 2 oraz pkt 4 k.p.c. Potrzeba wykładni przepisów prawnych występuje, jeżeli co do konkretnego przepisu prawa: 1) brak jednolitej lub utrwalonej judykatury Sądu Najwyższego (rozbieżność w wykładni przepisu w orzecznictwie samego Sądu Najwyższego); 2) przyjęta i dominująca wykładnia w orzecznictwie Sądu Najwyższego wywołuje poważne i należycie uzasadnione wątpliwości co do jej prawidłowości; 3) sądy powszechne tego samego lub różnego szczebla zajmują sprzeczne ze sobą stanowiska co do treści normy wynikającej ze stosowanego przepisu prawa; 4) doktryna przedstawia rozbieżne poglądy na rozumienie danego przepisu (zamiast wielu zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2024 r., I USK 110/24 i powołane tam orzecznictwo). Podkreślić przy tym należy, że w przesłance tej (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) chodzi o rozbieżności w rozumieniu przepisu (jego interpretacji), a nie o rozbieżności w zastosowaniu prawidłowo zinterpretowanego przez sąd(y) przepisu prawa. Wadliwe zastosowanie prawidłowo zinterpretowanego przepisu prawa podpada pod przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Inaczej rzecz ujmując, potrzeba wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości lub wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów zachodzi wtedy, kiedy jego niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie I USK 1153/26 6 wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie samego Sądu Najwyższego lub sądów powszechnych, bądź kiedy przepis ten nie doczekał się wypowiedzi Sądu Najwyższego co do możliwości przyjęcia wykładni w kierunku wskazywanym przez skarżącego (postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 42436; z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231). Konieczne jest również wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 października 2025 r., I USK 149/24 oraz z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24). Ponadto, nie można mówić o ziszczeniu się przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jeżeli ten sam przepis został zastosowany odmiennie w różnych sprawach o zróżnicowanym stanie faktycznym. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 października 2025 r., I USK 149/24 oraz z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24). Wreszcie, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), jak analogicznie nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (postanowienia Sądu Najwyższego z 23 października 2025 r., I USK 149/24 oraz z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24 i powołane tam orzecznictwo). Odnosząc się z kolei do tej przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista zasadność skargi, twierdzenie o takiej zasadności odwołująca się połączyła z występowaniem przyczyn przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Taka konstrukcja uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wadliwa (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 (a także pkt 2) i 4 k.p.c. wykluczają się, gdyż skarga kasacyjna nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli o występowaniu I USK 1153/26 7 tej przesłanki miałoby świadczyć naruszenie przepisów prawa, których wykładnia nasuwa tak duże wątpliwości, że konieczne jest ich wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy w ramach sformułowanego w tej sprawie zagadnienia prawnego. W postanowieniu z 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, (LEX nr 1430990) Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, że łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia. Taki sam wniosek dotyczy wskazania przesłanki dotyczącej potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości (zamiast wielu zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24 i powołane tam orzecznictwo). Ponadto, jeżeli przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta "oczywistość" i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia (zamiast wielu zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24 i powołane tam orzecznictwo). Odnosząc powyższe zapatrywania do wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy uwzględnił, że zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego artykułu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę. Tak orzekł Sąd Najwyższy między innymi w wyroku z 21 marca 2019 r., II UK 548/17 (LEX nr 2638597), co Sąd rozpoznający niniejszą sprawę potwierdza. Zaakcentować należy, iż Sąd Najwyższy m. in. postanowieniami z 23 kwietnia 2025 r., III USK 11/25, z 4 listopada 2025 r., III USK 264/25, z 7 maja 2026 r., I USK 702/26, z 10 czerwca 2026 r., I USK 704/26, z 7 lipca 2026 r., I USK 931/26 w analogicznych stanach faktycznych odmówił przyjęcia do rozpoznania skarg kasacyjnych wniesionych przez odwołującą spółkę, z powołaniem analogicznych przesłanek. W tej sytuacji nie można mówić ani o potrzebie usunięcia rozbieżności w wykładni przepisów prawa ani o oczywistej zasadności skargi, zatem Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. [a.ł] I USK 1153/26 8