I USK 912/26

I USK 912/26 POSTANOWIENIE Dnia 16 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski w sprawie z odwołania T.N. i B.N. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu o podleganie ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 16 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej T.N. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 14 maja 2025 r., sygn. akt III AUa 252/23, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [A.P.] UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 14 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację T.N. i B.N. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 10 listopada 2022 r., którym oddalono odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2021 r., stwierdzającej, że B.N. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek T.N. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowy, wypadkowemu od dnia 23 grudnia 2019 r. Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżonej decyzji organu rentowego była kwestia istnienia spornego podlegania odwołującej się ubezpieczeniom społecznym w związku z zawarciem spornej umowy zlecenia z dnia 23 grudnia 2019 r. Jednakże, wbrew twierdzeniom apelacji, organ I USK 912/26 2 rentowy w decyzji tej rozstrzygał o podleganiu B.N. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a nie ubezpieczeniom w ogólności. Wynika to nie tylko wprost z treści sentencji decyzji z dnia 18 czerwca 2021 r., jak również z tego, iż nie istnieje pojęcie podlegania ubezpieczeniom społecznym w ogóle - są one albo obowiązkowe albo dobrowolne (w sytuacji, gdy dany ubezpieczony już podlega obowiązkowym ubezpieczeniom lub nie może im podlegać). Przede wszystkim jednak przedmiot zaskarżonej decyzji (wyłączenie odwołującej z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych) wynikał z tego, że to sam płatnik składek w dniu 30 kwietnia 2020 r. zgłosił B.N. właśnie do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, a nie dobrowolnych. Wbrew zaś twierdzeniom apelacji, dokonanie korekty zgłoszenia do ubezpieczeń na skutek błędów czy omyłek płatnika składek spoczywa na płatniku, w myśl zasad wynikających z treści art. 36 ustawy systemowej. W ocenie Sądu Apelacyjnego słusznie zatem Sąd Okręgowy, postanowieniem z dnia 10 listopada 2022 r. - na podstawie przepisu art. 47710 § 2 k.p.c. - przekazał do ZUS wniosek odwołujących w zakresie ustalenia podlegania B.N. dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym z tytułu spornej umowy zlecenia, zawarty w piśmie odwołujących z dnia 15 września 2021 r. - jako nowe żądanie, dotychczas nierozpoznane przez organ rentowy. Gdyby bowiem Sąd pierwszej instancji orzekł również w zakresie podlegania odwołującej się dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym, jak sugeruje strona apelująca, to nie ulega wątpliwości, że Sąd ten wyszedłby poza granice zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji doszłoby do wyrokowania co do przedmiotu, który nie był objęty zaskarżoną decyzją. Skargę kasacyjną oparto na naruszenia przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie: art. 47714 § 1 i 2 k.p.c., art. 47714a k.p.c., art. 47710 § 2 k.p.c. Zdaniem skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, a mianowicie, czy zakres rozstrzygnięcia sądu w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego wyznacza stricte i literalnie sentencja decyzji organu, czy sądy w takich sprawach winny również badać rzeczywisty zakres rozstrzygnięcia uszczegółowiony w uzasadnieniu decyzji, zwłaszcza w sprawach, w których sentencja decyzji w oczywisty sposób nie obejmuje całości zakresu rozstrzygnięcia opisanego w uzasadnieniu decyzji? Sąd Najwyższy zważył: I USK 912/26 3 Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi zostało sformułowane i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Ponadto skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r., I UK 252/17, LEX nr 2533238). W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, LEX nr 2499783). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie powiązał sformułowanego zagadnienia z przepisami prawa. Należy zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2016 r., I PK I USK 912/26 4 59/16, LEX nr 2160130; z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr 2009500; z dnia 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640; z dnia 24 września 2015 r., II PK 27/15, LEX nr 2019527). Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się słusznie, że w sytuacji, gdy skarga kasacyjna nie zarzuca obrazy jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę wyrokowania sądu odwoławczego, to w konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy naruszenie przepisów prawa procesowego wskazanych w podstawie kasacyjnej mogło mieć - rzeczywiście - istotny wpływ na wynik sprawy, czego wymaga art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie chodzi przy tym o czysto teoretyczną możliwość takiego wpływu, lecz o wykazanie, że w okolicznościach danej sprawy ten wpływ był (mógł być) realny, a można to stwierdzić dopiero wówczas, gdy w skardze zostanie podniesiony adekwatny w konkretnych okolicznościach faktycznych zarzut obrazy prawa materialnego. Zatem, aby uznać, że wskazywane przez skarżącego uchybienia procesowe mogły mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, niezbędne jest określenie przepisów prawa materialnego, które stanowiły (lub powinny stanowić) podstawę roszczenia zgłoszonego w pozwie. Innymi słowy, możliwość uznania przez Sąd Najwyższy orzeczenia Sądu drugiej instancji za merytorycznie błędne uzależnione jest od oceny materialnoprawnych zarzutów, a skoro ich nie powołano w skardze, to Sąd Najwyższy traci możliwość takiej oceny, co przesądza los skargi kasacyjnej opartej włącznie na drugiej podstawie kasacyjnej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia z 8 listopada 2023 r., I USKP 15/23, LEX nr 3622599; z dnia 27 września 2023 r., II PSKP 26/22, LEX nr 3626223; z dnia 18 czerwca 2024 r., II USKP 9/24, LEX nr 3727965; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 stycznia 2014 r., I PK 208/13, LEX nr 1646059; z dnia 16 października 2012 r., I PK 125/12, LEX nr 1675322). Inaczej rzecz ujmując, skarżący przy pomocy zarzutów naruszenia przepisów postępowania powinien zmierzać do wykazania, że wadliwość procedowania przez Sąd drugiej instancji była na tyle istotna, że doprowadziła do błędnego zastosowania przepisu (przepisów) prawa materialnego będącego właściwą podstawą rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym orzeczeniu. Wynik sprawy to jej rozstrzygnięcie, które jest oparte na przepisach prawa materialnego zastosowanych w ramach subsumcji ustalonego w sprawie stanu faktycznego pod właściwy przepis. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie mogą być celem samym w sobie, lecz muszą służyć wykazaniu błędnego zastosowania przepisu (przepisów) prawa materialnego, który I USK 912/26 5 stanowi rzeczywistą podstawę prawną rozstrzygnięcia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 czerwca 2021 r., III USK 163/21, LEX nr 3302371; z dnia 24 października 2006 r., II PK 38/06, LEX nr 950620; oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 16 czerwca 2011 r., III UK 213/10, LEX nr 950436; z dnia 25 czerwca 2014 r., IV CSK 679/13, LEX nr 1511203; z dnia 9 lipca 2014 r., I PK 316/13, LEX nr 1511811; z dnia 4 marca 2021 r., II USKP 27/21, LEX nr 3178194). Uwzględniając wskazaną regułę, mając też w pamięci, że Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zgłoszonych podstaw (art. 39813 § 1 k.p.c.), Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [A.P.] [SOP]